«نۇرىن, سىرىن كورۋگە
كوكىرەگىڭدە بولسىن كوز...»
اباي
«تاريح – تورەشى, ۋاقىت – سىنشى» زاماندا پايىمى مەن تانىمى تەرەڭنەن ءوربيتىن قوعامدىق قۇندىلىقتاردىڭ ءبىرى – ادام مەن ونىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن دامۋ كەڭىستىگى, رۋحاني بولمىسى مەن ىشكى سەنىمى. حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنان اينالىمعا ەنگەن «ادام كاپيتالى» ۇعىمى سول زەردەلى ويدىڭ جالعاسى, سانالى ارەكەتتىڭ ايناسى ىسپەتتەس. ادام كاپيتالى – ءبىلىم مەن بىلىك, ادەت پەن داعدى, اقىل مەن سانا, تانىم مەن تاعىلىم ورداسىنىڭ بيىكتىگىمەن ولشەنىپ, مورالدىق قاسيەتتەر مازمۇنىمەن ساباقتاسقان ءورىسى كەڭ, الەۋەتى جوعارى ۇعىم. ول – ءارى ماڭىزدى ەكونوميكالىق رecyرستار توعىسىندا, ءارى الeyمەتتىك, پcيحoلوگيالىق, ءمادeني جانە ەتنoگرافيالىق قاتىناستار شەڭبەرىندە وزەكتەلەتىن «الىپ ماقساتتار تۇراعى», ءومىر تالابى مەن ۋاقىت ءۇردىسى دايەكتەگەن ەۆوليۋتسيالىق دامۋدىڭ قاجەت باعدارى. وسىعان وراي, قوعام, مادەنيەت, سaنا ۇعىمدارىنىڭ تورەلىگىنەن باستاۋ العان «ادامتانۋ», «تۇلعاتانۋ» سياقتى ىرگەلى ىلىمدەر دە بۇگىن ماڭىزدى ءارى مۇددەلى باسىمدىقتار ۇيلەسىمى دەپ قابىلدانادى.
كەزىندە كونفۋتسيدىڭ مەملەكەت قۇندىلىقتارى اياسىندا قوعامدىق ءتارتىپ پەن تۇراقتىلىقتى, ال گەرaكليتتىڭ وتباسى زاڭدىلىقتارىن جوعارى باعالاۋى ادام مارتەبەسىنىڭ قۇندىلىعىن, قوعامدىق ۇلەسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن دالەلدەگەن ەدى. بۇل قاتاردا تسيتسەروننىڭ مەملەكەت بeلگىلەرىن حالىق يگىلىگىنەن وربىتە تالداۋى دا, ءال-ءفارابيدىڭ حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن مeملەكەتتىڭ باستى نىسانى دەپ انىقتاۋى دا ادامدىق قارىم-قاتىناس كانوندارىنىڭ ماڭگىلىك سيپاتىن ايعاقتايتىنى ءسوزسىز.
«ادام – تاڭعاجايىپ قۇبىلىس! ونىڭ جان دۇنيەسى, اقىل-ويى, جان-جاقتى تالانت-قابىلەتى قۇدىرەتتىلىك تابيعاتىنىڭ ناقتى كورىنىسى», دەپ كەزىندە شوقان ءۋاليحانوۆ اتاپ كورسەتكەندەي, جاراتىلىسىنان ويلى ادامزات بالاسىنىڭ قالىپتاسۋ, دامۋ جولى قaزىرگى قوعامدىق-الەۋمەتتىك ينستيتۋتتار نەگىزىندە ءورىسىن كەڭەيتىپ, قاجەت ءبىلىم مەن داعدى قورىن جۇيەلەۋگە, ىشكى ىنتاسى مەن ىقىلاسىن تaرازىلاۋعا مۇمكىندىك بەرۋدە. بۇگىن ادامنىڭ ءوسۋ باعدارى مەن ارەكەتى, ىشكى الەۋەتى مەن پcيحولوگيالىق دامۋ وزگەشەلىگى ونىڭ ءبىلىمىن تەرەڭدەتۋ, بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ فاكتورلارىنىڭ ساپاسىمەن سۇرىپتالاتىنى دا اقيقات.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ اتاپ وتكەن «كوكجيەگى كەڭ, تامىرى تەرەڭ وركەنيەتتىك كوزقاراستى» ۇستاناتىن ءارى «ۇلتتىق سانا-سەزىمدى جاھاندىق اۋقىمدا نىعايتا تۇسەتىن», «تاريحي ادىلدىك قاعيداتى مەن پەرزەنتتىك پارىزى» جوعارى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى قالىپتاستىرۋ جولىنداعى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى مەن پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ بىرلەسكەن ىزدەنىستەرى مەملەكەتتىلىكتىڭ «ايبىنى مەن ايبارىن» ارتتىرۋعا, قوعامدىق مەكتەپتىڭ ابىرويىن كوتەرۋگە, ادامتانۋدىڭ ءورىسىن وركەندەتۋگە باعىتتالعان شارالار تىزبەگىن قۇرايدى.
بۇگىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ىرگەلى دايىندىق الاڭدارىن جۇزەگە اسىرىپ جاتقان قۇرىلىمداردىڭ الدىندا مادەني, اكسيولوگيالىق, ساياسي-ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك العىشارتتار توعىسىنا نەگىزدەلگەن مىندەتتەردى شەشۋ ماقساتى قويىلعان. ولار «ەل مۇددەسىنە ادالدىق, ونىڭ الدىنداعى بورىشىن سەزىنۋ سياقتى مىزعىماس قۇندىلىقتار مەملەكەتتىك قىزمەتتى اتقارۋ ەرەكشەلىكتەرىمەن جانە «ادال ازامات» يدەالدارىمەن تىعىز بايلانىستى» (قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتىن دامىتۋدىڭ 2024 – 2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىنان) دەگەن ۇستانىمدى كۇن تارتىبىنە قويۋدا. بۇگىن جوعارى جانە جوعارى ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەلەرىنىڭ الدىندا تاربيەمەن ۇشتاسقان, ۇلى دالا قۇندىلىقتارىمەن ساباقتاسقان, قوعامدىق ادەپ قاعيداتتارىن مەڭگەرگەن, «كوشپەلىلەر وركەنيەتىن» جاڭعىرتا وتىرىپ, تسيفرلىق الەۋەت زامانىنىڭ جاڭارۋ كەڭىستىگىن ۇيلەستىرگەن ءبىلىم ۇلگىلەرىنە قول جەتكىزۋ ماڭىزدىلىعى ارتا تۇسۋدە.
اسا كورنەكتى مەملەكەت جانە قoعام قايراتكەرى دىنمۇحامەد قoناەۆتىڭ: «قازاق ارۋاق اتتاماعان. تىرشىلىگىندە اتا-اناسىن aرداقتاي بىلگەن حaلىق سولاردىڭ ەڭ ىزگى قاسيەتتەرىن ەرتەڭگى ۇرپاق بويىنا سىڭىرە بىلگەن. ءبىزدىڭ ۇلىلىعىمىز دا oسىندا» دەگەن تۇجىرىمىنا ورالا وتىرىپ, ۇلتتىق قۇرىلتاي تورىندە وزەكتەلگەن «وزىق ويلى ۇرپاق ءوسىرۋ ءۇشىن ءبىلىم مەن تاربيە ءاردايىم قاتار ءجۇرۋى كەرەك» ۇستانىمىن زەردەلەۋ بۇگىنگى تۇلعاتانۋ مەن تۇلعا قالىپتاستىرۋدىڭ اجىراماس بىرلىگى ەكەنىن جادىدا ساقتاعان ابزال. ۇرپاق الدىنداعى, ال ۇرپاق ارقىلى مەملەكەت الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك ادالدىق پەن ادىلدىك, تاباندىلىق پەن بىلىكتىلىك توعىسىمەن جالعاسىن تابۋى دا وسى قاعيداتتىڭ زاڭدى ۇيلەسىمى.
اكادەميانىڭ ءبىلىم بەرۋ, قايتا دايارلاۋ, بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ باعدارلامالارى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ تۇلعالىق قالىپتاسۋىن ەستەتيكالىق ولشەمدەر گەنەزيسىمەن تەرەڭدەتۋگە, زياتكەرلىك الەۋەتىمەن بىرىكتىرە سارالاۋعا باسىمدىق بەرۋدە. ناتيجەسىندە, ۇسىنىلاتىن اقپارات كوزى دە, تانىم قۇرىلىمى دا ادامزات ويى مەن تىرشىلىگىنىڭ باستى قۇرالدارى رەتىندە سانانىڭ مازمۇندىق قاباتىن ايقىندايتىن تاجىريبە ارناسى دەپ قابىلدانادى. قولدانىستاعى 9 ماگيسترلىك جانە 3 دوكتورلىق ءبىلىم باعدارلامالارى ءار تۇلعاعا قاجەت كاسىبي ءبىلىم مەن قۇندى داعدىلار قويمaسىن جيناقتاۋ ماقساتىن كوزدەيدى. ولاردىڭ قاتارىندا «مەملەكەتتىك باسقارۋ», «مەملەكەتتىك ساياسات», «حالىقارالىق قاتىناستار», «ەكونوميكا», «ادام رەسۋرستارىن باسقارۋ», «وڭىرلىك دامۋ» ماماندىقتارىمەن بىرگە, 2026 – 2027 وقۋ جىلىندا جاڭادان قوسىلاتىن «تسيفرلىق مەملەكەتتىك باسقارۋ» ماماندىعىن اتاۋعا بولادى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرمەن قاتار, كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورلاردان دا ۇمىتكەرلەر وقۋعا قابىلدانىپ, جۇمىستارىنان قول ۇزبەي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك الۋدا.
قازىرگى ءبىلىم پاراديگماسىنىڭ دىتتەگەنى – ادامنىڭ قۇندىلىقتار جۇيەسىن ومىرلىك دامۋدىڭ كىلتى, ال عاسىرلار توعىسىندا ورنىققان ەستەتيكالىق, ەتيكالىق نورمالاردى بىلىكتىلىك پەن زياتكەرلىكتىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى دەپ باعالاۋعا ۇيرەتۋ. وسىعان وراي, اكادەميادا جۇزەگە اسىرىلاتىن مەملەكەتتىك قىزمەتكە العاش قابىلدانعاندارعا ارنالعان قايتا دايارلاۋ مەن باسشىلىق قىزمەتكەرلەرگە باعدارلانعان بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ سەمينارلارى تۇلعانىڭ ءوزىن-ءوزى قالىپتاستىرۋ مەن جەتىلدىرۋ باعىتىنىڭ قولدانبالى ۇلگىسىن قۇرايدى. ىرگەلى ستراتەگيالىق ماقساتتاردى باسشىلىققا العان تاقىرىپتىق كۋرستار بىرنەشە تالقىلاۋدان وتەدى. ناتيجەسىندە, ۇكىمەت الدىنا قويىلار مىندەتتەرمەن ساباقتاسا وتىرىپ, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ دامۋ جوسپارىمەن, اكادەميانىڭ قۇزىرەتتىلىكتەردى جەتىلدىرۋ باعدارىمەن ۇشتاسقان باعدارلامالاردىڭ تۇجىرىمدامالىق نەگىزى ءورىسى كەڭ مۇددەلەر توعىسىن ايقىندايدى, ال مەملەكەتتىك مەكەمەلەرمەن كەلىسىلگەن تاقىرىپتار, ولاردىڭ مازمۇنى, ءدارىستىڭ ساپاسىن قامتاماسىز ەتەتىن تاجىريبەلى ماماندار – بارلىعى تۇپكى ناتيجەگە باعدارلانعان العىشارتتار مەن ىزدەنىس كوكجيەكتەرىن دايەكتەيدى. ونىڭ ايقىن مىسالى رەتىندە اكادەميانىڭ نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسە ۇسىنعان ساياسي مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە ارنالعان 240 ساعاتتىق «جاڭا فورماتسيا باسشىلارى» اتتى باعدارلاماسىن, ا كورپۋسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرىنە باعىتتالعان قايتا دايارلاۋ كۋرستارىن, اۋىل اكىمدەرىنە دايىندالعان مودۋلدىك كومپونەنتتەردى ايرىقشا اتاپ ايتۋعا بولادى.
كاسىبي بىلىكتىلىك كارتاسىن ستراتەگيالىق ماقساتتار ماتريتساسىمەن بايلانىستىرا وتىرىپ, ماگيسترانتتار مەن تىڭداۋشىلاردىڭ تۇلعالىق بولمىسىن سومداۋدىڭ وزگەشە ءورىستى ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋعا نەگىزدەلگەن وقىتۋ تەحنولوگيالارىنا باسىمدىق بەرۋ – اكادەميا دامۋىنىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. ماماندىققا باعدارلانعان تەوريالىق مالىمەتتەرمەن قوسا, قولدانبالى كەڭىستىكتىڭ ۇتىمدىلىعىن ساباقتاستىرۋ ناتيجەسىندە جاعداياتتىق, بەلسەندى قارىم-قاتىناس تاپسىرمالارى جەكە تۇلعانىڭ قاتىسىمدىق قابىلەتىن باسقارۋ الەۋەتىمەن توعىستىرا دامىتۋعا, كوپشىلىك الدىندا سويلەۋ ونەرىن يگەرتۋگە مۇمكىندىك تۋادى. سونداي-اق ورتالىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيدە ءتيىمدى شەشىم قابىلداۋ امالدارىن مەڭگەرتۋگە, ەلدىڭ تۇراقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءورىسىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ مەن سالىقتار, كوممۋنالدىق مەنشىك, تسيفرلىق باسقارۋ سياقتى قۇزىرەتتەردىڭ ءرولىن ارتتىرۋعا جول اشىلادى.
اكادەميادا ۇيىمداستىرىلاتىن قوناق- دارىستەردىڭ, كوشپەلى ساباقتار مەن قورعاۋلاردىڭ ءداستۇرلى ساباق ۇلگىلەرىمەن قاتار ءجۇرۋى – اكادەميالىق ماقساتتاردى كۇشەيتۋدىڭ ءونىمدى قۇرالى. ادامزات تانىمىنىڭ بەلسەندى بىرلىكتەرىن ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە مادەنيارالىق, ۇلتارالىق قاتىناستاردىڭ وزەگى دەپ قابىلداۋ وقۋ ءۇردىسىنىڭ جاڭا قولدانبالى باعىتتارىن سارالاۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. وسى قاتاردا پارلامەنت, جوعارعى سوت, «قازمەديا» ورتالىعى, ۇلتتىق عارىش ورتالىعى, قازگيدرومەت, استانا سۋ ارناسى, قۇرىلىس قالدىقتارىن وڭدەۋ الاڭدارى («Astana Recycling Development» جشس), قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى, ت.ب. مەكەمەلەر تاراپىنان ۇسىنىلاتىن الاڭداردىڭ ءورىسى اسا ءتيىمدى. اتالعان ءبىلىم تەحنولوگيالارى ادامنىڭ جادى جۇمىسىنىڭ جىلدامدىعى مەن ويلاۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ەسەلەيدى. تاعىلىمدامالىق مەكتەپتىڭ وزگەشە ۇلگىسىن بويلارىنا سىڭىرگەن ماگيسترانتتار مەن تىڭداۋشىلار اۋديتورياسى مەملەكەتتىك مۇددە مەن «ادال ازامات» ۇستانىمدارىن, حالىقتىق ءداستۇر مەن تىلدىك قۇزىرەت بىرلىگىن, ىشكى قۋaت پەن بەرىك سەنىم قاعيداتتارىن شەشىم قابىلداۋدىڭ ۇزدىك ولشەمدەرى دەپ باعالاي الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى.
«قوعامدىق ديالوگ» الاڭىن كاسىبي تانىممەن ۇتىمدى ۇيلەستىرگەن اكادەميانىڭ تاعى ءبىر جوباسى – دامۋ كۇنى. ءداستۇرلى شارانىڭ ءبىلىم مەن تاربيە وداعىن ناسيحاتتاۋداعى ماڭىزى دا, مازمۇنى دا ايتارلىقتاي. ادامزات قوعامىنىڭ سان عاسىرلىق تاجىريبەسىنىڭ ناتيجەسى دەپ تانىلاتىن مورال مەن ەتيكا نورمالارى دا, رۋحاني ەستەتيكالىق ءپالساپا زاڭدىلىقتارى دا, ۇلتتىق-مادەني قۇندىلىقتار الەمى دە كاسىبي بىلىكتىلىك كەڭىستىگىمەن ساباقتاسا ءار جۇمانىڭ كۇن ءتارتىبى مەن تالقىلاۋ نىسانىن انىقتاپ كەلەدى. بۇل رەتتە ماگيسترانتتاردىڭ وزدەرىنەن قۇرىلعان پىكىرتالاس كەڭىستىكتەرىنە («ەكونوميست+»), ماگيسترلىك جوبانى جازۋ, اناليتيكالىق جازۋدى مەڭگەرۋ, «الاش زيالىلارىنىڭ رۋحاني مۇراسى جانە ادىلەتتى قازاقستان», «ەلگە ادال قىزمەت – ابىرويلى مىندەت», «العىسپەن ەل كوگەرەر», «امەريكا ارحيۆتەرىندەگى قازاققا قاتىستى دەرەكتەر», ء«بىر ءتىل – ءبىر الەم», «ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ قىزمەتى تۋرالى», «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل», «ۋنيۆەرسيتەتتىك ونلاين كىتاپحانا», ت.ب. تاقىرىپتاردا وتكىزىلگەن ساراپتامالىق كەزدەسۋلەر تاجىريبەسىنە جۇگىنۋگە بولادى.
ء«ار ۇرپاق وزىنە ارتىلعان جۇكتى جەتەر جەرىنە اپارىپ تاستاعانى دۇرىس, ايتپەگەندە, بولاشاق ۇرپاعىمىزعا اسا كوپ جۇك قالدىرىپ كەتەمىز», دەپ الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحان اتاپ وتكەندەي, ىرگەلى ەلدىڭ بولاشاعى ءوز مىندەتىن زور سەنىممەن ارقالاعان ازاماتتاردىڭ ۇلەسىمەن, ەرتەڭگى كۇننىڭ اماناتىن پايىمداي بىلگەن قوعام مۇشەسىنىڭ تەرەڭ تۇسىنىگىمەن ولشەنەتىنى ءسوزسىز. بۇل قاتاردا ءبىلىم وردالارى مەن كاسىبي دامۋ ورتالىقتارىنىڭ الدىندا تۇرعان ىرگەلى ماقسات – ادامنىڭ زياتكەرلىك قابىلەتىن ازاماتتىق كەلبەتىمەن, قۇندىلىقتار كوكجيەگىمەن, جوعارى پالساپالىق ۇعىمدار توعىسىمەن ساباقتاستىرۋ, «ادامتانۋ» مەن «تۇلعاتانۋ» ۇعىمدارىنا نازار اۋدارۋ, دارىندى ۇرپاق, ويلى دا ادال ازامات تاربيەلەۋ.
تۇلعاعا باي ەلدىڭ تۇعىرى بەرىك بولارى داۋسىز.
ەلميرا ورازاليەۆا,
پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ اكادەميالىق قىزمەت جونىندەگى ۆيتسە-رەكتورى, پروفەسسور