مۋزىكا – ادام ءسوزىنىڭ مۇمكىندىگى جەتپەگەن جەرگە جەتەتىن ءتىل. بىراق بارلىق ۇلت تىلدەرىنە ورتاق. ادامزاتتىڭ جاسامپازدىق تابيعاتى وسى مۋزىكانى جاساۋ ءۇشىن, جاراتۋ ءۇشىن, دامىتۋ ءۇشىن وركەنيەتتىڭ دامۋ دەڭگەيىنە جاراسىمدى دارەجەدە ۇيلەستىرىپ وتىرۋعا سان الۋان اقىل-وي, امال-ءتاسىلدى جەتىلدىرگەن. ونەر ەۆوليۋتسياسىنىڭ بارىسىندا ادامزات مىڭداپ سانالاتىن اسپاپتاردى دۇنيەگە اكەلگەن.
ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز دە اۋەزدى اندەردىڭ اۆتورى – بەيبىت ورال ۇلى. ول ىڭكار سەزىم سۋرەتىن دىبىس جاراسىمدىلىعىمەن كوركەمدەۋشى, كومپوزيتور, اقىندىعى دا بار, ونىڭ ءوزى ءبىر توبە. دىبىستىڭ ءبارى ىڭكار سەزىمدى ەلەستەتە بەرمەيتىنى انىق. ال ونى تانۋ ءۇشىن تالعام كەرەك. تالعام ادام تاعدىرىمەن بىتە قايناسقان قاسيەت. اركىمنىڭ دە ونەرگە بار تالاسى, دەگەنمەن اركىمنىڭ قابىلەتى ءارتۇرلى. بىرەۋ ساعىنىشىن, بىرەۋ ارمانىن, بىرەۋ سالتاناتىن, بىرەۋ قايعى-مۇڭىن مۋزىكا تىلىمەن سۋرەتتەيدى. ال بەيبىت ورال ۇلى – ويشىل كومپوزيتور. ول نوتا ارقىلى مۋزىكانى سويلەتەدى. سوندىقتان بولسا كەرەك, بايقاۋلاردا دايىنداعان انشىلەرى باس جۇلدەنى جەڭىپ الىپ جاتادى.
ءوزى دە ءداستۇرلى «ازيا داۋىسى» فەستيۆالىنىڭ دۇركىرەپ تۇرعان كەزىندە قاتارىنان جەتى جىل بويى لاۋرەات اتاندى. قازاقستان پرەزيدەنتى جۇلدەسىن يەلەنگەن. «ەلىم مەنىڭ» جانە «تاۋەلسىزدىك تولعاۋى» اتتى تاۋەلسىزدىككە ارنالعان رەسپۋبليكالىق بايقاۋلاردا ون جىل بويى باس جۇلدەنى ەنشىلەدى.
ءاربىر ونەرپاز ءوز زامانىنىڭ تىنىسىن سۋرەتتەيدى. ۋاقىتتىڭ بەينەسىن, كوڭىل كۇيىن سول ۋاقىتتاعى قۇندىلىقتار اياسىندا كوركەمدەپ باياندايدى. كەيىپكەرىمىزدىڭ سازگەر رەتىندەگى باستى ەرەكشەلىگى, كەز كەلگەن مەلوديانىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن نوتانىڭ كىلتتەرىمەن بوياۋىن كەلتىرىپ, سۋرەتىن سالادى. سۋرەتتىڭ, ياعني كومپوزيتسيانىڭ بوياۋى قانىعىپ, كوركەمدىك ماڭىزىنا يە بولعان كەزدە ورىنداۋشىسىن تاڭداپ, ساحناعا نەمەسە تىڭدارمان تالعامىنا لايىقتاپ جاراسىمدىلىعىن جەتىلدىرەدى.
بەيبىت ورال ۇلى اۋىلىن ءان-كۇيمەن تەربەتكەن تالعامىن, شەبەرلىگىن ەل ءىشى مويىنداعان ونەرى باسىم ونەرپاز وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. جاقسى ءانشىنى نەمەسە كۇيشىنى اۋىلى الديلەمەسە, اۋىلى قوشتاماسا, جانباي جاتىپ ءسونىپ قالارى انىق. اۋىلىنان تۇتاندىرعان شىراعىن الاۋلاتىپ, الاتاۋعا بەت العان ازامات بۇگىندە ەل اعاسى دەڭگەيىنە شىقتى.
بەيبىت ورال ۇلى اۋىلعا ساعىنىش, تۋعان جەرگە ماحاببات, ەركىندىك, ت.ب. سەزىمدەرىن ىڭكار اۋەندەرمەن كوركەمدەي ءبىلدى. ونەرپاز اۋىلعا ساعىنىش تۋرالى اندەرىنىڭ شىعۋ تاريحىن بىلاي اڭگىمەلەيدى. «اۋىل – مەنىڭ اندەرىمنىڭ وزەگى, تاعدىرىمنىڭ تىنىسى. اۋىلىما ءجيى بارىپ تۇرامىن. جەم بويى اتاقتى قوبىلاندى باتىر وتكەن جەر, قازاقتىڭ قايراتكەر عالىم-ويشىلدارى قۇدايبەرگەن جانە احمەت جۇبانوۆتار تۋعان جەر. «اۋىلعا», «ساعىندىم اۋىلىمدى», «جەم بويى», ء«جۇرشى ساۋلەم, اۋىلعا», «مۇعالجار», تاعى باسقا كوپتەگەن اندەرىم جەم بويىندا وتكەن بالالىق شاققا ارنالعان. سول كەزدەردى, بالالىق شاق-بال داۋرەندى بۇگىندە قاتتى اڭسايمىن. العاشقى اندەرىم دە وسى مەكتەپتە وقىپ جۇرگەندە دۇنيەگە كەلدى. «گۇلنارىم», «اينالدىم», «نۇر كوكتەم», ء«بىر قىزعا» دەگەن اندەرىم اۋدان جاستارى اراسىندا كەڭ تارالىپ كەتتى. «گۇلنارىم» ءانىن كەيىن ءانشى راحات تۇرلىحانوۆ ءىنىمىز قايتادان وڭدەپ ساحناعا شىعاردى», دەيدى كومپوزيتور.
كومپوزيتور مەن شىعارماشىل بۋىننىڭ باستى ميسسياسى – حالىقتىڭ رۋحىن, ادامگەرشىل سيپاتىن, دانالىعىن ونەر تۋىندىلارىنىڭ بولمىسىندا ساقتاپ, حالىقتىڭ قاسيەتىن, وزگەشەلىگىن قوعامنىڭ جادىنا ءسىڭىرىپ ناسيحاتتاۋ. كومپوزيتور بۇل جونىندە: «بىزگە تىڭدارماننىڭ جەتەگىندە كەتەتىن ءان ەمەس, تىڭدارماندى جەتەلەيتىن اندەر كەرەك. انگە دەگەن جەڭىل كوزقاراس ۇشپاققا شىعارمايدى. ءان, مۋزىكا – ءار ءداۋىردىڭ ءۇنى, بەت-بەينەسى, كەلبەتى. ەرتەڭ ءبىزدىڭ بالالارىمىز «الدىڭعى بۋىن قانداي مۋزىكا تىڭدادى ەكەن؟» دەيتىنى انىق. سوندىقتان دا ەسەر اننەن ەستى ءانىمىز كوپ بولسىن» دەيدى.
بەيبىت ورال ۇلى ماحابباتتى سانا شەڭبەرىنەن ءبولىپ الىپ جەكەلەي جىرلاعان جوق. مىندەتتى تۇردە حالىقتىڭ ونەگەسىمەن بىرلەستىرىپ ءومىر مەلوديالارىمەن قوسا سۋرەتتەدى. ول سان الۋان مۋزىكا جانرلارىن ۇستانىپ, اندەردى, كومپوزيتسيالاردى دۇنيەگە اكەلگەندىگىن بىلاي دەپ باياندايدى. «قازىرگى ۋاقىتتا ەسترادالىق ءاننىڭ ءتۇرلى جانرى پايدا بولدى, سينتەز باسىم. ەتنوروك, ەتنوفولك, ەتنودجازروك سەكىلدى كونە مۋزىكامەن بۇگىنگى مۋزىكانى ۇشتاستىرۋ باعىتى ماعان دا جات ەمەس. مەنىڭ ءداستۇرلى مۋزىكامىزدىڭ سارىنىندا جازىلعان ءان-تولعاۋلارىم دا, زاماناۋي ستيلدەگى اندەرىم دە ۋاقىت تىنىسىنان تۋعان, تىڭدارماننىڭ سۇرانىسىنا ساي دۇنيەلەر. ءارى ولار قازاقي داستۇردەن تامىر العاندىقتان دا ومىرشەڭدىگىن دالەلدەپ كەلەدى. ماسەلەن, روزا رىمباەۆا ايتقان «دومبىرانىڭ ءۇنى» اتتى ءانىم ۇلتتىق سارىندا جازىلعان جانە كوپشىلىكتىڭ ىقىلاسىنا بولەنگەن تۋىندى».
ول جاساندىلىقتى جانى سۇيمەيدى. سابىرلى, اسىعىس شەشىم قابىلداي قويمايتىن بايىپتى مىنەزى بار. سۇحبات بارىسىندا قالىپتى ادەپتىلىگىن ساقتاپ اڭگىمەسىن ءوربىتىپ وتىرادى. ءوزىن قاي ورتادا بولسىن ەركىن ۇستايدى. كوزدەرىنەن جىگىتكە لايىق سۇستىلىقپەن قوسا مەيىرىمدىلىكتى سەزىنىپ وتىراسىڭ. باۋىرىن جازىپ, كەڭ دالانىڭ جازىعىمەن ءبىر اينالىپ ورعىتىپ كەلەتىن ارعىماق سياقتى اۋىل, ەل تۋرالى, ونەر تۋرالى اسەرلى اڭگىمەلەيدى. ءاربىر ءاننىڭ شىعۋ تاريحىن ايتىپ, كوركەمدىك ماڭىزدىلىعىن ورتاعا سالىپ ويلاندىرىپ سەزىمدەردى قالاي سۋرەتتەۋ كەرەك ەكەندىگىنە شولۋ جاسايدى.
كومپوزيتوردىڭ ايتۋىنشا, «بوز جورعا» ءانىنىڭ جارىق كورۋىنىڭ تاريحى كوپشىلىكتى قاتتى قىزىقتىرادى. استانانىڭ العاشقى تۇساۋكەسەرى باستالاردا قازاق ءانى ايتىلسىن دەپ شەشىم قابىلدانعان. وسى باستامانى جۇزەگە اسىرۋ رەسەي ەستراداسىنىڭ ازۋلى پروديۋسەرى باري اليباسوۆقا تاپسىرىلعان. ول ءبىر اي بويى لايىقتى ءان ىزدەگەن. بەيبىت ورال ۇلى مەن ءشومىشباي ساريەۆ شىعارماشىلىق تاندەمى جاراسقان اندەرىن ۇسىنادى. بىراق ول كوپتەگەن اندەردىڭ ىشىنەن قانشا تاڭداسا دا ءبىر توقتامعا كەلە الماعاندىقتان, سوڭعى كۇنى «بوز جورعا» ءانىن تىڭداتقان. باري قاتتى قۋانىپ ءاندى بىردەن قابىلداپ, اۋەلى قالانىڭ تۇساۋكەسەرىندە, سودان كەيىن مەرەكەلىك ءىس-شارالاردا ساحناعا قايتا-قايتا شىعارىپ, قالانىڭ دا, ءاننىڭ دە تۇساۋكەسەرىن جاساعان. وسىلايشا, باري اليباسوۆ جەتەكشىلىگىمەن قۇرىلعان رەسەيدىڭ اتاقتى «نا-نا» توبىنىڭ ورىنداۋىندا حيت انگە اينالدى.
باري اليباسوۆ ءبىر سوزىندە «بەيبىت, ەگەر سەن كونسەرۆاتوريا بىتىرگەندە وسىنداي اندەر جازباعان بولار ەدىڭ» دەگەن ەكەن. مىنە, وسى ءسوزدى مادەنيەتتانۋ تەورياسىنىڭ ساراپتاماسىنا سالىپ كورەيىك. بىرىنشىدەن بالالىق, بوزبالالىق, جەتكىنشەك, ەرجەتكەن ەركىندىك شاعىن اۋىلىندا وتكىزگەن جىگىت قايماعى الىنباعان رۋحاني قورى بار ارمانشىل تۇلعا. ونى قالا تىرشىلىگى قالىپقا سالعان ەمەس, اۋىلدا ەركىن وسكەن, جادىندا اۋىلىنىڭ بولمىسى, كورىنىسى جايناپ تۇر. كلاسسيكالىق مۋزىكالاردىڭ ءبىر قاسيەتى تەڭىز ءتارىزدى تەرەڭ بويلاعان سايىن, ياعني ۇيرەنىپ يگەرگەن سايىن تۇزدىلىعى باسىم بولعاندىقتان وزەن جاعاسىندا ءوسىپ, بويدا ۇيالاعان تۇششىمدى سەزىمدەردى شايىپ كەتەدى. ەگەر بەيبىت ورال ۇلى كونسەرۆاتورياعا ءتۇسىپ, شىعارماشىلىعىن جالعاستىرعاندا ەسترادا ەمەس, كلاسسيكا جانرىنداعى تۋىندىلارعا اۆتور بولار ما ەدى.
اقىلباي ق ۇلىمشا,
مادەنيەتتانۋشى