اتىراۋ وبلىسىندا ەكى اۋىلدىڭ تۇرعىندارى الكوگولدىك ىشىمدىكتەن باس تارتتى. ەكەۋى دە – شاعىن ەلدى مەكەندەر. التىن بەسىگىنەن ىرگە كوتەرمەي وتىرعان قانداستار ۇرپاعىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن وسىنداي يگى ءىستى قولعا الدى.
قۇرىلىس اۋىلى يندەر اۋدانىنىڭ ورتالىعى يندەربور كەنتىنەن اتىراۋ قالاسىنا قاتىنايتىن جولدىڭ بويىندا ورنالاسقان. جارسۋات اۋىلدىق وكرۋگىنە قارايدى. اۋىلدىڭ ۋچاسكەلىك ينسپەكتورى يساتاي جاستالاپ ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, مۇندا 113 ءۇي بار, تۇرعىندار سانى – 700 ادام.
«اۋىل تۇرعىندارى كەيىنگى بەس جىلدان بەرى الكوگولدىك ىشىمدىكتەردەن باس تارتىپ, تۇرعىنداردىڭ باستاماسىمەن دۇكەندەردە ىشىمدىك ساتۋعا تىيىم سالىندى. سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ باعىتىنداعى بۇل قادامنىڭ ناتيجەسىندە ماس كۇيدە جاسالاتىن قۇقىق بۇزۋشىلىقتار مەن بىردە-ءبىر قىلمىس تىركەلگەن جوق», دەيدى ي.جاستالاپ ۇلى.
ينسپەكتوردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ىشىمدىكتەن باس تارتۋ اۋىلداعى قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋعا ايتارلىقتاي ىقپال ەتكەن. اۋىلدا قاۋىپسىزدىك دەڭگەيى ارتقان.
«ەرەسەكتەردىڭ دە, جاستاردىڭ دا الكوگولدىك ىشىمدىك ونىمدەرىن تۇتىنباۋى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ تىركەلمەۋىنە ىقپال ەتىپ وتىر. بۇل – اۋىل اقساقالدارىنىڭ تاربيەسى مەن جاستاردىڭ ۇيىمشىلدىعىنىڭ ناتيجەسى. ءتىپتى وتباسىلىق-تۇرمىستىق جانجالدار دا سيرەك بولادى. قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ بىرلەسكەن جۇمىسى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. قانداي دا ءبىر ماسەلە تۋىنداسا, ونىڭ سەبەبىن ۋاقتىلى, ناقتىلى انىقتاۋ ماقساتىندا تۇرعىندارمەن تىعىز بايلانىس ورناتتىم. ولار جۇمىسىما ءاردايىم كومەكتەسەدى», دەيدى ۋچاسكەلىك ينسپەكتور.
قۇرىلىس اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى قازاقتىڭ ءبىر-بىرىنە قامقورلىق, مەيىرىمدىك تانىتۋ, قينالعان جانعا قولداۋ كورسەتۋ سەكىلدى ۇلتتىق بولمىسىن ساقتاعان. مۇندا ازىق-ت ۇلىك ساتاتىن ەكى دۇكەن بار. سونىڭ ءبىرىنىڭ ساتۋشىسى اسەل يمانعاليەۆانىڭ ايتۋىنشا, كۇندەلىكتى تۇتىناتىن وزگە تاعامداردى ساتۋدان دا كىرىس از تۇسپەيدى.
«اراق پەن تەمەكىنىڭ ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا دا, تاعدىرىنا دا زيانى كوپ. بۇل – ادامدى جامان ارەكەتكە اۋەس ەتەتىن ونىمدەر. سول سەبەپتى, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ باستاماسىن قولداپ, دۇكەندە تەك ازىق-ت ۇلىك قانا ساتۋعا شەشىم قابىلدادىق», دەيدى ءا.يمانعاليەۆا.
جارسۋات اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ەربول بوكەەۆتىڭ مالىمەتىنشە, وتكەن جىلى ەلدى مەكەن كوشەلەرىنە اسفالت توسەلىپ, جارىق بەرىلگەن. سۋ قۇبىرى تارتىلعان. ينتەرنەت جەلىسى بار.
ء«بىزدىڭ اۋىلدىڭ تۇرعىندارى كوپتەن بەرى ىشىمدىك ىشپەيدى. ۇلكەندەردىڭ اقىلىن تىڭداپ, كەڭەسىن ەكى ەتپەيتىن بالالارىمىز جاقسى ناتيجەگە جەتىپ ءجۇر. كوپشىلىگى سپورتپەن شۇعىلدانادى. جاقىندا اۋىلىمىزدا كىشكەنتاي بالالار وينايتىن الاڭ سالىندى», دەيدى اۋىل تۇرعىنى ايگۇل قاجىعاليەۆا.
ەكىنشى اۋىل – قىزىلۇي. يساتاي اۋدانىنداعى تۇششىقۇدىق اۋىلدىق وكرۋگىنە قارايتىن شاعىن ەلدى مەكەن. الايدا وكرۋگكە ەمەس, اۋدان ورتالىعى – اققىستاۋ اۋىلىنا جاقىن ورنالاسقان, اراقاشىقتىعى – 28 شاقىرىم. ەلدى مەكەننىڭ ىرگەتاسى 1913 جىلى قالانعان. سول كەزدە العاشقى عيمارات قىزىل ساز بالشىق تاستان سالىنعان. قىزىلۇي اتاۋى سوعان بايلانىستى قويىلعان. كەيىن ۇجىمشار, كەڭشاردىڭ فەرما ورتالىعى بولعان. مۇندا 2009 جىلى 347 ادام تۇرعان. ونىڭ ىشىندە 183 ەر, 164 ايەل بولعان. 2021 جىلعى ساناقتىڭ قورىتىندىسىمەن تۇرعىندار سانى ازايىپ, 244 (132 ەر, 112 ايەل) ادامدى قۇراعان. ەلدى مەكەندە كەيىنگى بەس جىلدا بىردە-ءبىر قىلمىس تىركەلمەگەن. دۇكەندە ىشىمدىك مۇلدە ساتىلمايدى.
«قازىر قىزىلۇيدە 265 ادام, ونىڭ ىشىندە 145 ەر, 120 ايەل تۇرادى. تۇرعىندار اراسىندا 38 زەينەتكەر, مەكتەپكە دەيىنگى جاستاعى 37 بالا, 30 وقۋشى بار. 2018 جىلى سۋ قۇبىرى تارتىلىپ, ءار ءۇي تازا اۋىزسۋمەن قامتىلدى. بىلتىر تابيعي گاز جەلىسى ىسكە قوسىلدى. اۋىلدا 1986 جىلى باستاۋىش مەكتەپ اشىلعان ەدى. بالا سانىنىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى 1990 جىلى نەگىزگى مەكتەپكە اينالدى. 2019 جىلى 80 ورىندىق ەكى قاباتتى مەكتەپتىڭ جاڭا عيماراتى پايدالانۋعا بەرىلدى. قازىر ءبىلىم ورداسىندا 30 وقۋشى ءدارىس الادى», دەپ مالىمدەدى تۇششىقۇدىق اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ايباتىر بەكىش ۇلى.
شاعىن اۋىلدا تىركەلگەن 33 شارۋا قوجالىعىندا 1 613 ءمۇيىزدى ءىرى قارا, 2 271 قوي, 492 ەشكى, 1240 جىلقى, 592 تۇيە ەسەپكە الىنعان. تۇرعىنداردىڭ جەكە يەلىگىندە 448 سيىر, 404 قوي, 255 ەشكى, 226 جىلقى, 264 تۇيە بار.
«ەلدىڭ دە, ۇلتتىڭ دا بولاشاعى – كەلەشەك ۇرپاقتىڭ قولىندا. ءبىز جاس بۋىننىڭ تەرىس ادەتتەن, ونىڭ ىشىندە الكوگولدىك ىشىمدىكتەن اۋلاق بولعانىن قالايمىز. وسى تۇرعىدا قىزىلۇي تۇرعىندارى ىشىمدىكسىز اۋىل باستاماسىنا قولداۋ ءبىلدىردى. باستامانىڭ استارىندا تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ عانا ەمەس, ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن مادەنيەتتى جاڭعىرتۋ, رۋحاني تازالىقتى ءومىر سالتىنا اينالدىرۋ, تۇراقتى تۇتىنۋ ماسەلەسى تۇر. اۋىلداعى بەرەكە-بىرلىك, ءتارتىپ پەن تىنىشتىق – وسى ۇستانىمنىڭ جەمىسى. قىزىلۇي تۇرعىندارىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى سالاماتتى قوعام قۇرۋ جولىنداعى باتىل ءارى ماڭىزدى قادام رەتىندە وزگە اۋىلدارعا ۇلگى بولادى», دەيدى اۋىل اكىمى.
اتىراۋ وبلىسى