ۇلتتىق بىرەگەيلىگىمىزدىڭ نىشانى

قۇرىلتايدا العاش بولىپ ءسوز سويلەگەن مەملەكەتتىك كەڭەسشى ەرلان قارين قۇرىلتايعا ناعىز ءتىل جاناشىرلارى, وتانشىل ازاماتتار قاتىسىپ وتىرعانىن جەت­كىزدى. سونىمەن قاتار انا تىلى­مىزگە قاتىستى قۇرىلتاي بۇعان دەيىن وسىنداي كەڭ فورماتتا بولماعانىن جانە مۇنى مەملەكەتتىڭ دە, قوعام­نىڭ دا تىلگە دەگەن ەرەكشە كوڭىل ءبولۋىنىڭ كورىنىسى دەپ اتاپ ءوتتى. ە.قارين مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قۇ­رىل­تاي قاتىسۋشىلارىنا جول­داعان ارنايى قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى. قۇتتىقتاۋدا پرە­­زي­دەنت قۇرىلتايدى ءتىل جانا­شىر­لارىنىڭ باسىن قوساتىن اي­رىق­شا جيىن ەكەنىن اتاپ وتكەن. سون­داي-اق حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ورنىن نىعايتۋعا جانە ۇلت رۋحانياتىن وركەندەتۋگە ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقانى ايتىلعان.

«كەيىنگى جىلدارى ونىڭ جۇمىسى جاندانا ءتۇستى. ۇيىم­نىڭ باستاماسىمەن قازاق ءتىلىن دامىتۋ جولىندا كوپتەگەن اۋقىم­دى ءىس-شارا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. سىزدەردىڭ جاساپ جاتقان جوبالارىڭىز انا ءتىلىمىزدىڭ قولدانىلۋ اياسىن كەڭەيتۋگە زور ىقپال ەتىپ وتىر. قازاق ءتىلى – ۇلتتىق بىرەگەيلىگىمىزدىڭ نىشانى. ەل بىرلىگىن نىعايتا تۇسەتىن باستى قۇندىلىعىمىز. ونى ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ عانا ەمەس, بيزنەس پەن تەحنولوگيا­نىڭ تىلىنە اينالدىرۋ – نەگىزگى مىندەتتىڭ ءبىرى. مەملەكەتتىك ءتىلدى قۇرمەتتەپ, كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ – قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ قاستەرلى پارىزى», دەلىنگەن پرەزيدەنتتىڭ قۇتتىقتاۋىندا.

سونداي-اق قاسىم-جومارت توقاەۆ قوعامنىڭ قىزمەتىنە بەلسەنە اتسالىسىپ جۇرگەن جاناشىر جاندارعا شىنايى ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, قۇرىلتاي جۇمىسىنىڭ جەمىستى بولۋىنا تىلەكتەستىگىن جەتكىزگەن.

ەرلان قارين ءوز سوزىندە ماڭىزدى جوبالار مەن ءىس-شارا­لاردى جۇزەگە اسىرۋ ارقى­لى قازاق ءتىلىن بارىنشا ناسي­حاتتاۋدىڭ جانە ونىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

مەملەكەتتىك كەڭەسشىنىڭ ايتۋىنشا, قازىر قازاق تىلىندەگى تسيفر­لىق كونتەنتتەردى كوبەيتۋگە, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن ادىستەمەلىك تۇرعى­دان قولداۋعا, ءىت سالا­سىن­داعى جەتىستىكتەردى ءتىل ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن ءتيىمدى پايدالانۋعا ايرىقشا ءمان بەرىلىپ جاتىر.

مەملەكەتتىك كەڭەسشى عىلىمي مازمۇننىڭ قازاق تىلىندە جارىق كورىپ, كەڭ قولدانىسقا ەنۋى ما­ڭىز­دى ەكەنىنە دە توقتالدى. وسى ورايدا ول جاقىندا جارىق كورگەن «اكادەميالىق ء«ماتىن جازۋ» شەبەرحاناسى» كىتابى جونىندە دە ءسوز قوزعادى.

– ءتىلدى ساقتاۋ – ونى جاڭا زا­مانعا بەيىمدەۋ دەگەن ءسوز. بۇل تۇرعىدا بىرلەسىپ اتقاراتىن شارۋا كوپ. وزىق تەحنولوگيالار, جاساندى ينتەللەكت سەكىلدى سالالار قازاق تىلىندە سويلەۋى قاجەت. اسىرەسە ينجەنەرلىك-تەحنيكا­لىق, جاراتىلىستانۋ عىلىم­دارىن قازاقشا سويلەتۋ ماڭىزدى. بۇل – عىلىمي قاۋىمداستىقتىڭ الدىندا تۇر­عان مىندەتتىڭ ءبىرى. سىزدەر دە وعان بەلسەنە اتسالىساسىزدار دەپ سەنەمىن. وسى باعىتتا يگى باستامالار بار. مىسالى, جۋىردا قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى نۇربەك ءماتجانيدىڭ باستاماسىمەن «اكادەميالىق ء«ماتىن جازۋ» شەبەرحاناسى» اتتى كىتاپ جارىق­قا شىقتى. بۇل – ءتىلى جاتىق ءارى تۇسىنىكتى جازىلعان كىتاپ. عىلىمعا جاڭادان كەلىپ جاتقان جاس عالىمدارعا كومەكشى قۇرال بولارى ءسوزسىز, – دەدى ە.قارين.

سونىمەن قاتار ەرلان قارين ءتىل تازالىعىنا دا ەرەكشە ءمان بەرۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە كەيبىر ازا­­مات­­تاردىڭ قازاق تىلىنە وزگە ءتىل­­دىڭ سوزدەرىن ارالاستىرىپ سوي­لەۋى ادەتكە اينالعانى سونشالىق, ءتىپ­­تى ونىڭ قاي تىلدە سويلەپ جات­قا­­نىن دا ۇعىنۋ قيىن بولىپ بارادى.

ال حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى راۋان كەنجەحان ۇلى بۇعان دەيىنگى وت­كەن قۇرىلتايلاردا بەلگىلەنگەن ماقسات-مۇراتتار مەن جوسپارلار نەگىزىندە اتقارىلعان جۇمىستار مەن العا قويعان مىندەتتەر تۋرالى باياندادى.

ر.كەنجەحان ۇلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بو­يىنشا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىمەن كەلىسىلگەن ءىس-قيمىل جوسپارى جا­سالىپ, ونىڭ ورىندالۋى مەم­لەكەتتىك ورتالىق جانە ايماقتىق ورگاندارعا مىندەتتەلگەنىن ايتتى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە 2024 جىلعا جاساقتالعان جوسپار تولىقتاي يگەرىلگەن. قىرىققا تارتا حالىق­ارالىق, رەسپۋبليكالىق جانە ايماقتىق دەڭگەيدەگى ءىس-شارالار وتكىزىلىپ, اۋىز تولتىرىپ ايتار­لىقتاي جوبالار ىسكە اسقان.

قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسى كوتەرى­لىپ, الداعى اياقالىسى تال­قى­لانعان قۇرىلتايدا ارنايى شا­قى­رىلعان سپيكەرلەر دە ءسوز سوي­لەپ, مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ با­عىتىندا ءوز سالالارىن­دا ا­تقارىلعان جۇمىستارعا توق­تالىپ, ەندىگى مىندەت پەن مەجە توڭىرەگىندە وي ءبولىستى.

ماسەلەن, مەرەكە قۇلكەنوۆ بۇل جولعى قۇرىلتايدىڭ جوعارى دەڭ­گەيدە ۇيىمداستىرىلعانىن ايتىپ, ءتىل تاعدىرى ءسوز بولعان مۇنداي جيىنعا ءبىلىم سالاسىنا قاتىستى قوس ءمينيستردى عانا ەمەس, مۇمكىندىگىنشە بارلىق ءمي­نيستردىڭ قاتىسقانى دۇرىس دەگەن ويىن جەتكىزدى. ياعني بۇكىل ەل بولىپ ۇيىمداسپايىنشا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ العا باسپايتىنىن ايتتى.

وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆ ەلىمىزدە قازاق سىنىپتارىنىڭ قاتارى جىل ساناپ ارتىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزدى. ال ءتىلدىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ ىسىندە ءپان مۇعالىمدەرىنىڭ قوسىپ وتىرعان ۇلەسىن ايرىقشا اتاپ ءوتىپ, قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن وقىتاتىن ۇستازدار قاۋىمىنا العىس ايتتى.

ساياسات نۇربەك حالىقارا­لىق تاجىريبەنى زەرتتەي كەلە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ەندىگى ءومىرىنىڭ, تسيفرلىق, ۆيرتۋالدىق الەمدە ءتىرى قالۋىنىڭ كەپىلى – ونىڭ جاڭا تەحنولوگيانىڭ, بۇگىنگى جاساندى ينتەللەكتىنىڭ جانە تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىسىنىڭ تىلىنە اينالۋى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«قازاقستان» رترك» اق باسقارما توراعاسى ءلاززات تانىسباي «التىن قورداعى» دۇنيەلەر نەگىزىندە «اسىل مۇرا» اتاۋىمەن اۋديوالبوم جارىققا شىعارۋ جوسپاردا بارىن جەتكىزدى. جيناققا بارلىعى 1 500 كۇي, جىر-تەرمە, حالىق جانە حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ اندەرى, ەرتەگى, بەسىك جىرى, رەترو اندەر كىرگىزىلمەك. ونىڭ باسىم بولىگى  – بۇرىن شىققان توپتامالارعا ەنبەگەن, تەك قوردا تۇرعان قۇندى دۇنيەلەر.

ال ايدوس سارىم بۇل قۇرىل­تايدى ناعىز ءتىل مەرەكەسىنە اينال­عان القالى جيىن دەپ با­عالادى. سونداي-اق ول حح عاسىر­دىڭ باسىندا بولعان 8 مىڭ ءتىلدىڭ عاسىر سوڭىندا مىڭنان استامىنىڭ جو­يىلىپ كەتكەنىن, ءححى عاسىر ىشىن­دە دە تاعى دا 2 مىڭعا جۋىق ءتىل­دىڭ كەلمەسكە كەتۋ ىقتيمالدى­لىعى تۋرالى عالىمداردىڭ دەرە­گىن كەلتىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ۇدەرىس بىرىنشىدەن جاھاندانۋ ىقپالىنان جانە كوپتەگەن ءتىل يەلەرىنىڭ جەكە مەملەكەتىنىڭ بولماۋىنان ۇدەپ كەلەدى. ال ءبىزدىڭ ەلدە ءتىل ماسەلەسىنە مەملەكەت تە, قوعام دا بەيجاي قاراپ وتىرماعانىن ايتقان ءماجىلىس دەپۋتاتى ءححى عاسىردا بولا­شاعى بار مەملەكەتتەردىڭ قاتارى­نا قازاقستان ەتنوس رەتىندە دە, مەملەكەت رەتىندە دە كىرگەنىن اتاپ ءوتتى.