دۇنيەجۇزىلىك بانك زەرتتەۋىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, ەل ازاماتتارىنىڭ 14,6%-ى كەدەيلىكتە ءومىر سۇرەدى. شامامەن 2,9 ملن ادام. بۇل ىشكى ستاتيستيكا كورسەتكىشىنەن 5,1%-عا, 3 ەسە كوپ.
ەكونوميست الماس چۋكيننىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى كەزدە كەدەيلىكتىڭ سيپاتى اۋىستى. بۇرىن ونىڭ شىرماۋىنا زەينەت جاسىنداعى قاريالار تۇسسە, ەندىگى «تۇتقىندارى» جاس بالالى وتباسىلارى ەكەن. «CFO Summit»-تە سويلەگەن سوزىندە ول ەل ءۇشىن 5 ماڭىزدى قاتەردى اتادى.
2030–2035 جىلدارى باستالاتىن مۇناي ءداۋىرىنىڭ اياقتالۋى; حالىقتىڭ ءاربىر ءتورت جىلدا 1 ملن-عا ءوسۋى; گەولوگيالىق جاعىنان بەلگىلى رەسۋرستاردىڭ قىسقارۋى جانە جاڭالارىن تابۋ قارقىنىنىڭ تومەندەۋى. ينفراقۇرىلىمنىڭ السىزدىگى. اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى الەۋەتتى يگەرۋدەگى قيىن جاعداي.«جىل سايىنعى 400 مىڭ ادام تۋ كورسەتكىشى مەن الماتى, استانا, شىمكەنت جانە اقتاۋ قالالارىنىڭ دامۋ دەڭگەيى سايكەس كەلمەيدى. بۇل قالالار ەل ىشىندەگى ميگراتسيالىق تولقىنعا شىدامايدى. بۇل ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن جاڭا قالالار سالۋ كەرەك. جوعارىدا اتاپ وتكەن 4 قالا مەملەكەتتىڭ ميگراتسيالىق تولقىنىن شەشە المايدى. بىزگە شەشىم قابىلداماس بۇرىن وسىعان دەيىنگى قاتەلىكتەرىمىزگە سەبەپ بولعان قۇبىلىستاردى تالداپ, قانداي رەفورمالار قاجەت ەكەنىن انىقتاۋ ماڭىزدى», دەيدى.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, 5 جىل بۇرىن ەڭ تومەنگى جالاقى 29 مىڭ تەڭگە بولسا, قازىر ونىڭ دەڭگەيى – 85 مىڭ تەڭگە. مۇنىڭ ءوزى دامىعان ەلدەردىڭ كورسەتكىشىنەن ارتتا تۇر.
ساراپشى زامير قاراجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, كەدەيشىلىكتى جەڭۋ مۇمكىن ەمەس.
«ۆاتيكاننان باسقا بىردە-ءبىر ەل كەدەيلىكتى ءتۇپ-تامىرىمەن جويعان ەمەس. كەدەيشىلىككە اسەر ەتەتىن فاكتورلار – قۇرعاقشىلىق, سۋ تاسقىنى, تسۋنامي, جەر سىلكىنىسى بولىپ جالعاسىپ, سىبايلاس جەمقورلىقپەن تۇيىقتالادى. ءبىز جوسپارلى ەكونوميكا سيندرومىنان ءالى ايىققان جوقپىز. كەدەيشىلىكتى جانە ونىمەن كۇرەستى اتادان قالعان مۇرا رەتىندە قابىلداپ العان سياقتىمىز. قىتايدان تاۋار تاسىپ, ء«بىزدىڭ ءونىم» دەپ كورسەتكەن كۇندەرىمىز دە بولدى. قوعامدىق سانا ماسىلدىق پسيحولوگيادان تازارماي, كەدەيلىك دەڭگەيىن تومەندەتە المايمىز», دەيدى ز.قاراجانوۆ.
ايتۋىنشا, ءال-اۋقاتتىڭ تومەندىگىن مەملەكەتتىك باعدارلامالارمەن شەشۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل ماسەلە قوعامدىق سانانىڭ ءوسۋى, ەكونوميكانىڭ دامۋى ارقىلى شەشىمىن تابادى.
«بىرىنشىدەن, ەڭ تومەنگى جالاقىنى لايىقتى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتەتىن دەڭگەيگە دەيىن ارتتىرۋ تابىسى تومەن توپتىڭ كەدەيلىك ايماعىنان شىعۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. تاعى ءبىر ماڭىزدى جايت – تابىسى تومەن وتباسىلار ءۇشىن تۇرعىن ءۇيدىڭ قولجەتىمدىلىگى. بۇل ماسەلەنى سۋبسيديا ارقىلى شەشۋگە بولادى. پروگرەسسيۆتi سالىق جۇيەسiن ەنگiزۋ ارقىلى از تولەنەتiن توپتارعا سالىقتىق جۇكتەمەنi ازايتۋ كەدەيلiكپەن كۇرەستەگi ماڭىزدى قادام بولۋى مۇمكiن. قازىر ەل ىشىندە كەدەيلىك ۇعىمى ءارتاراپتاندىرىلىپ كەتتى. جاساردى. ءتىپتى «مادەنيەتتى كەدەي» دەگەن ۇعىم دا پايدا بولدى. الەمدىك ولشەم بويىنشا كۇنىنە 5,5 دوللاردان تومەن تابىس تاباتىن ادام – كەدەي. ەگەر ءبىز ونى تەڭگەگە شاعىپ كوبەيتسەك, ادام باسىنا ەسەپتەگەندە ايىنا شامامەن 70 مىڭ تەڭگەدەن تومەن تابىسى بار ادامدار كەدەي بولىپ ەسەپتەلەدى. بىزدە كورسەتكىش ودان تومەن. بولماشى زەينەتاقىسى كوممۋنالدىق تولەمىنەن ارتىلمايتىن قاريالار دا, ايلىق تابىسىنىڭ 50 پايىزىن نەسيەگە بەرىپ, ءوزىن, وتباسىن جەتىلدىرۋگە قارجى تاپپاي قالاتىن جاس وتباسىلار دا الەمدىك ولشەم بويىنشا كەدەيلەر ساناتىندا تۇر», دەيدى ز.قاراجانوۆ.
2024 جىلى ەڭ تومەنگى جالاقى – 85 مىڭ تەڭگە, ەڭ تومەنگى زەينەتاقى – 57 853 تەڭگە, ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيى – 43 407 تەڭگە, ورتاشا جالاقى 402 251 تەڭگە بولدى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا ءبىر جىل ىشىندە قىزمەتتەر قۇنى – 13,6%-عا, ازىق-ت ۇلىككە جاتپايتىن تاۋارلار – 7,6%-عا, ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى 5,1% -عا ءوستى. وتكەن جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا حالىقتىڭ 4,6%-ى كۇنكورىس مينيمۋمىنان از تاباتىنى حابارلانسا, ەكىنشى جارتى جىلدىقتا بۇل كورسەتكىش 5,1%-عا دەيىن كوتەرىلدى.
الماتى