كەشە عانا قاسىڭدا ءجۇرىپ, اقىل-كەڭەسىن ايتقان تۇلعالار بۇگىندە ارامىزدان الىستاپ, ەندىگى جەردە ولاردىڭ ايتقان ءسوزى مەن بەينەلەرى جادىمىزدا جاڭعىرادى. جۋرناليستىك قىزمەت بارىسىندا كوپتەگەن اعا بۋىن قالامگەرلەرمەن, عالىمدارمەن جۇزدەسكەن ەدىك. ولاردىڭ باۋىرمالدىعى, قۇرمەتى مەن ىزەتى وسى جازبانى جازۋعا جەتەلەدى.
سىزدىقوۆانىڭ ءبىر سىرى
الماتىدا اكادەميك رابيعا سىزدىقوۆانىڭ ۇيىندە بىرنەشە رەت بولعان ەدىك. العاش بارعانىمدا الدىمنان اپايدىڭ ءوزى شىعىپ, ەسىك اشتى. اماندىقتان سوڭ, الدىمەن سۇراعانى «اتىڭ كىم, بالام؟» دەگەن قازاقى سۇراق بولدى.
بۇرىننان اتىنا قانىق عالىمدى ءتىل مامانى دەپ قانا ەمەس, كەزىندە حاكىم ابايدان باستاپ مۇحتار اۋەزوۆ, تاحاۋي احتانوۆ, شەرحان مۇرتازا, ءابىش كەكىلباەۆ, مۇحتار ماعاۋين, اسقار سۇلەيمەنوۆ, قابدەش ءجۇمادىلوۆ, ورالحان بوكەي سياقتى تۇلعالى جازۋشىلاردىڭ شىعارماشىلىعى حاقىندا تالداۋ ماقالالارىن جازعانىن جاقسى بىلەتىن ەدىك.
«مىنا جەرگە وتىرا عوي, بۇل جەردە كەزىندە اكادەميك ىسمەت كەڭەسباەۆ سياقتى تاۋ تۇلعالار وتىرعان, – دەپ اڭگىمەنى ىقىلاستى كۇيمەن باستادى. – مەنىڭ ايەل بولىپ, ءسوز تىڭداپ, وسەك ەستۋ دەگەن ادەتتەرىم مۇلدە بولماپتى. بىرگە جۇرگەن دوستارىم ۇنەمى «ساعان وسەك ايتۋدىڭ قاجەتى جوق, ءوزىڭ وسەك ايتا بىلمەيسىڭ», دەيتىن. مەنىڭشە, وسەك ايتۋدىڭ ماقساتى – بىرەۋدى بىرەۋ جامانداعانعا ءوز تاراپىڭنان ءبىر-ەكى اۋىز ءسوز قوسۋ عوي. بالقاش باپين دەگەن كىسىنى ەستىپ پە ەدىڭ؟ ول – قىتايدان كەلگەن قازاق. ەلۋىنشى جىلدارى وسى جاققا كوشىپ كەلىپ, ءبىزدىڭ بولىمدە جۇمىس ىستەدى. ايەلى كەرەمەت داۋىسى بار ءامينا باپينا دەگەن ءانشى بولاتىن. 1962 جىلى وسى ءۇيدى العان سوڭ, قاراماعىمداعى ون نەشە قىزمەتكەردى جولداس-جۇبايلارىمەن قوناققا شاقىردىم. سول كۇنى الگى بالقاش جالعىز كەلىپ تۇر. ء«امينا قايدا؟» دەپ سۇراپ ەدىم, ۇندەمەدى. سابىرسىزدانىپ: ء«امينانى الىپ كەل, بولماسا ءبىز داستارقانعا وتىرمايمىز», دەپ ونى قۋىپ جىبەردىم. بايىپتى بالقاشىمىز باس يزەپ شىعىپ كەتتى. ول كەتكەن سوڭ قالعان قوناقتار: «نەگە ءويتتىڭىز؟ بالقاش ايەلىمەن الدەقاشان اجىراسىپ كەتىپ, قايتا ۇيلەنگەن عوي», دەپ ۇرىسا جونەلدى. ساسقانىمنان: «ەشكىم ايتپادى عوي ماعان. ونى قايدان بىلەيىن؟» دەپ اقتالدىم. مىنە, سول جەردە وسەك-اياڭعا نازار اۋدارمايتىنىمنىڭ «زيانى» ءتيدى. سالدەن سوڭ بالقاش باپين ءامينانى جەتەلەپ الىپ كەلدى. سونداعى ۇيالعانىمدى سۇراما.
ءتىپتى ولاردى مازاق قىلعانداي كۇي كەشتىم. ءامينا دا باسقا بىرەۋمەن وتباسىن قۇرسا دا, مەن شاقىرىپ جاتىر دەگەندى ەستىپ, قارسىلىق بىلدىرمەي بىرگە كەلىپتى. تەكتىلىك دەپ وسىنى ايتادى. كەيىن بالقاش ءسوز اراسىندا ماعان: «ەرەسەك كەزىمدە قاتتى قىسىلعانىم سول بولدى. جوق, ول مەنىڭ ايەلىم ەمەس, ەندەشە جاڭا ۇيلەنگەن ايەلىمدى ەرتىپ كەلەيىن دەپ تە سىزگە قارسى كەلە المادىم», دەپ جۇرەكجاردى ءسوزىن ايتتى. قازاق داستۇرىمەن, سالت-ساناسىمەن بىرگە وسكەن ادامداردىڭ ءبىر قاسيەتى سول عوي».
بۇل اكادەميك رابيعا سىزدىقوۆا ايتقان اڭگىمەنىڭ ءبىر پاراسى عانا.
«بالاڭدى مەكتەپكە ءوزىڭ اپار...»
حالىق جازۋشىسى, قازاق پروزاسىنىڭ مۇزجارعىش كەمەسى قابدەش ءجۇمادىلوۆ جونىندە بىرەر ءسوز. 2018 جىلدىڭ اياعى. قابدەش اعاعا تەلەفون شالىپ, «قازاق ادەبيەتىنە» سۇحبات الاتىنىمدى ايتىپ ەدىم, ترۋبكانىڭ ار جاعىندا ۇزاق ويلانىپ بولعان سوڭ: «مەن سۇحباتقا ءزارۋ ادام ەمەسپىن, بىراق سەنىڭ سۇحباتىڭنان قانداي جاڭالىق كۇتۋگە بولادى؟» دەدى.
– سۇراقتارىم توسىن, ونىڭ ۇستىنە ءسىزدى ءبىرىنشى بەتكە شىعارامىن, – دەدىم.
– وندا ءبىر-ەكى سۇراعىڭدى ايتشى, ۇناماسا, مەنى اۋرەلەمە.
ءبىر ەمەس, ءۇش سۇراقتى ايتتىم.
– تۇستەن كەيىن ساعات ەكىدە جامبىل مەن بايزاقوۆتىڭ قيىلىسىنا كەل, – دەپ تەلەفوندى لاقتىرا سالدى.
ۋاعدالى ساعاتتا جەتىپ باردىم. بىردەن شىعارماشىلىق ۇيىنە باستادى. سۇحباتتى باستاۋعا دايىندالىپ ەدىم. «تۇرا تۇر, بالا, اۋەلى تانىسىپ الايىق. كىمسىڭ؟ ۇيلەندىڭ بە؟ بالالارىڭ نەشەۋ؟ مەكتەپكە باردى ما؟» دەگەن سۇراقتاردى جاۋدىردى. جاۋاپ بەردىم. جۇزىمە ۇزاق قاراپ تۇردى دا: «ساعان ەكى كەڭەس ايتايىن, ەسىڭە مىقتاپ ساقتا. اۋەلى بالاڭدى انا تىلىندە وقىت, قازاقى تاربيەلە. سودان سوڭ مەكتەپكە ءوزىڭ جەتەلەپ اپارىپ, ءوزىڭ الىپ قايت. ول – اكەنىڭ پارىزى. ءبىز مۇحتار ماعاۋين ەكەۋمىز سولاي ىستەدىك. ەكەۋمىزدىڭ دە بالالارىمىز جامان بولعان جوق. ال ەندى سۇحباتىڭدى باستاي بەر», دەدى.