ءومىرى ونەرمەن ورىلگەن

رۋحاني بايلىعىمىزعا, ۇلتتىق قۇندىلىقتا­رىمىزعا ۇقىپتىلىق­پەن قاراپ, ونەرىمىزدىڭ وركەن­دەۋىنە وزىندىك ۇلەسىن قوسقان جانداردىڭ ءبىرى – جارما جە­رىندەگى مادەنيەت سالاسىنىڭ مايتالمان مامانى امانجول تولەۋبەك ۇلى ءداۋىتوۆ. سانالى عۇمىرىن ءتول ونەرىمىزدىڭ ساق­تالۋى مەن دامۋىنا ارناپ, ءداستۇرلى مۇرامىزدى دارىپتەپ جۇر­گەن قايراتكەر ازاماتتىڭ دارا جولى كوپكە ۇلگى.

ەڭبەك جولىن كومسومول كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولىپ باستاعان ول قىزمەتىمەن قاتار العاش «ارمانداستار», «كوكبەل» ءانسامبلىن قۇرىپ, تۇرالاپ قالعان اۋىلدىڭ ما­دەنيەت سالاسىن اياققا قاي­تا تۇرعىزدى. ونىڭ باستاماسىمەن ۇيىمداستىرىلعان اۋقىم­دى مادەني ءىس-شارالار ءدايىم جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. ول «كاۋسار» ۇلت اسپاپتارى وركەسترى­نىڭ, «سۇلۋىم» ەسترادا توبىنىڭ, «ايقاراكوز» ءانسامبلىنىڭ, ارداگەرلەر حو­رىنىڭ, «عاسىرلار ءۇنى» ەتنو­توبىنىڭ نەگىزىن قالادى. سونداي-اق ءتۇرلى ەتنوس وكىل­دەرىنەن قۇرالعان «لوج­كارەي», «سەمستا» ونەر ۇجىم­دارى, قوبىزشىلار ءانسامبلى دە اۋدان ونەرىنىڭ قورجىنىن قوماقتى تابىسىمەن تولتىردى. ءبىر بويى­نان قازاقى كەڭدىك, دارقاندىق تابىلاتىن باي مىنەز يەسى وسىلايشا ۇلتتاردى ۇيىتىپ, بىرلىگى مەن بەرەكەسىن جاراستىرىپ, ورتاق ماقسات جولىنا جۇمىلدىرا ءبىلدى. ول قۇرعان انسامبلدەر مەن وركەسترلەر ەل ساحناسىنان كورىنىپ قانا قويماي, ۇلتتىق ونەردى رەسەي, قىتاي ەلدەرىندە دە پاش ەتتى. امانجول تولەۋبەك ۇلىنىڭ شىعارماشىلىق توبى 19 اۋدان مەن قالا قاتىسقان وبلىس­تىق كوركەمونەرپازدار باي­قاۋىندا 9 مارتە باس جۇلدەنى قانجىعاسىنا بايلاعان.

امانجول تولەۋبەك ۇلى 1993 جىلدان بەرى شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ «جارما اۋداندىق مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ» مەملەكەتتىك مەكەمەسىن باسقاردى. ءوزىنىڭ ەڭبەكقورلىعى, تاباندىلىعى, تالاپشىلدىعى ءارى ادىلدىگىنىڭ ارقاسىندا ارىپ­تەستەرىنە ابىرويلى, سىيلى باسشى بولا ءبىلدى. اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاقسارتۋعا, زاماناۋي جابدىقتاردىڭ, تەحنو­لوگيالاردىڭ جانە ينفرا­قۇرى­لىمنىڭ ويداعىداي بولۋىنا باسا نازار اۋداردى. ول قىزمەتكەرلەرىنىڭ جەمىستى جۇمىس ىستەۋىنە بارىنشا قو­لايلى جاعداي جاسادى. اتالعان مادەنيەت ءۇيىنىڭ وزىندە قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 12 مادەنيەت قايراتكەرى جانە وبلىس اكىمى سىيلىعىنىڭ 3 لاۋرەا­تى قىزمەت ەتكەن. مۇنىڭ ءبارى – امانجول تولەۋبەك ۇلىنىڭ ونەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى مەن جاناشىرلىعىنىڭ, قاس تالانتتى جازباي تانيتىن قا­سيەتىنىڭ, ادالدىقتى العا ۇستا­عان ازاماتتىعىنىڭ ارقاسى.

امانجول تولەۋبەك ۇلىنىڭ توككەن تەرى, ەتكەن ەڭبەگى ەش كەتپەدى. ول «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ مادەنيەت قايرات­كەرى», «جارما اۋدا­نى­نىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتاقتارىمەن قاتار, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مە­دالىمەن, «قۇرمەت», «پاراسات» وردەندەرىمەن مارا­پاتتالدى. اۋداندىق «جىل­دىڭ ۇزدىك باسشىسى جانە ۇيىم­داستىرۋشىسى» اتالىمىنىڭ بىرنە­شە دۇركىن جەڭىمپازى اتاعىن يەلەندى. امانجول تولەۋ­­بەك­ ۇلىنىڭ ەسىمى جانە ەڭبەك جولى «تابىستى جاندار» ەنتسيكلوپەدياسىنا ەندى.

اعامىزدىڭ ەڭبەگى ونەرمەن عانا شەكتەلمەيدى. اۋىل­دا, اۋداندا اتقارىلاتىن يگى ءىس­تىڭ تالايىندا امانجول تو­لەۋبەك ۇلىنىڭ ىزگى ءىزى جاتادى. ءبىر ءوزى قان مايداندا 397 ءفاشيستىڭ كوزىن جويعان (كەشەگى سوعىستا كەڭەس اسكەرلەرى قاتارىندا مۇنداي كورسەتكىشكە بىردە-ءبىر مەرگەن جەتە الماعان) اتاقتى مەرگەن تولەۋبەك ابدى­بەكوۆتىڭ جاقىن تۋىسى بولىپ كەلەتىن ول كىسى جاۋىنگەر اتىن ارداقتاۋعا دا بەلسەنە ارالاس­تى. «تولەۋعالي ابدىبەكوۆتىڭ ەرلىگى تۋرالى ءبىراز مالىمەت تۇركىستان وبلىسىنداعى اقكەنت اۋىلىنداعى مۋزەيدەن تابىلدى. مۇندا جاۋىنگەردىڭ مايدان دالاسىنان دوسىنا جازعان حاتى مەن ماقتاۋ قاعازدارى جانە بىرنەشە فوتوسۋرەتى ساق­تاۋلى. ەرلىگى اڭىز بولعان سۇر مەرگەن سوعىس كەزىندە ءۇش مارتە «كەڭەس وداعىنىڭ باتىرىنا» ۇسىنىلعان. الايدا ءوزىنىڭ ءومىربايانىندا اعاسىنىڭ قۋعىن-سۇرگىن كورگەنىن جاسىرماي جازعاندىعى وعان باتىر اتاعىن بەرۋدە كەدەرگى بولعان», دەيدى امانجول تولەۋبەك ۇلى. ادىلەتتىلىك ەل ۇرانى بولىپ تۇرعان مىنا زاماندا پرە­زيدەنت ق.ك.توقاەۆتىڭ جار­لىعىمەن ت.ابدىبەكوۆكە 2022 جىلى «حالىق قاھارمانى» اتاعى بەرىلۋىنە دە امانجول اعا سىندى ەل ازاماتتارى كو­تەرگەن باستاما قوزعاۋ سالعان ەدى. الماتى – ومبى كۇ­رە جو­لىنىڭ بويىنا تولەۋبەك ابدىبەكوۆكە كورنەكتى قۇلپىتاس قويىلۋىنا دا, باتىر تۋعان بۇ­رىنعى «قىزىل جۇلدىز» اۋىلىنىڭ اتىن قاس مەرگەننىڭ اتىنا وزگەرتۋگە دە امانجول تولەۋبەك ۇلى باستاعان بەلسەندى توپتىڭ قوسقان ۇلەسى ۇلكەن. بۇل ىسكە سەرىكقازى قوراباەۆ, ايگۇل كەمەلباەۆا سياقتى جەرلەس ادەبيەتشىلەرىمىزدىڭ ەتكەن ەڭبەگىنە دە رازىلىعىمىزدى ايتا كەتۋدى پارىز سانايمىز.

جارما اۋدانىنىڭ مادەنيەت سالاسىن 30 جىلعا جۋىق جوعارى دەڭگەيدە باسقارعان, ەلدىڭ ىستىق ىقىلاسى مەن قۇرمەتىنە يە بولىپ, القالى جۇرتتان العىس ارقالاعان امانجول تولەۋ­بەك ۇلى بۇگىندە جەتپىس جاستىڭ جوتاسىنا شىعىپ وتىر. جان جارى ۇكىجان اپاي ەكەۋى التىن اسىقتاي بەيبىت ەسىمدى ۇل, باقىت پەن بالجان دەگەن كۇمىس قاسىقتاي قىزدار تاربيەلەپ-ءوسىرىپ, ساليقالى ۇرپاعىنىڭ مەيىرىمى مەن قامقورلىعىنا بولەنىپ كەلەدى. ونەگەلى ءومىرى ونەرمەن ورىلگەن تۇلعانىڭ تاعىلىمدى تاعدىرى تالايعا ۇلگى بولارى انىق.  

گاۋھار كەلدەنوۆا,

ب.مومىش ۇلى اتىنداعى مەكتەپ-ليتسەيدىڭ مۇعالىمى,

ى.التىنسارين مەدالىنىڭ يەگەرى

الماتى