ەسىرتكى اينالىمىنا توسقاۋىل كۇشەيدى

جالپى, مەملەكەت ەسىرتكى قىل­مىسىنا قارسى ءىس-قيمىل جونىن­دەگى شارالاردى, ياعني زاڭنامالىق باستامالاردى قولعا الىپ-اق جاتىر. ايتالىق, وتكەن جىلعى 27 جەلتوقساندا پرەزيدەنت ەسىرتكى قۇرالدارىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى ءىس-قيمىلعا قاتىس­تى بىرقاتار زاڭنامالىق اكتىگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭعا قول قويدى. قابىلدانعان تۇزەتۋلەر قىل­مىس­تىق جاۋاپكەرشىلىك جۇيە­سىن جاق­سارتۋعا جانە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ سيپاتىنا قاراي جازالاردى سارالاۋعا باعىتتالعان. وسى رەتتە ءىىم ەسىرت­كى قىلمىسىنا قارسى ءىس-قيمىل كومي­تەتى توراعاسىنىڭ ورىنبا­سارى قۋان­دىق ءالجانوۆتان ەسىرت­كى قىل­مىسىنا قارسى ءىس-قيمىل ­شارالارى, سونداي-اق وسى سالا­داعى زاڭنا­مالىق باستامالار ­تۋرالى سۇراپ-بىلدىك.

ونىڭ ايتۋىنشا, قابىلدانعان زاڭعا سايكەس, قىلمىستىق كودەكستىڭ قول­دانىستاعى 297-بابى ەسىرتكى ساتۋ­شىلارعا, ونىڭ ىشىندە قۇقىق بۇزۋشىلىق العاش رەت جاسال­عان جاعدايدا «ەسىرتكىنى جاسىرىپ قويىپ كەتۋشىلەر» ءۇشىن قىل­مىستىق جاۋاپكەرشىلىك ساقتالادى جانە بۇل نورما ەسىرتكى زاتتارىن جاساماي, وڭدەمەي جانە وندىرمەي وتكىزۋگە قاتىستى.

– قاراپايىم تىلمەن تۇسىن­دىر­سەك, بۇل جەردە ەسىرتكى بيزنەسىن ۇيىمداستىرۋشىلار مەن تاراتۋ­شى­­لاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى اجىراتىلادى. ولار بۇرىن ءبىر باپ بويىنشا جازاعا تارتىلىپ كەلگەن جانە ولاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى دە بىردەي ەدى. ەندى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا, ءبىزدىڭ مي­نيسترلىك مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, سونداي-اق دەپۋتاتتىق كور­پۋسپەن بىرلەسىپ, ەسىرتكى دا­يىنداۋ, وڭدەۋ جانە وندىرۋمەن اينالىساتىن ادامداردىڭ جاۋاپ­كەر­شى­لىگى قاتاڭ­داتىلاتىن جانە باي­­لانىسسىز تاسىلمەن ەسىرتكى تا­را­­تاتىن ادام­دار ءۇشىن, ياعني «ەسىر­­ت­كىنى جاسى­رىپ قويىپ كەتۋ­شى­­لەر» ءۇشىن جاۋاپ­كەرشىلىك جەڭىلدەتىلەتىن تۇزەتۋلەر ازىرلەدى, – دەدى ق.ءالجانوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, 1-ءبولىم بويىن­­شا ەندى 5 جىلدان 8 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى قاراس­تىرىلعان, بۇل بۇ­رىن 5 جىلدان 10 جىلعا دەيىنگى جازا قاراستىرعان ەڭ جوعارى مەر­زىمنەن ەداۋىر تومەن. سونىمەن قا­تار 2-ءبولىم بويىنشا 6 جىلدان 10 جىل­­عا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ قاراستىرىلعان, بۇرىن بۇل نورما 6 جىل­دان 12 جىلعا دەيىن بولعان. 3-ءبولىم بويىن­شا 7 جىلدان 12 جىلعا دەيىن باس بوس­تان­دىعىنان ايىرۋ قاراستىرىلعان, بۇ­رىن 10 جىلدان 15 جىلعا دەيىن بولعان ەكەن.

– بۇل جەردە قىلمىسكەرلەردىڭ جاسى, وزگە دە ءمان-جايلارى ەسكە­رىلەدى. اسىرەسە\ ولار جاس بولسا, بۇل زاڭدى ءبىرىنشى رەت بۇزعان قىل­مىسكەرلەرگە ادامگەرشىلىكپەن قا­راۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى. ەسىرتكىنى جاسىرىپ قويىپ كەتۋشىلەر, ياعني ەسىرتكى تاراتۋشىلار ءۇشىن جازا مەرزىمىن قىسقارتا وتىرىپ, زاڭدا سوتتاردىڭ شارتتى تۇر­دە مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتۋدى ودان ءارى قولدانۋ, سونداي-اق جا­زانىڭ وتەلمەگەن بولىگىن نەعۇر­لىم جۇمساق تۇرمەن اۋىستى­رۋ مۇمكىندىگى كوزدەلەدى. بۇل ءتاسىل قازىر باس بوستاندىعىنان ايى­رۋ ورىندارىندا جۇرگەن جاس سوتتالعاندارعا ەرتەرەك بوستان­دىققا شىعۋعا جانە جاڭا ءومىر باستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى ءىىم ەسىرتكى قىلمىسىنا قارسى ءىس-قيمىل كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ق.ءالجانوۆ.

سونداي-اق مينيسترلىك وكىلى وسى سانات­تاعى قىلمىستار ءۇشىن جازالاۋ مەر­زىمدەرىن قىسقارتۋ جازانىڭ پرو­پور­تسيو­نالدىلى­عىن تەڭەستىرۋگە, باس بوستاندىعىنان ايى­رۋ ورىندارىنان بوساتىلعان­نان كەيىن سوتتالعانداردىڭ الەۋ­مەتتىك بەيىمدەلۋىن بارىنشا جەدەلدەتۋگە جانە ولاردىڭ كريميناليتەتپەن بىرىگۋىن بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.

ەلىمىزدە قىلمىستىق كودەكس­كە ەسىرتكى قۇرالدارىمەن بايلانىستى قىلمىس جاساعاندار ءۇشىن جازانى قاتاڭداتۋدىڭ جاڭا شارالارى ەنگىزىلىپ جاتىر. ماسە­لەن, جاڭا 297-باپ ەنگىزىلەدى. وندا ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتاردىڭ قۇرامىندا ەسىرتكى قىلمىسىن جاساعان ادامدارعا, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا ەسىرتكىنى ساتقان كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى جازانى قاتاڭداتۋ كوز­دەلگەن. سونىمەن قاتار ءوز قىز­مەت­تىك جاعدايىن پايدالانا وتى­رىپ, ەسىرتكى قىلمىسىن جاسا­عان لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ جاۋاپ­كەرشىلىگى كۇشەيتىلمەك. ەندى قىلمىستىڭ وسى تۇرلەرى ءۇشىن 15 جىلدان باستاپ ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا دەيىن جازا قاراستىرىلعان.

قۋاندىق جانىبەك ۇلىنىڭ ايتۋىن­شا, زاڭدا پرەكۋرسورلار مەن كۇشتى اسەرى بار زاتتاردىڭ زاڭ­سىز اينالىمىنا قارسى ءىس-قي­مىل­دىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ بويىن­شا وزگە دە شارالار قابىل­دانعان. وسى ماقساتتا ەسىرتكى, پرەكۋر­سورلار مەن كۇشتى اسەرى بار زاتتار­دى ءوندى­رۋ ءۇشىن پايدالانىلاتىن پرە­­كۋر­سورلار مەن كۇشتى اسەرى بار زات­تار­دىڭ, قۇرالدار مەن جاب­دىق­­تار­دىڭ زاڭسىز اينالىمى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزىلدى.

– پرەكۋرسورلار – بۇل مەتاللۋرگيا, فارماتسەۆتيكا, حيميا, مۇناي-گاز جانە باسقا سالالاردا قولدانىلاتىن قوس ماقساتتى زاتتار. بۇرىن پرەكۋرسورلار كونترابانداسى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك بولعان. ەندى زاڭمەن ەل اۋماعىنداعى پرەكۋرسورلاردىڭ زاڭ­سىز اينالىمى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك تولىعىمەن ەنگىزى­لەدى, – دەدى ق.ءالجانوۆ.

كوميتەت توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بۇل وزگەرىستەر پرەكۋرسورلار مەن كۇشتى اسەرى بار زاتتاردىڭ زاڭسىز اينالىمعا تۇسۋىنە جول بەرمەۋ جانە ەسىرتكى ءوندىرۋ ءۇشىن قولدانۋ ماقساتىندا ولاردىڭ اينالىمىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى.

زاڭدىق تۇرعىدان باقىلاۋدىڭ السىز­دىگى سالدارىنان ەسىرتكى اينالىمى ازايار ەمەس. وسى جىلدىڭ ەكى ايىندا ىشكى ىستەر ورگاندارى 1,5 مىڭعا جۋىق ەسىرتكى قۇقىق بۇزۋشىلىعىن انىقتادى. ونىڭ 600-دەن استامى – قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار.

– وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ازداعان ءوسىم بار. بۇل ءبىزدىڭ جۇ­مى­سى­مىزدىڭ جاندانعانىن دالەل­دەيدى. ەسىرتكى قىلمىسى – قىل­مىستىڭ جاسىرىن ءتۇرى. سوندىق­تان ەكى ايداعى ستاتيس­تيكا ەسىرت­كى قىلمىستارىنىڭ وسكە­نىن كورسە­تەدى. وسىلايشا, زاڭ­سىز اينالىم­نان ەسىرتكى زاتتارى كوبىرەك الىن­دى جانە ولار تۇپ­كى­لىكتى تۇتىنۋشى­نىڭ قولىنا جەتپەدى, – دەدى ول.

ق.ءالجانوۆتىڭ مالىمەتىنشە, جىل باسىنان بەرى ەلىمىزدىڭ ىشكى ىستەر ورگاندارى 2 تونناعا جۋىق ەسىرتكى زاتىن تاركىلەگەن, ونىڭ ىشىندە 120 كيلو ەسىرتكىنىڭ سينتەتيكالىق ءتۇرى, 140 كيلودان اسا گاشيش, 600 گرامم كوكاين بار. سونىمەن قاتار ول ىشكى ىستەر ورگاندارى ءوز جۇمىسىندا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىمەن, مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىمەن جانە كەدەن قىزمەتتەرىمەن ءوزارا بىرلەسە ارەكەت ەتەتىنىن, ەسىرتكى كونترابانداسىنىڭ جولىن كەسۋ باعىتىندا ءتيىستى شارالار قابىل­دانىپ جاتقانىن جەتكىزدى.