ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق مونوپولياعا قارسى رەتتەۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرماق
شىعىس وڭىرىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتاعى مونوپولياعا قارسى رەتتەۋ» تاقىرىبىندا كونفەرەنتسيا ءوتتى. قازاقستان, رەسەي جانە بەلورۋسسيا ەلدەرىنىڭ 180 دەلەگاتى قاتىسقان اۋقىمدى شارا بارىسىندا مەملەكەتتىك جانە كاسىپكەرلىك قۇرىلىمداردىڭ جەتەكشىلەرى كاسىپورىندار ءۇشىن ترانسشەكارالىق تاۋار نارىعىندا باسەكەلەستىك جاعدايىنىڭ تەڭ بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ, ونىڭ ىشىندە, جوسىقسىز باسەكە مەن باسەكەگە قارسى كەلىسىمدەر, باسىمدىق جاعدايدى پايدالانۋدىڭ الدىن الۋ سىندى ماسەلەلەردى قارادى. سونداي-اق, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ اۆتوونەركاسىپ, بايلانىس, كولىك, ەنەرگەتيكا سالالارىنداعى نارىعىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ, ساپانى كوتەرۋدى ىنتالاندىرۋ جايى ءسوز بولدى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا ۇيىمداستىرعان اۋقىمدى كەزدەسۋدىڭ شىعىس قازاقستان وبلىسىندا ءوتۋى بەكەر ەمەس. ءويتكەنى, وبلىس ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىلارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. جيىندى جۇرگىزگەن ءوڭىر باسشىسى دانيال احمەتوۆ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعانىن, رەسەي مەن بەلورۋسسيا باسشىلارى قىزۋ قولداعانىن اتاپ ءوتتى.
– ەكونوميكالىق قاۋىمداستىق قۇرۋ تۋرالى العاش ءسوز بولعاندا, اتالعان ۇسىنىسقا تاڭىرقاعاندار بولدى. دەگەنمەن, ۋاقىت بۇل قادامنىڭ دۇرىس بولعانىن دالەلدەدى. ەلباسى سول كەزدە ءححى عاسىرعا جوعارى باسەكەلەستىك ءتان ەكەنىن, ودان ءىرى وڭىرلىك قۇرىلىم قۇرىپ, بىرلەسكەن باعدارلامالار قابىلداۋ, بىرىڭعاي ساۋدا الاڭىن قۇرۋ ارقىلى شىعۋعا بولاتىنىن جەتكىزگەن-ءدى. بۇل وداق 175 ملن. ادامدى, 20 ملن. شارشى شاقىرىمدى جانە الەم شيكىزاتىنىڭ 15 پايىزىن بىرىكتىرەدى. بۇگىندە ەاەو ەلدەرى داعدارىسقا قارسى بىرلەسكەن شارالاردى ساتىمەن جۇزەگە اسىرۋدا. ەۋرازيالىق دامۋ بانكى, داعدارىسقا قارسى قور, جوعارى تەحنولوگيالار ورتالىعى جۇمىس ىستەۋدە. 40-تان استام مەملەكەت ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندەگى ارىپتەستىككە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر, – دەدى دانيال احمەتوۆ.
وبلىس اكىمى سونداي-اق, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ, ۇلتارالىق كەلىسىمگە نەگىزدەلگەن قۋاتتى مەملەكەت قۇرۋ جوبالارىنىڭ ساتىمەن جۇرگىزىلگەنىن ايتا كەلىپ, قازىر بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى ىسكە اسىرۋ باستالعانىن جەتكىزدى.
باسەكەلەستىك جانە مونوپولياعا قارسى رەتتەۋ بويىنشا القا مۇشەسى (مينيستر) نۇرلان الدابەرگەنوۆ ءوز بايانداماسىندا 20 ميلليونعا جۋىق ادامنىڭ قازاقستان مەن رەسەيدىڭ شەكارالاس وڭىرلەرىندە تۇراتىنىن, ولاردىڭ قىمباتشىلىقپەن ءجيى بەتپە-بەت كەلەتىنىن جەتكىزدى. مۇنى قاراپايىم ۇيالى بايلانىس تولەمدەرىنەن اڭعارۋعا بولاتىنىن جەتكىزگەن ن.الدابەرگەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كۇشىنە ەنگەن وداق تۋرالى شارت شەڭبەرىندە قۇرىلعان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا جوسىقسىز باسەكەلەستىككە ەرەكشە نازار اۋدارادى. ياعني ترانسشەكارالىق نارىقتاعى باسەكەلەستىكتىڭ جالپى ەرەجەلەرىن ساقتاۋدى قاداعالاۋ وكىلەتتىگىنە يە. اتالعان كوميسسيا باسەكەلەستەر تاراپىنان بولۋى ىقتيمال تاۋاردى ءجون-جوسىقسىز سالىستىرۋ, وندىرۋشىلەر مەن ولاردىڭ تاۋارلىق بەلگىلەرىن ارالاستىرۋ, جەرگىلىكتى تاۋار مەن ءونىمنىڭ شىققان جەرىنە قاتىستى تۇتىنۋشىلاردى شاتاستىرۋ سىندى ارەكەتتەردى نازارعا الىپ, مونوپولياعا قارسى رەتتەۋ شارالارىن قابىلدايدى. ال مينسكىدە ەاەو سوتى ءوز جۇمىسىن باستادى. ونىڭ قۇزىرىنا وداق كەلىسىمدەرى مەن شەشىمدەرىن جۇزەگە اسىرۋدا تۋىنداعان ماسەلەلەردى قاراۋ كىرەدى. ن.الدابەرگەنوۆ روۋمينگتەر باعامىن رەتتەۋ بويىنشا ەۋرووداق تاجىريبەسىن قولدانىپ, ونى حالىقارالىق قوڭىراۋ شالۋ باعامىمەن تەڭەستىرگەن ءجون ەكەنىن ايتتى. بۇل ورايدا ءۇش مەملەكەت 5,5 ملرد. تەڭگەگە دەيىن, ال قازاقستاندىقتار 2,2 ملرد. تەڭگەگە دەيىن ۇنەمدەي الادى. ءدال وسىنداي ماسەلەلەر اۋە تاسىمالىنا دا قاتىستى. وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قالالارى اراسىنداعى اۋە تاسىمالىنا قاراعاندا ەۋروپالىق ەلدەرگە ۇشاتىن باعىتتار الدەقايدا ارزان. سونداي-اق, تۇتىنۋشىلاردى الداۋ ارەكەتىنىڭ الدىن العان ءلازىم. ماسەلەن, بەلورۋسسيادا «اتامەكەن», «قازاقستان» اتاۋىمەن ءسۇت ونىمدەرى وندىرىلە باستاعان. كونفەرەنتسيا بارىسىندا پارلامەنت دەپۋتاتى تالعاتبەك ءابايدىلدين, رەسەي مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ دەپۋتاتى سەرگەي كۋزين مەن بىرقاتار كاسىپكەرلەر ءسوز الدى.
– ءبىز بەس ساۋساقتاي بىرگە بولعاندا, كەز كەلگەن ماسەلەنى جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ بىرگە شەشكەندە عانا قۋاتتى بولامىز, – دەدى س.كۋزين.
باسقوسۋدىڭ سوڭىندا ەاەو باسەكەلەستىك ساياساتى مەن مونوپولياعا قارسى رەتتەۋ تاپسىرمالارى مەن مىندەتتەرى, باسەكەلەستىك ەرەجەلەرى مەن ونى بۇزۋ سالدارى تۋرالى كەلىسىم تالاپتارى, قازاقستان بيزنەسى مەن باسەكەلەستىكتى دامىتۋ جانە مونوپولياعا قارسى رەتتەۋ بويىنشا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلى جونىندەگى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن تۇراقتى جۇرگىزۋ قاجەتتىلىگى ايتىلدى.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان».
وسكەمەن.