يانا لۇقپانوۆا – باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ رامىزىنە اينالعان التىن ادام – تاقساي حانشايىمىن تاپقان ارحەولوگ. «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىنىڭ, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى يانا امانگەلدىقىزىن وقىرمانعا جاقىنىراق تانىستىرۋدى ءجون كوردىك.
يانا ءوز سالاسىندا تالاي جەرگە ەسىمى ايگىلى بولسا دا قاراپايىم قالپىنان ءبىر اينىعان ەمەس. قازبا جۇمىسى كەزىندە ونى اينالاسىنداعى جۇمىسشىلاردان ايىرا المايسىز. «جاۋ كيىمىن» كيىپ الىپ, بىلەك سىبانىپ توپىراق قازىپ جۇرەدى. قاپ-قارا بولىپ كۇنگە كۇيىپ, ءتىسى عانا جارقىراپ تۇرادى. سوندا «عىلىم جولىن قۋعان عالىمداردىڭ ىشىندەگى ەڭ قاراتابان جۇمىسكەرى – ارحەولوگتەر ەكەن عوي» دەگەن وي كەلەدى. بىراق كۇرەك-كەتپەن ۇستاۋشىلاردىڭ ىشىندەگى ەڭ اقسۇيەگى دە – ءدال وسى ارحەولوگ قاۋىمى. وعان ءسوز جوق!
يانا باتىس قازاقستان وبلىسى جانىبەك اۋدانىنا قاراستى تالوۆ دەگەن اۋىلدا تۋىپ-وسكەن. الماتى مەديتسينا ينستيتۋتىن بىتىرگەن اتا-اناسى شالعايداعى اۋىلعا جاس وتباسى, جاس مامان بولىپ كەلگەن عوي. دوستارى «دۇنيەگە قىز كەلسە, ەسىمىن يانا دەپ قويىڭدار. ول ماسكەۋگە بارادى. الەمگە ايگىلى بولادى. ەسىمى قازاق-ورىسقا بىردەي ىڭعايلى بولسىن» دەپتى...
– اۋىلدىڭ شەتىندە تۇردىق. قازاقشاعا سۋداي لەنا كوروتەنكو دەگەن جان دوسىم بولدى. ەكەۋمىز 5-6 جاستامىز, دالاعا شىعىپ كەتەمىز. ءبىزدىڭ جاقتا وبا كوپ قوي. ولاردى ء«بىزدىڭ قۇپيا قويمامىز» دەپ اتاۋشى ەدىك. سىرتىنان يەمدەنىپ, اينالاسىنداعى ورىن تازالاپ قويامىز. ءبىر كۇنى ءبىر وبانىڭ جانىنان جەبەنىڭ ۇشىن تاۋىپ الدىق. «بۇل جەردە قاھارمان جاۋىنگەر جاتىر, مىناۋ سونىڭ قارۋى عوي» دەدىم مەن. ەكەۋمىز ءبىر ۇلكەن سىردى اشقانداي بولىپ, الگى جەبەنى قاستەرلەپ كومىپ كەتتىك, – دەيدى يانا ك ۇلىپ.
ءبىر قىزىعى, كەيىن تۋعان اۋىلىنىڭ جانىنداعى وبالاردىڭ بىرقاتارىن ارحەولوگ يانا لۇقپانوۆا قازىپ, زەرتتەپ كورىپتى. سويتسە, ءبىر وبادان ب.ز.د. IV عاسىرعا تيەسىلى 5-6 جاسار قىز بالانىڭ سۇيەگى تابىلعان. ونى كيىز توقىمنىڭ ۇستىنە اتقا وتىرعىزعانداي ەتىپ جەرلەگەن ەكەن. موينىندا قۇمىرا ءپىشىندى مونشاق تاعىلعان, جانىندا قويدىڭ باسى بەينەلەنگەن كىشكەنە قازان شىعىپتى.
...ارحەولوگيا دەگەن عىلىمنىڭ الىپپەسىن يانا 8-سىنىپتا جۇرگەندە العاش اشادى. مەكتەپتە ۇزدىك وقىعان بەلسەندى قىز جىل سايىن كانيكۋلدا تۋريستىك جولدامامەن ۇلان-بايتاق كسرو-نىڭ ءبىراز جەرىن شارلاعان. سول جىلى قارا تەڭىز جاعاسىنداعى سەۆاستوپول قالاسىنا جول ءتۇسىپتى. «ۆوكزالدان تۇسكەن بويدا قالانىڭ كارتاسىن ساتىپ الدىم. كارتادا ءبىزدىڭ ەرامىزعا دەيىن V عاسىرعا تيەسىلى تاريحي حەرسونەس مۋزەي-قالاشىعى تۇر ەكەن. بىردەن بەلگىلەپ الىپ, سول جەرگە باردىم. بارسام, قازبا جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر, ءبىزدىڭ قاراعاندىلىقتار, قازىرگى ە.بوكەتوۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ستۋدەنتتەرى سول جەردە وندىرىستىك تاجىريبەدە ءجۇر ەكەن. مەنىڭ قىزىعا قاراپ قالعانىمدى بايقاسا كەرەك, جەتەكشىسى: «قىزىم, نە تۇرىس؟ قولىڭا مىنا ششەتكانى ال دا, ىسكە كىرىس!» دەدى. ءسويتىپ, ءوزىمنىڭ جەتەكشىمنەن سۇرانىپ, قاراعاندىلىق ستۋدەنتتەرمەن بىرگە ءۇش كۇن ءجۇردىم. ولار ماعان جەر قىرتىسىنداعى مادەني قابات دەگەن نە ەكەنىن ۇيرەتتى. سول جولى ءبىز مونشانىڭ موزايكالى ەدەنىن تازالادىق. ەڭ العاش ارحەولوگياعا ەنگەنىم سول بولدى» دەپ ەسكە الادى كەيىپكەرىمىز.
مەكتەپ بىتىرەردە ۇشقىش نەمەسە شەت ءتىلى مامانى بولۋدى ارمانداعان يانا تاعدىردىڭ جازۋىمەن ورال پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ تاريح فاكۋلتەتىنە تۇسەدى. ونى 1996 جىلى ءبىتىرىپ, ورال قالاسىنداعى №19 مەكتەپتە ساباق بەرەدى. بىراق جىل سايىن جازدا زەينوللا ساماشەۆتىڭ شاقىرۋىمەن سارايشىق قالاسىن, شىعىس قازاقستانداعى بەرەل قورعاندارىن قازۋعا اتسالىسادى. ءوزى دە مەكتەپتە ۇيىرمە قۇرىپ, ءتۇرلى جوبالاردان گرانت ۇتىپ, وقۋشىلارىن ساياحاتقا, ەكسپەديتسيالارعا باۋليدى. 2004 جىلى جوعارى كاتەگوريالى تاريح ءپانى مۇعالىمى اتانادى.
يانا امانگەلدىقىزى 2005 جىلى باتىس قازاقستان تاريح جانە ارحەولوگيا ورتالىعىنا عىلىمي قىزمەتكەر بولىپ ورنالاسىپتى. سودان بەرى ارحەولوگيا سالاسىنان ءبىر ەلى اجىراماپتى.
جالپى كوپشىلىك ارحەولوگيا دەسە التىن ادام تۋرالى سۇراعىسى كەلىپ تۇراتىنى راس. 2012 جىلى تابىلعان تاقساي حانشايىمى تۋرالى ەل اۋزىندا ءتۇرلى اڭىز, ادام سەنگىسىز حيكايا كوپ. وسىنى يانانىڭ ءوز اۋزىنان بىلگىمىز كەلدى.
– ءيا, تاقسايدان تابىلعان التىن ايەلدىڭ اينالاسىندا تىلسىمعا تولى وقيعا كوپ بولدى. 50-جىلدارى دوليننىي كەڭشارىنىڭ تراكتوريسى دولماتوۆ دەگەن كىسى جەر جىرتىپ ءجۇرىپ كۇمىس ىدىس – ريتون تاۋىپ العان ەكەن. ول ءبىزدىڭ باتىس قازاقستان وبلىستىق ولكەتانۋ مۋزەيىندە ساقتاۋلى تۇر. ءمۇيىز پىشىندەس جاسالعان, التىن جالاتىلعان بۇل ىدىستى عالىمدار قۇربان شالعان كەزدە ءدىني جورالعىلاردى ورىنداۋعا, سونداي-اق شاراپ ىشۋگە ارنالعان دەپ بولجايدى. مىنە, وسى ىدىستى يىعىنا قويىپ ۇستاعان ءبىر ايەل مەنىڭ تۇسىمە ءۇش جىل بويى كىرە بەردى. ول مەنى كۇتىپ وتىرعانداي ەدى, – دەيدى يانا.
سودان يانا 2012 جىلى قازبا ماۋسىمى باستالعاندا وسى كۇمىس ريتون تابىلعان جەردى زەرتتەۋگە بەل بۋادى. تەرەكتى اۋدانىنىڭ دوليننىي اۋىلىنا كەلىپ, باياعى دولماتوۆتى ىزدەيدى. ول ومىردەن ءوتىپ كەتكەن. دەگەنمەن, ريتون تابىلعان جەردى بىلەتىن قاريالار بار ەكەن. سولاردىڭ كورسەتۋىمەن ەگىس دالاسىنان جەر بولىپ جوعالا جازداعان 6 وبانى انىقتايدى. جىل سايىن جىرتىلا-جىرتىلا ابدەن الاسارىپ كەتكەن سول وبالاردىڭ بىرىنەن الەمگە ايگىلى تاقساي حانشايىمى شىققان!
«نەگىزى «تاقساي حانشايىمى» دەپ اتالىپ كەتكەنىمەن, ول ايەل – ابىز, باقسى بولعان دەپ ويلايمىن. جەرگىلىكتى اۋىل حالقى وسى ماڭنان تۇندە بەلگىسىز ايەل كورىنەتىنىن باياعىدان بايقاپ, قورقىپ جۇرەدى ەكەن. ءبىز كەلىپ, زەرتتەۋگە كىرىسكەندە دە ميستيكاعا تولى وقيعا كوپ بولدى. مەن عانا ەمەس, قاسىمداعى قاراپايىم جۇمىسشىلار دا تۇندە دالاعا شىعۋعا قورقاتىن ەدى. ءبىز بارعاننان كەيىن ەكىنشى كۇنى تۇندە جانىمىزدان كوپ قوي ءوتىپ بارا جاتقانداي ءدۇبىر ەستىلدى. سوسىن ءبىر ايەلدىڭ قاتتى ايعايى شىقتى. سول جەردە 8 شاتىر تۇرعان ەدى. ايەل داۋسىن ءبارى ەستىپتى, دالاعا جۇگىرىپ شىقتىق. بىراق ەشكىم جوق! ءبارىمىز ء«بىسسىمىللا» دەپ جاتتىق. كەشىكپەي التىن ادام تابىلدى. كۇنى-ءتۇنى كۇزەت قويىلدى. سول كەزدە ماعان سوبر-دىڭ جىگىتتەرى: «يانا امانگەلدىقىزى, كەلىپ كەتىڭىزشى, تۇنگى 3-تە ىلعي ەكى ۇكى كەلەدى» دەپ شاقىردى. شىنىمەن دە ءدال 03.00-دە ۇكى ۇشىپ كەلەدى ەكەن, وبانى ءۇش رەت اينالىپ, كەتىپ قالادى. قاشان سۇيەكتەردى الىپ كەتكەنشە سولاي بولدى. ءبىز قازبا جۇمىسىن اياقتاپ, ورنىن قايتا كومىپ جاتقاندا كۇن رايى بۇزىلىپ, قارا سۋىق بولىپ كەتتى. كۇزگى جاڭبىر جاۋىپ تۇردى. ءبىر كەزدە كوكتەن ءبىر قۇس كەلىپ ءدال شۇڭقىرعا قۇلاپ ءتۇستى. بارىپ قاراپ, ەشتەڭە تاپپادىق. بىراق جارتى ساعاتتان كەيىن الگى جەردەن قۇس پىر ەتىپ شىعىپ, قايتادان كوككە ۇشىپ كەتتى. ارامىزداعى اقساقالىمىز سەرىك كىشىبەك ۇلىنىڭ ءوزى جاعاسىن ۇستاپ, ءتىلىن بىسسىمىللاعا كەلتىرىپ تۇرىپ قالدى» – يانا امانگەلدىقىزىنىڭ بۇل اڭگىمەلەرى تىڭداعان جاننىڭ توبە قۇيقاسىن شىمىرلاتىپ جىبەرەدى.
– باياعىدا, سارايشىققا العاش بارىپ جۇرگەنىمدە ۆياچەسلاۆ پلاحوۆ دەگەن استراحاندىق ارحەولوگ بىزگە, جاستارعا: سەندەر قاي دىنگە سەنسەڭدەر دە, ءتىپتى سەنبەسەڭدەر دە زەرتتەيتىن ادامداردىڭ رۋحىنان مىندەتتى تۇردە رۇقسات الىڭدار, مازاسىن العانعا كەشىرىم سۇراڭدار» دەيتىن. بۇل مەن ءۇشىن بۇلجىماس ەرەجەگە اينالدى. قاي جەرگە بارساق تا قازبا جۇمىسىن باستار الدىندا قۇران وقيمىز, كەشىرىم سۇرايمىز. قازىپ جاتقان جەرىڭدەگى ارۋاقتاردىڭ ريزاشىلىعى بولماسا ەشتەڭە بولمايدى, ولار نارازى بولسا, قيىن بولادى, – دەيدى يانا.
تاقسايدىڭ تىلسىمى تۋرالى اڭگىمەنى باستاعان سوڭ اياقتاپ تاستايىق. يانا امانگەلدىقىزى كەيىن دە ءتۇرلى جاعدايعا كۋا بولعان.
«سول جىلى كۇز, ۇيدەمىن. ءتۇس كورەم. وبانىڭ استىندا جاتىرمىز. ءبىر جاعىمدا التىن حانشايىم جاتىر, ەكىنشى جاعىمدا ءبىر قارت – ساقالدى, ارىقتاۋ, التىن قىلىشى بار. ەكەۋى ەكى جاعىمنان ماعان ۇرسىپ جاتادى. جوعارى قارايمىن, وبانىڭ شاڭىراعىنان اسپاندا اي كورىنىپ تۇرادى. وسى ءتۇستى ءبىر اي بويى كوردىم. ەكەۋىنىڭ نە ايتىپ جاتقانىن تۇسىنبەيمىن. ءبىر كۇنى ءتۇسىم تاعى قايتالاندى, ايدىڭ جارىعى بەتىمىزگە ءتۇسىپ تۇر. الدەبىر تراكتوردىڭ جاقىنداپ كەلە جاتقانىن كوردىم. «دولماتوۆ كەلە جاتىر!» دەپ ايقايلاپ جىبەردىم. ماعان ولار: «انانى قۋىپ جىبەر» دەيدى. «نەگە مەن بارۋىم كەرەك؟» «ويتكەنى سەن ءتىرى ادامسىڭ», – دەيدى. مەن شىعا الماي جاتىرمىن. سويتسەم, بيىك ءۇيدىڭ 9-قاباتىنان سەكىرىپ كەتە جازداپپىن. تۇسىمدەگى وبادان شىعام دەپ تەرەزەدەگى شىركەيگە قۇرعان توردى جۇلقىلاپ تۇر ەكەنمىن. انام وياتىپ الدى, وسىلاي ەكى مارتە قايتالاندى.
سودان ءبىر كۇنى اۆتوبۋستا كەلە جاتىر ەدىم, ءبىر ورىس كەمپىر ماعان تەسىلە قاراپ تۇرىپ: «قىزىم, سەن ءبىر ايەلدى قاتتى رەنجىتىپسىڭ عوي» دەدى. باسقا بىرەۋگە ايتىپ تۇرعان شىعار دەپ ارتىما قاراسام, ەشكىم جوق, ماعان ايتىپ تۇر ەكەن. «ەسى دۇرىس ەمەس شىعار» دەگەن وي كەلدى. ايەل: «كەتتىك» دەدى دە, قولىن ماعان سوزا بەرگەندە ەسىمنەن تانىپ قالىپپىن. ەسىمدى جيسام, قارا تەرگە مالشىنىپ وتىر ەكەم. الگى ايەل: «قورىقپا, سەنىڭ قيىندىعىڭدى وزىمە الىپ الدىم», دەدى. سول ايەل ءبىر ايدان كەيىن ينسۋلت بولدى, ەكى جىلدان سوڭ دۇنيە سالدى. مەن جازىلىپ كەتتىم».
ارينە, بۇل اڭگىمەلەرگە سەنۋ-سەنبەۋ اركىمنىڭ ءوز ەركىندە عوي. كەيىپكەرىمىزدىڭ ءوز اۋزىنان جازىپ العان سىردى سول كۇيىندە ۇسىنىپ وتىرمىز.
وسى تاقساي وباسىنىڭ جاڭالىعى يانا امانگەلدىقىزىن الەمدىك ارحەولوگيا عالىمدارى اراسىندا تانىمال ەتتى. قىزمەت ەتە ءجۇرىپ ءبىلىمىن دە كوتەرۋمەن بولدى. 2017–2021 جىلدارى رەسەي عىلىم اكادەمياسى ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ اسپيرانتۋراسىندا ءبىلىم الدى. ارحەولوگيا بويىندا 30-دان اسا عىلىمي ماقالا جازدى. «باتىس قازاقستاننىڭ ەجەلگى كوشپەندىلەرى تاقساي-1 قورعان-كەشەنىنىڭ مىسالىندا» اتتى مونوگرافياسى جارىق كوردى. تەك 2005–2017 جىلدار ارالىعىندا ماسكەۋ, سانكت-پەتەربۋرگ, ەليستا, ورىنبور, ۆولگوگراد, مياسس قالالارىندا, سەۋل مەن تەدجوندا عىلىمي كونفەرەنتسيالارعا قاتىسىپ, بايانداما جاساپتى.
– سوناۋ سارماتتار قولدانعان ىدىس قازاقتاردا ءالى بار. ادىراسپان سالىپ الاستايتىن ىدىستى ايتىپ وتىرمىن. قازاندارى دا ۇقساس. وسىعان قاراپ ءبىزدىڭ قازاق ەشقاشان جويىلمايتىن, ماڭگى حالىق دەپ ويلايمىن, – دەيدى يانا. – وسىنىڭ ءبارى ءبىزدىڭ ءوز جەرىمىزدە جاسالعان. جاپون عالىمدارى تاقسايدان تابىلعان ىدىستان تارىنىڭ جۇعىنىن تاپتى. ياعني سول زاماندا بۇل جەردە ەگىن شارۋاشىلىعى بولعان. ەڭ قىزىعى, تابىلعان مال سۇيەكتەرىنىڭ ىشىندە سيىر سۇيەگى دە بار. ياعني ولار سيىر ۇستاسا, الىسقا كەتپەيدى دەگەن ءسوز. وسى اينالادا تۇرعان. بۇل تاريح عىلىمىنداعى جاڭالىق, – دەيدى يانا.
شىنىندا دا گەرودوت جازبالارىنا قاراپ, عىلىمدا ساقتار جايىق ءوڭىرىن جازدا عانا جايلاپ, قىستا ارال جاعىنا كەتەدى دەگەن پىكىر ورنىققان. يانا لۇقپانوۆا بۇل پىكىرمەن كەلىسپەيدى. وعان سەبەپ كوپ. باتىسقازاقستاندىق ساق-سارماتتار الىستاعى ارالعا بارماي-اق ىرگەدەگى اتىراۋدى, نارىن قۇمىن قىستاۋى ابدەن مۇمكىن.
– ساقتاردىڭ تۇراقتى ءۇي-جايى بولمادى, ۇنەمى كوشىپ ءجۇردى دەگەن تۇجىرىم دا قايتا قارالۋى كەرەك, – دەپ سانايدى عالىم. ويتكەنى سوڭعى جىلدارى باتىس قازاقستانداعى قىرىقوبا, تاقساي, ۇزىنكول, ۇرىساي قورعاندارىنان شاتىرلى جەرلەۋ ورىندارى تابىلدى. ياعني مارقۇمنىڭ ۇستىنە بورەنەدەن بىرنەشە قابات شاتىر سالىپ, ۇستىنەن توپىراق جاپقان. «مەنىڭ ويىمشا, بۇل زيرات – ولاردىڭ ءتىرى كەزىندە دە تۇرعان ءۇيىنىڭ ءبىر مودەلى. كيىز ۇيمەن عانا جۇرگەن بولسا, ولار مارقۇمدارىنا وسىنداي شاتىر تۇرعىزىپ, وبا جاساي الا ما؟ قىرىقوبا كەشەنىندەگى ءبىر قورعان 12 قابات بورەنەمەن قاپتالعانىن كوردىك. بۇل شاتىر شىرشا اعاشىنان جاساعان. ال شىرشا جايىق وڭىرىندە وسپەيدى. ياعني جوعارىدان, سولتۇستىكتەن جەتكىزىلگەن. مۇمكىن وزەنمەن اعىزىپ اكەلگەن بولار», – بۇل ارحەولوگتىڭ كوپجىلعى زەرتتەۋ ناتيجەسىندە تۇيگەن پىكىرى.
بۇل وڭىردە ءوندىرىس تە بولعان. مىسالى, تاقساي حانشايىمىنىڭ اشەكەيلەرىن زەرتتەگەن تراسولوگتەر بۇل بۇيىمداردىڭ جارتىسى يراننان اكەلىنگەن, جارتىسى وسى جەردە جاسالعان دەگەن شەشىمگە كەلگەن.
وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن يانا امانگەلدىقىزى ورتاعاسىر كەزەڭىنە جاتاتىن جاڭاباي كەسەنەسىن زەرتتەدى. جالپى, باتىس قازاقستان وبلىسى اۋماعىندا وسى كەزگە دەيىن جايىق پەن جالپاقتال قالاشىعى عانا تابىلعان. يانانىڭ پىكىرىنشە, التىن وردا كەزەڭىنە جاتاتىن قالا سانى الدەقايدا كوپ. «تەرەكتى اۋدانىنداعى شالقار كولىنىڭ ماڭىنان, جاڭاباي كەسەنەسىنىڭ اينالاسىنان بۇرىن بەلگىسىز كونە شاھار ورىندارى تابىلۋى كەرەك» دەيدى يانا.
اڭگىمەمىزدىڭ باسىندا ايتتىق, ارحەولوگيانىڭ نەگىزگى تىرەگى – قازبا جۇمىسى, قارا جۇمىس. ارينە, ول ايەل ادامعا وتە قيىن. دەگەنمەن ەلىمىزدە وسىناۋ قيىن دا قىزىقتى ماماندىقتى مەڭگەرگەن عاليا بازارباەۆا, گۇلنار جۇمابەكوۆا, تاتيانا لوشاكوۆا, اسەمگۇل قاسەنوۆا سىندى عالىم ايەلدەر بار.
– شىنى كەرەك, ايەل ادامعا ارحەولوگيامەن اينالىسۋ وتە قيىن. ويتكەنى ولار بىرنەشە ايلاپ ءۇي كورمەي كەتەدى. بىراق مەن باقىتتىمىن. جارىم ماقسۇت تولەگەنوۆ جاقسى ادام بولىپ كەزدەستى. وتە مىقتى ازامات ەدى. «ماعان تۇرمىسقا شىعاسىڭ با؟» دەپ كەلگەندە, «مەن ارحەولوگپىن, مەنىمەن بىرگە ءومىر ءسۇرۋ قيىن بولادى عوي» دەپ شىنىمدى ايتتىم. ول «بارىنە كەلىسەمىن» دەدى. سول سوزىندە تۇردى, مەنىڭ ەڭ باستى قولداۋشىم, قورعاۋشىم بولدى. ءالى ەسىمدە, قىزىمىز 5 ايلىق كەزىندە جايىق قالاشىعىنداعى وبانى قازدىم. جولداسىم كۇن سايىن ءايليندى 3 مارتە ەمىزۋگە الىپ كەلەتىن. جۇمىستى توقتاتقان جوقپىز. ءايليننىڭ 10 ايلىعىندا قاراتوبەدە قازبا جۇمىسىندا جۇردىك. توبىمىزداعى جاستار, جۇرگىزۋشىمىز – ءبارى ەركەلەتىپ كەتەتىن. وكىنىشتىسى, جولداسىمنان بىلتىر قاپيادا ايىرىلىپ قالدىم, – دەيدى يانا مۇڭايىپ.
ايلين ماقسۇتقىزى قازىر التىعا كەلىپتى. ء«سىزدىڭ جولىڭىزدى قۋىپ, ارحەولوگ بولام دەسە قايتەسىز؟» دەيمىن عوي. «قۇداي ساقتاسىن! جىبەرمەيمىن! مەن كورگەن قيىندىقتى قىزىم كورمەسە ەكەن» دەگەن يانا امانگەلدىقىزى ءسال ويلانىپ بارىپ: «ەگەر جانىنىڭ شىن قالاۋى سول بولسا, قارسى بولىپ قايتەيىن...» دەپ ءۇنسىز قالدى...
ءيا, ارحەولوگيا سەكىلدى ازاپتى دا اۋىر سالادا جان قالاۋىڭ, ماحابباتىڭ بولماسا, ۇزاق جۇرە المايسىڭ. يانا دا وسى جولدا سان ءتۇرلى قيىندىقتان ءوتىپ كەلەدى. «تالاي جىلعى ەڭبەگىم, عىلىمي جۇمىسىم جەتەرلىك. ماسكەۋدەگى ارىپتەستەرىم كانديداتتىق ديسسەرتاتسيامدى تەزىرەك قورعاۋعا شاقىرعالى كوپ بولدى. بىراق تۇرمىستىڭ تاۋقىمەتى مۇرشا بەرەر ەمەس. ەندىگى ارمانىم سول» دەيدى يانا لۇقپانوۆا.
باتىس قازاقستان وبلىسى