اقشا بازاسى ازايدى

قارجى ينستيتۋتىنىڭ دەرەگىنشە, اقشا بازاسى بىرنەشە پۋنكتتەن قالىپتاسادى. وعان اينالىمداعى قولما-قول اقشا, بارلىق ەسەپتىك جانە قازىرگى ەسەپشوتتار, كوممەرتسيالىق بانكتەر مەن باسقا دا قارجى ۇيىمدارىنىڭ دەپوزيتتەرى مەن تەڭگەدەگى شوتتارى كىرەدى.

ساراپشىلار ەلدەگى اقشا ماسساسىنىڭ وزگەرگەنىن دۇرىس كورىپ وتىر. بيىل قاڭتاردا اقشا ماسساسى 44,7 ترلن تەڭگە بولسا, ءبىر ايدان سوڭ بۇل كورسەتكىش 975,9 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 2,1%-عا ازايعان. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ەلدە اقشا ماس­ساسى ۇلتتىق بانك پەن ەكىنشى دەڭگەي­لى بانكتەردىڭ بالانستىق شوتتارىن شوعىرلاندىرۋ نەگىزىندە انىقتالادى.

قارجىگەر راسۋل رىسمامبەتتىڭ ايتۋىنشا, ىشكى نارىق پەن اينالىمداعى اقشا ماسساسى اراسىنداعى ۇيلەسىمدىلىكتىڭ بۇزىلۋى ينفلياتسيانى كۇشەيتىپ جىبەرەدى. 2020 جىلداعى پاندەميا داعدارىسى كەزىن­دەگى الەۋمەتتىك تولەمدەر الەمدىك نارىق­تارداعى ۇيلەسىمدىلىكتى بۇزدى.

«قازىر ىشكى نارىقتاعى قارجىنىڭ كەمى 14 پايىزى سۇرانىستان ارتىق. ەگەر جاعداي قالىپتى بولسا, الداعى ءۇش-ءتورت جىلدا سۇرانىس پەن ۇسىنىس تەڭەسەدى دەگەن ءۇمىت بار», دەيدى ول.

2024 جىلعى جەلتوقساننىڭ قورىتىن­دىسى بويىنشا قازاقستاندا اقشا بازاسى 16,4%-عا, 14,6 ترلن تەڭگەگە دەيىن ۇلعايعان. كورسەتكىش اقشا ماسساسىنا قاراعاندا ەكى ەسە جىلدام – 7,2%, 45,66 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوستى. سول كەزدە ساراپشىلار بۇل جاعداي تەڭگە باعامىنا قىسىم كورسەتەتىنىن, اقشا-كرەديت ساياساتىن قاتاڭداتۋعا الىپ كەلۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتقان بولاتىن. قارجىگەر ءىلياس يساەۆتىڭ ايتۋىنشا, قىسقامەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا اقشا بازاسىنىڭ ۇلعايۋى ينفلياتسيالىق كۇتۋدىڭ ارتۋىنا جانە تەڭگەنىڭ ۆاليۋتالىق باعامىنا قىسىمنىڭ كۇشەيۋىنە جول اشادى.

«ۇزاقمەرزىمدى بولاشاقتا اقشا اگرەگات­تارىنىڭ ءوسۋى ەكونوميكانىڭ قىزىپ كەتۋىنە جانە اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ قاتايۋىنا الىپ كەلۋى مۇمكىن. سەبەبى ءىجو-مەن بىرگە ينفلياتسيا دا ءوسىپ جاتىر. الدىمەن ءىجو, ودان كەيىن ينفلياتسيا ءوسىپ جاتىر. ءبىزدىڭ ەلدە اقشا ماسساسىنىڭ ءوسۋ جىلدامدىعى ءونىم شىعارۋدىڭ ءوسۋ قارقىنىنان 10 ەسەگە وزىپ كەتتى. بيىل ۇلتتىق بانكتىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىنە ۇلكەن سىن بولعالى تۇر. ۇكىمەت بيۋدجەتتىك مەكەمەنىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايلىعى ينفلياتسيا دەڭگەيىمەن تەڭەستىرەلەتىنىن ايتىپ جاتىر. بۇل ىشكى نارىقتاعى اقشا اينالىمىنىڭ تەڭگەرىمىنە اسەر ەتەدى. ەگەر اقشا ماسساسىن ەكونوميكالىق رەسۋرس­تار تەڭەستىرمەسە, ينفلياتسيا كوتەرىلەدى. مىسالى, ەلدەگى نارىقتاعى اقشا ماسساسى 1 000 تەڭگە بولسا, ال وندىرىلەتىن تاۋارلار كولەمى 1 000 دانا بولسا, وندا تاۋاردىڭ ورتاشا باعاسى 100 تەڭگە بولادى. ەگەر تاۋار ءوندىرىسى بۇرىنعى دەڭگەيدە قالىپ, ورتالىق بانك اينالىمعا قوسىمشا 200 تەڭگە شىعارسا, وندا ءار تاۋاردىڭ ءادىل باعاسى 100 ەمەس, 120 بولادى. ناتيجەسىندە, ءاربىر تەڭگەنىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتى قوسىمشا اقشا شىعارۋمەن بىرگە ازايادى. اقشا جانە تاۋار ماسساسى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ ءۇشىن اقشا ماسساسىنىڭ ۇلعايۋى ءوندىرىستىڭ وسۋىنەن كەيىن جۇرۋگە ءتيىس», دەيدى ءىلياس يساەۆ.

قىتاي نەمەسە تۇركيادا باسى ارتىق قاراجات كەرى قايتارىلمايدى, كەرىسىنشە بيزنەسكە باعىتتالاتىن كورىنەدى. ەگەر اقشا ماسساسى بيزنەستى دامىتۋعا باعىتتالسا, وندا بيزنەس قوسىمشا ءونىم شىعارادى, بۇل نارىقتاعى تاۋار ۇسىنىسىن ارتتىرادى. مۇنىڭ سوڭى ەكونوميكالىق رەسۋرسقا اسەر ەتەدى, بيزنەس تاۋاردى كوپ مولشەردە ۇسىنىپ, باعا تومەندەيدى. ال ءبىزدىڭ جاعدايدا ۇلتتىق بانكتە ونداي مۇمكىندىك جوق. سەبەبى ىشكى نارىق سەنىمدى ەمەس, بيزنەستىڭ تاۋەكەلى جوعارى. ءدال قازىر باسى ارتىق قارجىنى بيزنەستە ەمەس, ۇلتتىق بانكتىڭ «اسقازانىندا» ساقتاۋ الدەقايدا سەنىمدى.

«سەبەبى ەكونوميكاعا قۇيىلاتىن اقشا ءتيىمسىز پايدالانىلسا اقشا ماسساسى وسەدى, ال تاۋار سانى وسپەيدى. وندا تاۋار ماس­ساسىنىڭ ۇستىنەن اقشا «ەگىزدەرى» پايدا بولىپ, باعا كوتەرىلە باستايدى. مۇنداي جاعدايدا ۇب-عا ينفلياتسيانىڭ قوسار­لانعان اسەرىمەن كۇرەسۋگە تۋرا كەلەدى», دەيدى ساراپشى.

الماتى