ەۋروپالىق وداقپەن ديالوگ نىعايىپ كەلەدى

سونداي-اق كەزدەسۋدە وسى جىل­عى 4 ساۋىردە سامارقاند قالا­سىندا وتكەن «ورتالىق ازيا – ەو» ءسامميتىنىڭ قورى­تىندىلارى بويىنشا قول جەتكىزىلگەن ۋاعدا­لاستىقتاردى ىسكە اسىرۋعا ەرەك­شە نازار اۋدارا وتىرىپ, ەكىجاق­تى قاتىناس­تاردىڭ جاي-كۇيى مەن كەلەشەگى ەگجەي-تەگجەي قارالدى.

ءىس-شارا گيبريدتى فورماتتا ءوتتى. وعان ەلىمىزدىڭ نەگىزگى مي­نيسترلىكتەرى مەن ۆەدومستۆو­لارىنىڭ, ەۋروپالىق سىرتقى ءىس-قيمىل قىزمەتىنىڭ جانە استا­نا­داعى ەو دەلەگاتسياسىنىڭ وكىل­دەرى قاتىستى. قازاق دەلەگاتسياسىن سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى رومان ۆاسيلەنكو, ەۋروپالىق تاراپتى – ەۋروپالىق سىرتقى ءىس-قيمىل قىزمەتىنىڭ ەۋروپا جانە ورتالىق ازيا ماسەلە­لەرى جونىندەگى باس ديرەك­تورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ليۋك دەۆين باسقاردى.

ر.ۆاسيلەنكو وتىرىستى اشا وتىرىپ, قازاقستان مەن ەو ارا­سىنداعى سەرىكتەستىكتىڭ دايەكتى دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.

– بىلتىر قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداق اراسىنداعى كەڭەي­تىلگەن ارىپتەستىك پەن ىنتى­ماقتاستىق تۋرالى كەلى­سىم ءوزىنىڭ پراكتيكالىق ماڭىزدى­لىعىن تولىق دالەلدەدى. ءبىز ىنتى­ماق­تاستىقتىڭ كەڭەيۋىن جانە بار­لىق دەڭگەيدە ديالوگتىڭ نى­عايۋىن بايقايمىز. ەو – ءبىزدىڭ باستى ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەسىمىز. بيىل ءوزارا ساۋدا كولەمى رەكوردتىق كورسەتكىشكە – 50 ملرد دوللارعا جۋىق سوماعا جەتتى, – دەدى ۆيتسە-مينيستر.

وتىرىس بارىسىندا ساۋدا, ينۆەستيتسيالار, كولىك بايلا­نىسى, ەنەر­گەتيكا, كليمات, زاڭ­نىڭ ۇس­تەمدىگى جانە ۆيزالىق جەڭىل­دىك­تەر ماسەلەلەرىنە باسا نازار اۋدارىلدى.

قازاق تاراپى ەل ازامات­تارى­نىڭ ەركىن قوزعالىسىنا قويى­لاتىن كەدەرگىلەردى ازايتۋ­عا باعىت­تالعان شارالار قابىلدا­ناتى­نىنا سەنىم ءبىلدىردى, ۆيزالىق رەجىمدى جەڭىلدەتۋ جانە رەادميس­سيا تۋرالى كەلىسسوزدەردى مۇم­كىن­دىگىنشە تەز باستاۋ ماڭىزدىلىعىن ەرەكشە ايتتى. استانا مۇنداي كەلىسسوزدەر ءۇشىن قاجەتتى قۇقىق­تىق جانە تەحنيكالىق بازانى قامتاماسىز ەتۋگە دايىن ەكەنىن راستادى.

سونداي-اق تاراپتار پرەزي­دەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ەۋروپالىق كەڭەس جانە كوميسسيا باسشىلارى اراسىندا سامارقاندتاعى «وا-ەو» ءسام­ميتى اياسىندا قول جەتكىزىلگەن تۇراق­تى ساۋدا, تسيفرلاندىرۋ جانە ءبىلىم بەرۋ الماسۋلارىن كەڭەي­تۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ۋاعدا­لاستىقتاردى جۇزەگە اسىرۋدى تالقىلادى.

كولىك بايلانىسىن كەڭەيتۋ­دىڭ ماڭىزى, اتاپ ايتقاندا, ترانسكاس­پي حالىقارالىق كولىك ءدالىزى­نىڭ (تحكد, ورتا ءدالىز) ودان ءارى دا­مۋى اتالىپ ءوتتى. تحكد بويىن­داعى ينفراقۇرىلىم­دى جاڭعىرتۋ بويىنشا ءارى قاراي بەلسەندى پراكتيكالىق ارەكەتتەرگە كوشۋ­دىڭ قاجەتتىلىگى ايتىلىپ, بۇل باعىت­تا ەو تاراپىنان 10 ملرد ەۋرو كولەمىندە قارجى ءبولۋ نيەتى قۇپتالدى.

وسى تۇرعىدا تاراپتار «Global Gateway» (جاھاندىق قاقپا) باستاماسى اياسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى وڭ باعالادى. اتاپ ايتقاندا, ساۋىردەگى وتكەن سامميتتە ەۋروكوميسسيا پرەزيدەنتى ۋرسۋلا فون دەر ليايەن­نىڭ ەۋروپا مەن ورتالىق ازيا ارا­سىن­داعى ينفراقۇرىلىمدىق, ەنەرگەتيكالىق جانە تسيفرلىق بايلانىستاردى جاقسارتۋعا باعىتتالعان 12 ملرد ەۋرو سوماسىندا ينۆەستيتسيالىق پاكەت ءبولۋ تۋرالى مالىمدەمەسى قولداۋ تاپتى. قازاقستان بۇل وڭىرلىك جوبالارعا بەلسەندى قاتىسۋعا دا­يىن ەكەنىن راستادى.

سونىمەن قاتار تاراپتار قازاقستان ۇكىمەتى مەن ەۋرووداق اراسىن­داعى اۋە تاسىمالدارىنىڭ كەي­بىر اسپەكتىلەرى تۋرالى كەلىسىم­گە تەزىرەك قول قويۋدىڭ ماڭىز­دىلىعىن اتاپ ءوتتى. بۇل قۇجات نورماتيۆتىك بازانى ۇيلەستىرۋگە, قۇقىقتىق انىقتىعىن ارتتىرۋعا, وتاندىق جانە ەۋروپالىق اۋە تاسىمالداۋشىلارى اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋعا باعىت­تالعان.

تاراپتار سونداي-اق تسيفر­لىق ساۋاتتى ارتتىرۋ, ينكليۋزيۆ­تى ءبى­لىم بەرۋدى دامىتۋ جانە اكادەميالىق ۇتقىرلىقتى كەڭەي­تۋ ماسەلەلەرىن تۇراقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ ىرگەتاسى رەتىندە قاراستىردى.

كليمات جانە «جاسىل» كۇن ءتار­تىبى اياسىندا تاراپتار قازاق­ستاننىڭ پاريج كەلىسىمى بو­يىنشا مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋىن, ونىڭ جاھاندىق مەتان باستاماسىنا بەلسەندى قاتىسۋىن, سونداي-اق جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى مەن ماڭىزدى شيكىزات جەتكىزۋ تىزبەكتەرىن دامىتۋ بو­يىنشا بىرلەسكەن جوبالاردى ىلگەرىلەتۋىن قۇپتادى.

ەۋروپالىق دەلەگاتسيا باسشىسى ل.دەۆين ەو مەن قازاقستان اراسىنداعى سەرىكتەستىكتى ۇزاق ساپارعا بالادى.

– كەيىنگى وتىز جىلدا ەۋرو­پا­لىق وداق پەن قازاقستان ءوزارا سەنىمگە, قۇرمەتكە جانە ىنتىماقتاستىققا نەگىزدەلگەن بەرىك جانە جەتىلگەن سەرىكتەستىك ورناتىپ, ءوزارا جاقىنداي ءتۇستى. ەو مەن قازاقستان اراسىنداعى سەرىكتەستىك – بۇل مەجە ەمەس, ۇزاق ساپار. بۇل كوپجىلدىق دوستىقتىڭ ءالى اشىلار جاڭا تاراۋلارى كوپ, – دەدى ل.دەۆين.

وتىرىس قورىتىندىسى بو­يىنشا تاراپتار قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداق اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى ودان ءارى نىعايتۋعا جانە بىرلەسكەن جوبالاردى ءوزارا قۇرمەت رۋحىندا جۇزەگە اسىرۋعا بەيىلدىلىگىن راستادى.

جالپى, ساياسي كونفي­گۋرا­تسيا­داعى ىنتىماقتاستىق كوميتەتى – قازاقستان مەن ەو اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ نەگىزگى ينستي­تۋتسيونالدىق تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى. كوميتەت وتىرىستارى ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندار دەڭگەيىندە وتكىزىلەدى جانە زاڭنىڭ ۇستەمدىگى, سوت جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى رەفورمالار, وڭىرلىك جانە حالىق­ارالىق قاۋىپسىزدىك, ەقىۇ اياسىنداعى ىنتىماقتاستىق, ۆيزالىق ساياسات, ءبىلىم بەرۋ, باق جانە ازاماتتىق قوعام سالالا­رىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل سياقتى كەڭ اۋقىمدى ساياسي جانە وڭىرلىك ماسەلەلەردى قامتيدى.

ال ەۋروپالىق وداق – قازاق­ستاننىڭ نەگىزگى ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەسى. بىلتىر تاۋار اينالىمى 48,7 ملرد دوللاردى قۇراپ, 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا 16,9%-عا ءوستى. 2005 جىلدان بەرى قازاقستان ەكونوميكاسىنا تارتىلعان ەۋروپالىق ينۆەستيتسيالار كولەمى 200 ملرد دوللار­دان استى. ەلىمىزدە ەۋروپالىق قاتىسۋمەن 3 مىڭنان اسا كومپانيا جۇمىس ىستەيدى.