ۆيكتور دەركاچقا قانشاما جىلدان بەرى بۇل ءىس ۇيرەنشىكتى بولسا دا, ءار قايتالانعان سايىن جۇرەك قوبالجىتپاي قويمايدى. بۇگىن دە گورنوۆويلارعا, گازشىلارعا, سلەسارلارعا نۇسقاۋ بەرىپ, بىردە جوعارى شىعىپ, بىردە تومەن ءتۇسىپ, اۆتوماتتاندىرىلعان تەتىكتەرگە, اسپاپ-قۇرالدارعا ءۇڭىلىپ, ءپۋلتتى بۇراپ, ءبارىن باقىلاپ-باسقارۋعا دامىل تاپپاي ءجۇر. “شويىن اعىزار ۋاقىت تاياپ قالدى. تەزدەتىڭدەر قيمىلدى. ساق بولىڭدار” دەگەن داۋىسى ءجيى-ءجيى ەستىلەدى. “ۆيكتور يۆانوۆيچ, ءبىز دايىنبىز” دەپ گورنوۆويشىلار كەزەك-كەزەك داۋىستايدى. دومنا پەشى الدىنداعى شىنىلى ويىققا تاقاي ءتۇسىپ كوز جۇگىرتكەن ول تەمپەراتۋرانى جوعارىلاتۋ ءۇشىن ءبىر تۇيمەنى باسىپ قالىپ, وت الاۋى كوگىلدىرلەنە بەرىپ, 1900 گرادۋسقا جەتكەندە “ۋاقىت بولدى” دەگەن بۇيرىعى ەستىلۋى مۇڭ-اق پەش شۇمەگى اعىتىلدى. استاۋشا بويىن قۋالاعان شويىن سەلى ۇلكەن قازانعا سارقىراي قۇيىلا جونەلدى.
جىگىتتەر ءجۇزى جارقىن. كەزەكتى شويىن الۋ ادەتتەگىدەي ءساتتى باستالۋىنا قۋانىشتى ءبارى. اسىرەسە, اعا ءوندىرىس ماستەرى ۆيكتور دەركاچ موينىنان اۋىر جۇك تۇسكەندەي ەندى بويىن جەڭىل سەزىندى. وتىز جىل بويىندا قانشاما شويىن اعىزىلدى دەسەڭشى. الايدا ءار ساتىنە قاتتى الاڭدايدى. ءىس ويداعىداي اياقتالعاندا بارىپ قوڭىلى جايلانىپ قالادى.
ءبىراز جىل قاتارداعى گورنوۆوي بولدى. اناتولي شاتسكوۆ, تولەگەن ادام-يۋسۋپوۆ سىندى شەبەرلەرمەن قويان-قولتىقتاسا شويىن سەلدەتتى. سولاردىڭ ارقاسىندا تاجىريبە بايىپ, مايتالمان مامانعا اينالدى. كومبينات جانىنداعى جوعارى تەحنيكالىق وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ, ينجەنەر-مەتاللۋرگ اتاندى. اعا ءوندىرىس ماستەرى مىندەتى جۇكتەل-گەنىنە دە مىنەكي, ءبىراز جىل بولىپ قالىپتى. قازىر 100 گورنوۆويدىڭ ەڭبەگىن ۇيىمداستىرۋ, بۇتكىل جۇمىس ۇدەرىسىن ۇلگىلى ۇيلەستىرۋ جاۋاپكەرشىلىگى موينىندا. ازىرگە ءوزى دە, قامقورلىعىنداعى ارىپتەستەرى دە ۇياتقا قالىپ كورگەن جوق.
بۇل كۇندە دومنا تسەحىندا بىرنەشە پەش بار. بۇدان 50 جىل بۇرىن ىسكە قوسىلعان بىرىنشىسىنەن كەيىن ەكىنشىسى, ءۇشىنشىسى, ءتورتىنشىسى ساپ تۇزەدى. سونىڭ 3-ءشى پەشى كۇندەلىكتى جۇمىس ورنى. وتپەلى كەزەڭدەگى ءوندىرىس قۇلدىراعان شاقتا ونى سوندىرۋگە تۋرا كەلگەن بولاتىن. تەك جاعداي وڭالعاندا عانا وعان قايتا-دان تىنىس ءبىتىرۋ-گە مۇمكىندىك تۋعان. بۇعان دەيىنگى 2700 تەكشە مەترلىك كولەمى 3200-گە جەتكىزىلدى. پەش 2 مەترگە بيىك-تەتىلىپ, كورىگىنىڭ ديامەترى 1 مەترگە ۇلعايتىلدى. تيىسىنشە فۋرمالارىنىڭ سانى 26-دان 32-گە, شويىن بوساتاتىن لەتكاسى 3-تەن 4-كە ءوسىرىلدى. قۇيۋ اۋلاسى جاڭارتىلىپ, جۇك كوتەرۋ تەتىكتەرى مەن لەتكانى بۇرعىلاۋ جانە بىتەۋ جابدىقتارى الماستىرىلدى. شيحتا ءتۇسىرۋ, تارازى قوندىرعىلارى جاڭارتىلدى. تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەردى باسقارۋ جۇيەسى اۆتوماتتاندىرىلىپ, كومپيۋتەرلەندى. تەمىرتاۋعا كەزەكتى ءبىر جۇمىس ساپارىندا قايتا تۇلەپ, جاڭعىرىپ, جاڭارعان پەشتى كورگەن ەلباسى مەتاللۋرگتەر قۋانىشىن ءبولىستى. كوكستىڭ شىعىنى ءتومەندەپ, وندىرىلەتىن شويىن كولەمى ۇلعايعان بۇل پەشتە قازىر جىلىنا ەكى ميلليون تونناعا جۋىق شويىن قورىتىلادى. سونداي دومنا پەشى جۇمىسىنا باس-كوز بولۋدى ۆيكتور دەركاچ بيىك سەنىم سانايدى. “وسىندا قازاقستاندىق تۇڭعىش شويىن الىنعانىنا 50 جىل تولىپ وتىر. ەلىمىز ەكونوميكاسىنداعى ەلەۋلى وقيعانى تاماشا تابىستارمەن قارسى الدىق. بىزگە مۇندا بولاشاق پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەڭبەك ەتكەنى زور ماقتانىش. ەكىنىڭ ءبىرى توزە بەرمەيتىن, كەز كەلگەننىڭ قولىنان كەلمەيتىن ىستە شىڭدالىس ءىزى ەلباسىنىڭ جەمىستى, قاجىرلى قىزمەتىنەن بايقالادى. كومبيناتتىڭ دامۋعا بەت بۇرىپ, ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە ىلگەرىلەۋى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ كومەك-قولداۋى ارقاسىندا ەكەنىن بىلەمىز. ورلەۋگە قولايلى جاعداي بارىنا كوزى جەتكەن, وعان مۇمكىندىك كەڭدىگىنە سەنىم ۇلعايعان ينۆەستور كاسىپورىن قۋاتىن ارتتىرۋعا جىلدان جىلعا اسا ىنتالى. مۇنىڭ ءوزى البەتتە تەمىرتاۋلىقتارعا ۇلكەن مەرەي. ونىڭ تىنىسىنا قاراي قالا تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى جاقسارىپ كەلەدى”, – دەيدى ۆيكتور يۆانوۆيچ.
ءسوز ورايىندا ايتا كەتكەندە دەركاچتىڭ دومناداعى جۇمىس ءوتىلى 30 جىلدان اسادى. ال وسىنشا جىل مۇنداي ورىندا تابان اۋدارماستان ەڭبەك ەتۋ عاجايىپ توزىمدىلىك دەۋگە بولادى. ءوز ءىسىن شەكسىز سۇيگەن, سوعان ابدەن بەرىك مەتاللۋرگتەرگە عانا ءتان قاسيەت. ول دا سوندايلار ساپىنان. بەت قاراتپايتىن جالىن اتقان پەش الدىندا ءجۇرىپ ەڭبەك ەتۋدەن ارتىق ىستىق ەشتەڭە جوقتىعىن ايتادى.
داڭعايىر گورنوۆوي قامقورلىعىنداعى ءىزباسارلارىنىڭ دەنى وندىرىسكە جاڭادان كەلگەن جاستار. ولار بىلەتىندەي بۇل كاسىپتىڭ قىر-سىرى تەرەڭ. اسقان مۇقياتتىلىق پەن ىجداعاتتىلىقتى تالاپ ەتۋىمەن بىرگە كاسىبي بىلىك پەن شەبەرلىك قاجەت. ال ول وڭايلىقپەن قالىپتاسپايدى. كوپ رەتتە كىمنەن ۇيرەنۋگە بايلانىستى. جاقسى تالىمگەر قول استىنا تاپ بولۋ ەڭبەك جولىنىڭ وڭعارىلۋى دەگەن ءسوز. وسى ورايدا ءبارى دەرلىك سوعان قۋانىشتى.
– مەن تاعدىرىم وسى كىسىمەن توعىسقانىنا رازىمىن. تولەگەن ادام-يۋسۋپوۆتاي ايگىلى مەتاللۋرگتىڭ الدىنان وتكەن ول ۇستازدىقتىڭ قادىر-قاسيەتىن جاقسى تۇسىنەدى. سوندىقتان بار تاجىريبەسىن بويىمىزعا سىڭىرۋدەن ايانبايدى. سونى قوندىرۋعا قۇشتارمىز. ەڭبەگىمىزدىڭ بەرەكەلى بولۋى دا سونىڭ ارقاسى. مارتەن مەن دومنا پەشتەرىندە, كونۆەرتورلاردا بالقىتىلعان بولات پەن شويىننىڭ بەرىكتىگىندەي ءبىزدىڭ ءبىرلىگىمىز دە مىقتى. ۆيكتور يۆانوۆيچتىڭ وسىنداي قاسيەتتەرىن بولە-جارا ايتار ەدىم, – دەپ پىكىر بىلدىرگەن سەرگەي لەتاۋ ءسوزىن شويىن الۋشىلاردىڭ قاي-قايسىسى دا قوستايدى. كەزىندە قازاقستان ماگنيتكاسى اتاعىن التىنبەك دارىباەۆ, ارعىن ءجۇنىسوۆ, سەرگەي دروججيندەر دۇرىلدەتسە, ەندى وسى ۆيكتور دەركاچ ءتارىزدى تارلاندار جاڭعىرتىپ ءجۇر. ءيا, قاي كەزدە دە الىپ ءوندىرىس ەرەن ەڭبەك ساڭلاقتارىنا كەندە بولعان ەمەس. ماگنيتكا ماقتانىشتارى دەگەندە ۆيكتور تكاچەنكو, ۆالەري ماسلوۆ, ەرمەك تولەۋباەۆ سياقتى ارىپتەستەرىنىڭ ەسىمدەرىن اتايدى. وزىنەن گورى وزگەنىڭ ەڭبەگىن دارىپتەۋگە ىنتىق.
بۇگىندە بۇرىنعىعا قاراعاندا ءوندىرىس كوپ وزگەرگەن. جاڭا تەحنيكا, اۆتوماتتاندىرىلعان جۇمىس جۇيەسى بىلىكتىلىكتى ۇدايى كوتەرىپ وتىرۋدى العا تارتادى. دەركاچتىڭ قاراماعىنداعىلارعا قويار باستى تالاپتارىنىڭ ءبىرى دە وسى. مۇنى بىلەتىن ۇجىم مۇشەلەرى سوعان تالپىنادى. راس, كەزىندەگىدەي كول-كوسىر جوسپار كولەمى جوق. ناقتى تاپسىرما بار. ول بوسا-بولماسىن تىڭعىلىقتى ورىندالادى. ءبىر اۋىسىمدا 10 مىڭ توننا شويىن اعىزۋ ۆ.دەركاچ باستاعان جىگىتتەردىڭ داعدىلى قيمىلى.
قازىر اتالعان دومنا پەشىنىڭ گورنوۆويشىلارى ۇلكەن تولقىنىس ۇستىندە. العاش شويىن الىنۋىنىڭ 50 جىلدىعىنا وراي مەرەكەلىك بالقىما وتكىزىلەدى. سوعان قاتىسۋشىلار ورتاسىندا ۆيكتور دەركاچ تا بولادى.
ايقىن نەسىپباي.
تەمىرتاۋ.