اباي ينستيتۋتى ەل دانالىعىن تانىتسا يگى

تۋعان حالقى مەن دالاسىنىڭ تاعدىرىنا, بولاشاعىنا الاڭداپ, بار ايتارىن ماڭگىلىك ولەڭدەر مەن قاراسوزدەرى ارقىلى جەتكىزگەن تاۋ تۇلعانىڭ ەسىمى قازاق جۇرەگىنەن تەرەڭ ورىن الدى.  ۇشان-تەڭىز وي مەن تەرەڭ ءبىلىم سىندارلى فيلوسوفياعا ۇشتاسىپ, ۇلت رۋحانياتىنىڭ تەمىرقازىعىنا اينالدى. بىلايشا ايتقاندا, قازاق قوعامى ابايدىڭ ويىن, كوزقاراسىن, قيالىن شامشىراق ەتتى. وسى ءۇشىن دە قانشاما قيىندىق كورگەن جۇرت ەشقاشان ەرتەڭىنەن ءۇمىتىن ۇزبەدى, سابىرعا توقتادى, سالماقتى سوزگە جانىن داۋالادى.

جاقىندا بۋراباي تورىندە وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا مەم­­­لە­كەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اباي ينستيتۋتىن قۇرۋ تۋرالى يگى باستاما كوتەردى. ەل پرەزيدەنتى بۇل ينستيتۋتتىڭ نەمىستىڭ گەتە, يسپاننىڭ سەرۆانتەس, قىتايدىڭ كونفۋتسي ينستيتۋتتارى سياقتى جۇمىس ىستەۋى كەرەكتىگىن ايتتى. «بيىل اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ تۋعانىنا 180 جىل تولادى. مەن وسىدان بەس جىل بۇرىن ۇلى ويشىلدىڭ تۋعانىنا 175 جىل تولۋىنا وراي سەمەيدە ابايتانۋشى عالىم­دار­مەن كەزدەستىم, سول كەزدە اباي ينستيتۋتىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتتىم. بۇگىندە بۇل باس­تاما تسيفرلىق پلاتفورما فورماتىندا ىسكە اسىرىلدى, ياعني ءبىزدىڭ دياسپورالار مەن باسقا دا شەتەلدىكتەرگە قازاق ءتىلىن ۇيرەتۋ قۇرالى رەتىندە جۇمىس ىستەپ تۇر. ەندى وسى جوبانى تولىققاندى مادەني-اعارتۋ مەكەمەلەرىنە اينالدىرۋ قاجەت. بۇل قۇرىلىم كونفۋتسي, گەتە, سەرۆانتەس ينس­تيتۋتتارى سياقتى جۇمىس ىستەۋى كەرەك. اباي ينستيتۋتى نەگىزگى سەرىكتەس ەلدەردىڭ بارىندە ءتول مادەنيەتىمىزدى ناسيحاتتايتىن ورتالىق بولۋعا ءتيىس. بىرقاتار ەلدە, مىسالى, قىتاي, تۇركيا, موڭعوليا جانە باسقا دا مەملەكەتتەردە وسىنداي ورتالىقتار اشىلاتىن بولدى. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى مەن «وتانداستار» قورىنا مادەنيەت جانە اقپارات مي­نيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, شەتەلدە وسىنداي ورتالىقتار اشۋ ماسەلەسى بويىنشا ءتيىستى جۇ­مىس­تى جالعاستىرۋدى تاپسىرامىن. حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامى بەلسەنە اينالىسۋدا. بۇل ۇيىمنىڭ باستامالارىن ءبىز تۇتاس قوعام بولىپ ءارى قاراي قولداۋىمىز كەرەك. مادەنيەت دەگەنىمىز – جاي عانا عيماراتتار مەن مەكەمەلەر ەمەس. بۇل – ۇلتتىق سانا-سەزىمدى جاھاندىق اۋقىمدا نىعايتا تۇسەتىن مىقتى تۇعىر», دەگەن ەدى پرەزيدەنت.

ءبىز بۇل باستامانى حاكىمنىڭ 180 جىلدىق مەرەيتويىندا اتقا­رىلاتىن ەڭ ۇلكەن جوبانىڭ ءبىرى دەپ قابىلداعانىمىز ءجون. شىن­داپ كەلگەندە, اتالعان باستاما ۇلت مادەنيەتىن حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىتۋدا, ناسيحاتتاۋدا ايرىقشا ىقپال ەتەرى انىق.

 پرەزيدەنتتىڭ وسى باستاماسىن ەندى قالاي ورىنداۋ تۋرا­لى ويلانۋ – كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەنىڭ ءبىرى. سەبەبى شەتەلدەردە اشىلاتىن اباي ينستيتۋتى تەك قازاق ءتىلىن ۇيرەتۋمەن شەكتەلمەي, سان عاسىرلىق تاريحى مەن مادەنيەتى بار حالقىمىزدىڭ رۋحا­ني مۇراسىن شارشى الەمگە تانىستىراتىن, تانىستىرىپ قانا قويماي, تۇسىنۋىنە جول باستايتىن اۋقىمدى ورتالىق بولۋعا ءتيىس. الدا قۇرىلاتىن ينستيتۋتتاردىڭ جۇمىسى مەن ماقساتى, ءمانى, ۇستا­نىمى قانداي بولۋى جونىندە ارنايى ماماندارمەن كەڭەسە وتىرىپ, اباي ينستيتۋتتارىنىڭ ۇلت مادەنيەتى, ادەبيەتى مەن ءتىلى ءۇشىن ماڭىزدىلىعىن الدىن الا ويلانىپ, اقىلداسىپ العان دۇرىس.

ءبىزدىڭ ويىمىزشا, اباي ينس­تيتۋتىن شەتەلدەردە اشۋ – قازاق مادەنيەتى مەن ءتىلىن حالىقارالىق دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋدىڭ, عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ نەگىزى. ەگەر اتالعان ينستيتۋت قازاق ءتىلىن حالىقارالىق دەڭگەيدە وقىتۋ, ءتىلىمىزدى ۇيرەنگىسى كەلەتىن شەتەلدىك ازاماتتارعا وقۋ كۋرس­تارىن ۇيىمداستىرۋ, قازاق ءتىلىن وقىتۋدىڭ جاڭا ادىستەمەلەرىن دايىنداپ, ولاردى شەتەلدىك ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە ەنگىزۋ, قازاق ءتىلىن شەت ءتىلى رەتىندە وقىتۋدىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي جاڭا وقۋلىقتارى مەن ونلاين كۋرستارىن ازىرلەۋ سىندى ما­ڭىز­دى مىندەتتى جۇزەگە اسىرسا قۇبا-قۇپ بولار ەدى. ال اباي مۇ­را­سىن ناسيحاتتاۋ ارقىلى قا­زاق مادەنيەتىن تانىتۋ حاقىندا دا اتالعان ورتالىقتىڭ اتقارار جۇمىسى ايقىن ەكەنى داۋسىز. بۇل نەگىزدە ابايدىڭ شىعارمالارىن شەت تىلدەرىنە اۋدارۋ جانە ونىڭ فيلوسوفيالىق كوزقاراستارىن الەمدىك دەڭگەيدە زەرتتەۋ, اباي شىعارماشىلىعى مەن قازاق مادەنيەتىنە ارنالعان عىلىمي كون­فەرەنتسيالار, كورمەلەر جانە ادەبي كەشتەر ۇيىمداستىرۋ, ۇلتى­مىزدىڭ ءتول ونەرىن, مۋزىكاسىن, ۇلتتىق قولونەرىن تانىتۋ ارقىلى مادەني الماسۋدى دامىتۋ ىستەرىن قولعا العانىن قالار ەدىك.

بۇنىڭ ىشىنە اباي شىعار­مالارىن ۇلكەن قولدانىسقا يە تىل­دەر­دە تسيفرلاندىرۋ جانە ولار­دى الەمدىك ەلەكتروندى كىتاپ­­حانالارعا ەنگىزۋ, ادەبي-مادە­ني پودكاستار مەن ۆەبينارلار وتكىزۋ, شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن بىرلەسكەن جوبالار ۇيىم­­داس­­تى­رىپ, قازاق ادەبيەتى بويىنشا ارنايى كۋرس­تار ەنگىزۋدى دە اتالعان جوبانىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە قاراستىرىلسا, ينستي­تۋت­تىڭ ماڭىزىن ارتتىرار ەدى. «قازاقتىڭ قاسيەتىن تانۋ — ابايدى تانۋدان باستالماق» دەگەن جازۋشى مۇحتار ماعاۋيننىڭ ءسوزىنىڭ سالماعى اۋىر ەكەنىن دە سەزىنەتىن ءسات تۋعان سياقتى. جازبامىزعا تۇزدىق رەتىندە ەلى­مىزدەگى كونفۋتسي ينس­تيتۋتى قالاي جۇمىس ىستەپ جاتقانىن ءبىلۋ ءۇشىن اتالعان ورتالىقتىڭ وكىلى شالقار قاسەكيندى سوزگە تارتتىق.

«ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن قحر سيان شەت تىلدەر ۋنيۆەرسيتەتى ىنتىماقتاستىعى اياسىندا 2007 جىلى كونفۋتسي ينستيتۋتى قۇرىلدى. بۇل ەلىمىزدە تۇڭعىش قۇرىلعان كونفۋتسي ينستيتۋتىنىڭ ساناتىندا. وسى ورتالىق 17 جىلدان بەرى استانا جانە وعان كورشىلەس وبلىس­تار مەن قالالارداعى قىتاي تىلىنە قىزى­عۋشىلاردىڭ نازارىن اۋدارىپ, ولاردىڭ قىتاي ءتىلىن ۇيرەنۋدەگى ارمان-تىلەكتەرىن ورىنداپ بەرە الدى.

ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جانىن­داعى كونفۋتسي ينس­تيتۋتى ستۋدەنت, وقۋشى جانە قوعامنىڭ ءار سالاسىنان كەلگەن قىتاي ءتىلىن ۇيرەنۋشىلەرگە اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن قىتاي ءتىلىن ۇيرەتىپ, ولارعا ساپالى قىزمەت كورسەتتى. ينستيتۋت كۋرسانت­تاردىڭ قىتاي ءتىلى مەن مادە­نيە­تىنە تۇسىنىگىن ارتتىرىپ, ەكى ەل اراسىنداعى وقۋ-اعارتۋ جانە مادەنيەت الماسۋ سىندى دوستىق قارىم-قاتىناسىنىڭ كوپىرى بولۋداي مىندەتىن اتقاردى. ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى كونفۋتسي ينستيتۋتى قۇرىلعان كۇننەن باستاپ, ينستيتۋتتىڭ وقىتۋ جۇمىستارىنا كومەكتەسىپ, قاجەتتى تالاپتارىن ورىنداپ, بارلىق جۇمىسىن قولداپ, قۋاتتادى. كولەمى 502 شارشى مەتردى قۇرايتىن جۇمىس ورنى جانە كەڭسە زاتتارىمەن قامتاماسىز ەتتى. وندا قى­تاي تاراپىنان 4 جانە قازاقستان تاراپىنان 2 قىز­مەتكەر جۇمىس ىستەيدى.

ينستيتۋت جىل سايىن ەلىمىز­دە­گى قىتاي ءتىلىن ۇيرەنۋ­شىلەردىڭ دەڭگەيىن سىناۋداعى HSK ەمتيحانىن جۇرگىزەتىن بىردەن-ءبىر تەست ورتالىعى بولىپ قالىپتاستى. جىل سايىن ستۋدەنتتەر مەن وقۋ­شىلارى اراسىندا وتەتىن الەم­دىك ء«تىل كوپىر» قىتاي ءتىلى بايقاۋىندا ينستيتۋتىمىزدىڭ ءبىلىم الۋشىلارى وزا شاۋىپ, كوپ­تەگەن جۇلدەلەرگە يە بولدى. مىسالى, بيىل ءبىر كۋرسانتىمىز باس­تاۋىش سىنىپتار اراسىنداعى رەسپۋبليكالىق ء«تىل كوپىر» قىتاي ءتىلى بايقاۋىنان باس جۇلدەنى قانجىعالاسا, ورتا مەكتەپتەر ارا­­سىنداعى رەسپۋبليكالىق باي­­قاۋدا ءبىر كۋرسانتىمىز باس جۇلدەنى جەڭىپ الدى. سونىمەن بىرگە ستۋدەنتتەر اراسىنداعى رەسپۋبليكالىق بايقاۋدا ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىر ستۋدەنتى باس جۇلدەگە يە بولدى. ءۇش جۇلدەگەرىمىزدىڭ ءبارى دە قىتايدا وتەتىن دۇنيەجۇزىلىك ء«تىل كوپىرى» قىتاي ءتىلى بايقاۋىنا جولداما الدى. ءبىزدىڭ ورتالىق 17 جىلدان بەرى 14 000-نان استام كۋرسانتتى وقىتىپ, جاقسى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدى», دەدى ول.

«ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋى­رىم»  دەگەن ۇستانىممەن ءومىر سۇيگەن حاكىم اباي اتامىزدىڭ ارتىنا قالدىرعان مول مۇراسى تەك قازاق عانا ەمەس, ادامزات وركەنيەتىنىڭ ءبىر بۇلاعى سانالادى. سوندىقتان اباي ين­ستيتۋتىنىڭ قىزمەتى تەك قازاق ءتىلدى اۋديتورياعا ەمەس, بۇكىل الەمگە باعىتتالۋعا ءتيىس. مەم­لەكەت باسشىسى كوتەرگەن ماڭىز­دى باستاما – ەندىگى جەردە ۇلت مادەنيەتى مەن ءتىلىنىڭ حالىق­ارالىق دەڭگەيدە ناسيحاتتالۋىنا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشاتىنىنا سەنىمىمىز كامىل. سونىمەن بىرگە اباي ينستيتۋتىن شەتەلدەردە اشۋ – قازاقستاننىڭ مادەني ديپ­­لوماتياسىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدى بولىگى سانالماق.