ەلىمىزدە اشىق سوت قاراۋىنا تۇسكەن «بيشىمباەۆ ءىسى» بىلتىر قوعامدى ءدۇر سىلكىندىردى. تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق توڭىرەگىندە جىلدار بويى ءىسىنىپ-سىزداپ تۇرعان بىتەۋ جارانىڭ بەتى اشىلدى. ارتىنشا وتباسى, ايەل, بالا قۇقىعىنا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءوزى ايرىقشا ءمان بەرىپ, تۇرمىستىق زورلىق پەن قورلىقتى رەتتەيتىن زاڭنامالىق نورمالاردى قايتا قاراپ, قاتايتۋ كەرەكتىگىن ماجىلىسكە تاپسىرعان-دى. وسىلايشا, كوپ ۇزاماي زاڭ شىعارۋشى ورگان اسا ماڭىزدى ايتۋلى زاڭداردىڭ ءبىرىن قولدانىسقا ەنگىزدى. ەل ىشىندە «سالتانات زاڭى» اتالىپ كەتكەن تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قاتىستى سول زاڭ بۇگىندە ءوز جەمىسىن بەرىپ كەلەدى.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ايەلدەردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ, وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ, سونداي-اق تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەرەكشە باقىلاۋىندا تۇر. بۇگىندە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ شارالارى كەشەنى قابىلدانىپ جاتىر. بۇل تۋرالى بىزگە ىشكى ىستەر مينيسترلىگى اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى پوليتسيا پولكوۆنيگى رەنات زۇلقايىروۆ ايتىپ بەردى.
– وتباسىنداعى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق ماسەلەسى تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, بۇكىل الەمدە وزەكتى. پوليتسيا پروفيلاكتيكالىق اڭگىمەلەسۋدەن باستاپ قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋعا دەيىن بارلىق الدىن الۋ شارالارىنىڭ كەشەنىن قابىلدايدى. الايدا ستاتيستيكا كورسەتكەندەي, پوليتسياعا جىل سايىن تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق تۋرالى 100 مىڭعا جۋىق حابارلاما كەلىپ تۇسەدى. جاعدايدى تۇزەتۋ ءۇشىن بىلتىر مەملەكەت باسشىسى ايەلدەردىڭ قۇقىقتارى مەن بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى زاڭعا قول قويدى, – دەدى ر.زۇلقايىروۆ.
سونداي-اق ول ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ەلىمىزدە ايەلدەر مەن بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلگەنىن دە اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, كامەلەتكە تولماعان ادامعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىققا بايلانىستى قىلمىستار بويىنشا تاتۋلاسۋ مۇمكىندىگى الىنىپ تاستالدى, ال جاس ادامدى زورلاعانى ءۇشىن ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ قاراستىرىلعان. سونداي-اق ادام ۇرلاۋ جانە زاڭسىز باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلىپ, 16 جاسقا تولماعان ادامدارعا جىنىستىق سيپاتتاعى قىسىم جاساعانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزىلدى. دەنساۋلىققا قاساقانا جەڭىل زيان كەلتىرىپ, ۇرىپ-سوققان ادام دا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلماق.
– 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدە ۇرىپ-سوعىپ, دەنساۋلىعىنا جەڭىل زيان كەلتىرگەنى ءۇشىن 7 مىڭعا جۋىق قىلمىستىق ءىس تىركەلدى. بۇرىن مۇنداي ارەكەتكە بارعاندار اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. اسا اۋىر تۇرمىستىق قىلمىستار 2,2%-عا, ونىڭ ىشىندە كىسى ءولتىرۋ 6,4%-عا, دەنساۋلىققا اۋىر زيان كەلتىرۋ 25,5%-عا, دەنساۋلىققا ورتاشا اۋىرلىقتاعى زيان كەلتىرۋ 12%-عا تومەندەدى, – دەپ ءسوزىن تولىقتىردى كوميتەت توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
سونىمەن قاتار پوليتسيا پولكوۆنيگى بارلىق پوليتسيا بولىمشەسىندە وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى كۇرەس جونىندەگى مامانداندىرىلعان بولىمشەلەر قۇرىلعانىن ايتتى. مينيسترلىكتىڭ ورتالىق اپپاراتىندا وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى كۇرەس جونىندەگى جاڭا باسقارما دا قۇرىلعان. ر.زۇلقايىروۆتىڭ ايتۋىنشا, جاڭا بولىمشەنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل سالاسىندا جيناقتالعان جۇيەلىك پروبلەمالاردى جويۋعا باعىتتالعان. وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى كۇرەس جونىندەگى ارنايى بولىمشە زورلىق-زومبىلىق جاعدايلارىن ەرتە انىقتاۋمەن, مونيتورينگپەن جانە جەدەلدەن قويۋمەن, سونداي-اق قايتالاناتىن زورلىق-زومبىلىق تاۋەكەلىن باعالاۋ جانە اگرەسسورلاردى قايتا الەۋمەتتەندىرۋمەن اينالىسپاق.
– جەدەل توپتار جاعدايدى تالداۋدىڭ تسيفرلىق قۇرالدارىن پايدالانا وتىرىپ, وتباسىلىق زورلىق-زومبىلىق جاعدايلارىنا بايلانىستى جىلدام ارەكەت ەتۋدى قامتاماسىز ەتەدى. رەسمي وتىنىشتەر تۇسكەنگە دەيىن, ونىڭ ىشىندە جانجالدار تۋرالى بۇرىن كەلىپ تۇسكەن حابارلامالار نەگىزىندە دە زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. زارداپ شەككەندەردى قورعاۋدىڭ كۇشەيتىلگەن شارالارى ازىرلەندى, ونىڭ ىشىندە قورعانىس ەرەجەلەرى, ۋاقىتشا باسپانا جانە پوليتسيانىڭ سۇيەمەلدەۋى سىندى تەتىكتەر بار. جابىرلەنۋشىلەر مەن كۋاگەرلەر ايعاق بەرۋدەن قورىقپاۋى ءۇشىن ولارعا پسيحولوگيالىق جانە قۇقىقتىق قولداۋ كورسەتىلەدى, – دەدى ر.زۇلقايىروۆ.
سونىمەن قاتار زورلىق-زومبىلىق ارەكەتىنىڭ قايتالانۋ ىقتيمالدىعىن انىقتاۋ قاۋپىن باعالاۋ قۇرالى, قۇقىق بۇزۋشىلارعا ماجبۇرلەپ پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتۋ مەن وڭالتۋ جۇيەسى كۇشەيتىلگەن, قورعاۋ نۇسقامالارىن بۇزعان ادامداردى باقىلاۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرى ەنگىزىلگەن. زورلىق-زومبىلىققا ۇشىراعان ايەلدەردى قورعاۋدىڭ بارلىق كەزەڭىندە جەكە سۇيەمەلدەۋ قامتاماسىز ەتىلگەن. ياعني داعدارىس ورتالىقتارى جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل نىعايتىلدى. قورعاۋدىڭ جاڭا فورمالارى ەنگىزىلىپتى. ماسەلەن, اگرەسسوردى باسقا بارار جەرى بولماسا دا ونى ۇيىنەن ۋاقىتشا شىعارىپ جىبەرۋگە بولادى.
ەڭ باستىسى – ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ بارلىق قىزمەتىنىڭ تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق تۋرالى سيگنالداردى ساپالى جانە جەدەل قاراۋ جونىندەگى جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ. سونداي-اق جابىرلەنۋشىلەرگە كومەك كورسەتۋ جانە اگرەسسورلاردى قايتا الەۋمەتتەندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە ۇەۇ-مەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ. بۇگىندە ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ەلىمىزدە وتباسىلارداعى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ بويىنشا تالدامالىق جۇمىس جۇرگىزۋگە كومەكتەسەتىن تسيفرلىق پلاتفورما قۇرۋدى جوسپارلاپ وتىر ەكەن.
سونداي-اق اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەلىمىزدە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا نولدىك توزىمدىلىكتى قالىپتاستىرۋ بويىنشا قوعامدىق ناۋقاندار بەلسەندى تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى. بۇعان قوسا جاستار مەن اتا-انالارعا وتباسىنداعى اگرەسسيانىڭ الدىن الۋ بويىنشا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى ازىرلەنگەن.