ەلىمىزدىڭ جەتەكشى عىلىمي ساراپشىلارى جاھاندىق گەوساياسي وزگەرىستەردىڭ وتاندىق لوگيستيكاعا اسەرىن تالقىلادى. قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىندا وتكەن دوڭگەلەك ۇستەلدە ەلدىڭ سىرتقى جانە ىشكى ساياساتىنىڭ تەڭگەرىمدى دامۋى, ترانزيتتىك الەۋەتى, ەگەمەندىكتى نىعايتۋ ماسەلەلەرى جان-جاقتى قاراستىرىلدى.
«جاھاندانۋ جانە وڭىرلەنۋ: جاڭا گەوساياسي جاعدايداعى قازاقستاننىڭ كەلەشەگى» تاقىرىبىنا ارنالعان باسقوسۋعا قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى تالعات قاليەۆ, الەۋمەتتىك يننوۆاتورلار قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى, «GreenTAL» الەۋمەتتىك جوباسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ەمين اسكەروۆ, «قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى» كەاق باسقارما توراعاسى نۇربەك ماتجاني مەن «جاستار» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, قحا عىلىمي-ساراپشىلىق كەڭەسىنىڭ جاس عالىمدار كلۋبىنىڭ تەڭ توراعاسى ولجاس بەيسەنباەۆ قاتىستى. ءىس-شارا IV ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ قورىتىندىلارىن تالقىلاۋ اياسىندا ۇيىمداستىرىلدى.
– جاھاندانۋ مەن وڭىرلەنۋ ءبىر-بىرىنە قايشى ما, الدە قاتار جۇرەتىن ۇدەرىس پە؟ اۋەلى وسى سۇراقتىڭ ءمان-ماڭىزىن ايقىنداپ الۋ كەرەك. ويتكەنى بۇل ءۇردىس تەك ەلىمىزگە ەكونوميكالىق نە ساياسي تۇرعىدا عانا ەمەس, ۇلتتىق بولمىسىمىزعا, جاستاردىڭ قۇندىلىق باعدارىنا تىكەلەي ىقپال ەتەدى. بۇگىندە ءبىز اشىق تسيفرلى كەڭىستىكتە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. مۇنداي ورتادا ءار ادام ءتۇرلى قىسىمعا تاپ بولۋى مۇمكىن, سەبەبى شىنايى دەرەكتى جالعاننان, فاكتىنى مانيپۋلياتسيادان اجىراتۋ قيىنداپ بارادى. سوندىقتان قازىر ىشكى ساياسي تۇراقتىلىق پەن ەتنوسارالىق كەلىسىمدى ساقتاۋ ماڭىزدى, – دەدى ت.قاليەۆ.
بۇل ويدى ن.ماتجاني دا قولداپ, ەل الدىندا ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋ, اقپاراتتىق جانە يدەولوگيالىق ەگەمەندىكتى نىعايتا ءتۇسۋ مىندەتى تۇرعانىن, ۇزاقمەرزىمدى دامۋ ستراتەگياسىن دۇرىس قۇرۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى. ال ولجاس بەيسەنباەۆ ازاماتتاردىڭ جاھاندىق سىن-قاتەرگە توتەپ بەرۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ قاجەت دەيدى.
– بۇگىندە حالىقارالىق ساياسات, جاھاندىق باسقارۋ مەن الەمدىك قاتىناستار جۇيەسى تەك عالىمداردىڭ ەمەس, مەملەكەت قايراتكەرلەرى, ديپلوماتتار مەن جاستار كوشباسشىلارىنىڭ تىكەلەي قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ وتىر. پرەزيدەنت ۇلتتىق قۇرىلتايدا اتاپ وتكەندەي, ەسكى الەمدىك ءتارتىپ كۇيرەپ جاتىر, جاڭاسى ءالى ايقىن ەمەس. الەم كوپپوليارلى عانا ەمەس, كوپوركەنيەتتى سيپات الىپ كەلەدى. ءدال قازىرگى ساتتە ازياعا نازار اۋدارۋ وتە ماڭىزدى. ازيا ەكونوميكالىق قانا ەمەس, زياتكەرلىك ورتالىققا دا اينالىپ جاتىر. «McKinsey» باعالاۋى بويىنشا, بولاشاقتىڭ ەڭ ءىرى مەگاپوليستەرى مەن تەحنولوگيالىق كوشباسشىلارى وسى قۇرلىقتا بولادى. سونىمەن قاتار شىعىس حالىقارالىق قاتىناستارعا بالاما كوزقاراس ۇسىنىپ وتىر. ەلىمىز ءۇشىن شىعىس ەلدەرىمەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىك – تەك ەكونوميكالىق ءارتاراپتاندىرۋ نەمەسە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ەمەس. بۇل – تەحنولوگيالىق, گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى كۇشەيتۋ, قاۋىپسىزدىككە قاتىستى جاھاندىق سىن-تەگەۋرىندەرگە جاۋاپ بەرۋ. زەرتتەۋلەر جاستاردىڭ ەل بولاشاعىنا سەنىمى جوعارى ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. دەمەك جاستار – وزگەرىستىڭ تىكەلەي قاتىسۋشىسى بولۋعا ءتيىس. ول ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان جاڭا تاسىلدەر قاجەت: تۇلعالىق دامىتۋعا جاعداي جاساۋ, يكەمدى داعدىلاردى ىلگەرىلەتۋ مەن جاھاندىق سىن-قاتەرلەرگە توتەپ بەرۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ قاجەت, – دەدى ولجاس بەيسەنباەۆ.
جيىندا ە.اسكەروۆ الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك – ەلدەر اراسىنداعى سەنىم مەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتاتىن, جاھاندىق دامۋ پروبلەمالارىن شەشۋگە اتسالىساتىن «جۇمساق كۇشتىڭ» قۇرالى بولا الاتىنىن جەتكىزدى.
– قازىر ءبىز ورتالىق ازياداعى الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەر اراسىنداعى سەرىكتەستىكتى دامىتىپ جاتىرمىز. بۇل – ايماقتىق ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە باعىتتالعان ناقتى قادام. الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى تەك مەملەكەت شەشە المايدى. بۇل جولدا بەلسەندى ازاماتتار, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەردىڭ ءرولى وتە زور. قازىرگى تاڭدا الەمدە 12,5 ملن-عا جۋىق الەۋمەتتىك كاسىپكەر بار. بۇل – جاھاندىق الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە ۇلەس قوسىپ جاتقان وراسان كۇش. جىل سايىن الەم بويىنشا جەكە قورلار الەۋمەتتىك جوبالارعا 200 ملرد دوللار شاماسىندا قارجى بولەدى. وكىنىشكە قاراي, بۇل قاراجاتتىڭ باسىم بولىگى ورتالىق ازياعا جەتپەي قالىپ جاتىر. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – ايماقتا الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا لايىقتى ەكوجۇيە, مەملەكەتتىك قولداۋ بار ەكەنىن الەمگە كورسەتۋ جانە وسى سالاعا ينۆەستيتسيالار تارتۋ, – دەدى ەمين اسكەروۆ.
باسقوسۋ قورىتىندىسىندا قاتىسۋشىلار ۇلتتىق قۇرىلتايدا ايتىلعان باستامالاردىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتىپ, ولاردى ەل بولاشاعى مەن حالىقارالىق بەدەلىن نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورلارى رەتىندە باعالادى.