تاتۋلىقتىڭ ءتيىمدى تەتىگى

جاھاندانۋ داۋىرىندە ەتنوستىق ارتۇرلىلىك كوپتەگەن مەملەكەتكە ءتان قۇبى­لىسقا اينالدى. دەگەنمەن ەت­نوس­­ارالىق قارىم-قاتىناستارداعى تۇسى­نىسپەۋشىلىكتەر, الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك پەن مادەني ايىرماشىلىقتار كەيدە شيەلەنىستەرگە اكەلۋى مۇمكىن. ەلىمىزدە مۇنداي ماسەلەلەردە ءىستىڭ قيۋىن كەل­تىرىپ, تىگىسىن باساتىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانىنان قۇرىلعان ەتنومەدياتسيا ينستيتۋتى بار.

پوليەتنوستىق قوعامداعى ەتنوس­ارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىن بىرەگەي تەتىك ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە بولۋى ءۇشىن ءبىراز وتكەلدەن ءوتتى. العاش 2011–2014 جىلدار ارالىعىندا قحا-نىڭ عىلىمي-ساراپتامالىق كەڭەسى ەتنوسارالىق قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋ جانە ولاردى رەتتەۋ ءۇشىن مەدياتسيا ينستيتۋتىن ەنگىزۋ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەدى. وسى كەزەڭدە مەدياتورلاردى وقىتۋ, حالىقارالىق تاجىريبەنى زەرتتەۋ جانە ەتنومەدياتسيا ادىستەرىن ازىرلەۋ باعىتىندا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلدى. بولگاريا پروفەسسورى تاتيانا درونزينا مەن يسپاندىق عالىم انتونيو لوزانو قاتىسۋىمەن وتكىزىلگەن ترەنينگتەر ەتنومەدياتسيانىڭ ادىستە­مە­لىك نەگىزدەرىن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتتى.

كەيىن 2015–2020 جىلدارى ەتنومەدياتسيا ينستيتۋتى تولىققاندى قۇرى­لىمعا اينالدى. وسى ۋاقىت ارالى­عىندا ايماقتىق مەدياتسيا كەڭەس­تەرى جانە «قوعامدىق كەلىسىم» ورتا­لىق­تارى قۇرىلدى. دوستىق ۇيلەرى ەتنو­مەدياتسيا ورتالىقتارىنىڭ قىز­مە­تىنە بەيىمدەلە باستادى. 2018 جىلى اقتاۋ قالاسىندا وتكەن ايماقتىق سەمينار-ترەنينگتە ماڭعىستاۋ, اتىراۋ جانە باسقا وبلىستاردىڭ وكىلدەرى ەت­نوسوتسيولوگيالىق ۇدەرىستەردى باسقارۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى. بۇل كەزەڭدە ەتنوسارالىق كەلىسىمگە ءبىلىم بەرۋ جانە جەرگىلىكتى قوعامداستىقتار دەڭگەيىندە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى, سايكەسىنشە وڭىرلەردەگى ەتنوستىق شيەلەنىستەر دەڭگەيىن تومەندەتۋگە جول اشتى.

ال 2021–2023 جىلدارى «قوعامدىق مەدياتور» ۇعىمى ەنگىزىلدى. وقۋ باعدار­لامالارى مەن ادىستەمەلىك ۇسىنىس­تار جاڭارتىلدى. 300-دەن اسا كاسىبي مەديا­تور تىركەلىپ, ولار 21 ەتنومەدياتسيا ورتالىعىندا جۇمىس اتقارىپ وتىر.

– بىلتىر قحا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – قحا حاتشىلىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى مارات ءازىلحانوۆتىڭ قاتىسۋىمەن قحا رەسپۋبليكالىق ەتنومەدياتسيا كەڭەسى­نىڭ 2-وتىرىسى ءوتتى. وندا قحا مەدياتسيا ينستيتۋتى رەسمي تۇردە ەتنومەديا­تسيا ينستيتۋتى بولىپ قايتا قۇرىل­دى. بۇل شەشىم قازاقستاننىڭ ەتنوسارا­لىق ساياساتىنداعى باسىمدىقتاردى كور­سەتىپ, جۇيەلى ءتاسىلدىڭ قاجەتتىلىگىن اي­قىندادى. بۇگىندە ەتنومەدياتسيا­نىڭ نەگىزگى باعىتتارى: ەتنوسارالىق قاقتى­عىستاردىڭ الدىن الۋ – مادەني ايىر­ماشىلىقتاردى ءتۇسىنۋدى تەرەڭ­دەتۋ, ديالوگ الاڭدارىن ۇيىمداستىرۋ, ەتنوس­تىق توپتار اراسىندا سەنىم ورناتۋ; ەتنوس­ارالىق قاقتىعىستاردى شەشۋ – مەدياتيۆتىك تاسىلدەردى قولدانۋ ارقىلى بەيبىت كەلىسىمگە كەلۋ, تاراپتاردىڭ مادەني ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ; قاقتىعىستان كەيىنگى قالپىنا كەلتىرۋ ۇدەرىستەرى – جانجالدان كەيىنگى سەنىمدى قالپىنا كەلتىرۋ, قايتا ينتەگراتسيالاۋ جانە بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇ­رۋدى قامتاماسىز ەتۋ, – دەيدى قحا مە­­ديا­تسيا كەڭەسىنىڭ توراعاسى شەرزود پۋلاتوۆ.

ەتنومەدياتسيا بۇگىندە جانجالداردى رەتتەۋدىڭ قۇرالى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار قوعامداعى سەنىم مەن كەلىسىمدى نىعايتاتىن ديالوگ الاڭى سانالادى. قازاقستاننىڭ تاجىريبەسى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, قوعامدىق قۇرى­لىمداردىڭ جانە ساراپشىلاردىڭ ءتيىمدى جۇمىسى ارقاسىندا كۇردەلى ەتنوس­ارالىق ماسەلەلەردى تابىستى شەشۋگە بولاتىنىن دالەلدەپ وتىر. سوندىقتان ەتنومەدياتسيا ينستيتۋتىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا بىلتىر 5 مىڭنان اسا ازامات قاتىسقان 150-دەن اسا ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلعان. بۇعان قوسا مەدياتسيا ۇدەرىسىن تسيفرلاندىرۋ باعدارلاماسى ىسكە قوسىلىپ, بۇل شالعاي ەلدى مەكەندەردە تۇراتىن ازاماتتاردىڭ مەدياتور قىزمەتىنە قولجەتىمدىلىگىن ارتتىردى.

– قازىرگى ۋاقىتتا 21 ەتنومەدياتسيا ورتالىعى, 21 ەتنومەدياتسيا كەڭەسى (بى­رەۋى – رەسپۋبليكالىق, 20-سى – وڭىرلىك) جۇ­مىس ىستەيدى. ەتنومەدياتسيا ورتالىق­تارى مەن ەتنومەدياتسيا كەڭەستەرىنىڭ ساپالى كادرلىق قۇرامى قالىپتاستى. مۇنىڭ قۇرامىنا كاسىبي مەدياتورلار, زاڭگەرلەر, پەداگوگتەر, پسيحولوگتەر, ءدىنتانۋشىلار, جۋرناليستەر مەن قوعامدىق پىكىر كوشباسشىلارى كىردى. قحا تىزىلىمىندە 226 ەتنومەدياتور بار. بارلىق وڭىردە «ەلدەسۋ جانە تاتۋلاسۋ» ەتنومەدياتسيا ينستيتۋتىن دامىتۋ بويىنشا قحا جوباسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر, – دەيدى ش.پۋلاتوۆ.

ەتنومەدياتسيا سەكىلدى قحا-نىڭ 100-دەن اسا باستامالارى قوعام­دىق كەلىسىم, ەتنوسارالىق جانە كون­فەسسياارا­لىق تاتۋلىقتى قام­تاماسىز ەتۋ, بىرلىك, تۇراقتىلىق پەن تولەرانتتىلىق ما­دەنيەتىن قالىپ­تاس­تىرۋ جولىنداعى شەجىرەسى سانالادى. ماسەلەن, «اسسامبلەيا. پار­لامەنت. ءماسليحاتتار» جوباسى قحا قۇرىلىمدارىنىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, پارلامەنتپەن جانە ماسليحاتتارمەن قارىم-قاتىناسىن نىعايتۋعا باعىتتالعان. پارلامەنتتە ۇلتتىق بىرلىك پەن قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن ء«بىر ەل – ءبىر مۇددە» جاڭا دەپۋتاتتىق بىرلەستىگى قۇرىلدى. ەرەكشەلىگى سول, توپ بۇرىنعىداي ماجىلىستە عانا جۇمىس ىستەمەيدى, قۇرامىنداعى 30 دەپۋتاتتىڭ 10-ى – سەناتتان جانە 20-سى – ماجىلىستەن.

قوعامداعى سەنىم مەن كەلىسىم ما­دەنيەتىن نىعايتۋدا ء«بىرتۇتاس قوعام: كە­لىسىم جانە سەنىم» جوباسى ومىرشەڭدىگىن دالەلدەدى. «ەتنومادەني بىرلەستىكتەر: رەفورمالاردىڭ الەۋمەتتىك بازاسى» جوباسى ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋگە جانە ەتنومادەني بىرلەستىكتەردى رەفورمالاردى قولداۋعا جۇمىلدىرۋعا ارنالعان. بۇل باعىتتا ەتنومادەني بىرلەستىكتەر جەتەكشىلەرىمەن كەزدەسۋلەر, اسكەري-پاتريوتتىق كۋرستار جانە قارجىلىق ساۋات بويىنشا وقىتۋ شارالارى ۇيىمداستىرىلادى.

اسسامبلەيانىڭ كەمەل كەلەشەگىنە كەپىل­دىك بەرەتىن جوبالاردى رەس­پۋبلي­كاداعى 35 دوستىق ءۇيى ۇيلەستىرەدى. وسى­لايشا, 30 جىل ىشىندە قحا ارنايى جوبالارى تاتۋلىقتى نىعايتۋ, مادە­ني ارتۇرلىلىكتى دارىپتەۋ, جاستار تار­بيەسى, قايىرىمدىلىق پەن قوعام­دىق تۇ­راقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە, ەلدەگى بەيبىتشىلىك پەن ىنتىماقتاستىق­تى ساقتاۋعا, سونداي-اق ازاماتتاردىڭ ءبىرتۇتاس ۇلتتىق بىرەگەيلىگىن قالىپ­تاستىرۋعا ماڭىزدى ۇلەس قوستى.