قر پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىندا ساراپشىلار مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 3 جىلدىق ساياسي رەفورمالارىنىڭ ناتيجەلەرىن تالقىلاپ, ماڭىزدى رەفورمالاردىڭ مەملەكەت قۇرىلىمىنا ايتارلىقتاي وزگەرىستەر ەنگىزگەنىن ايتتى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
جالپى, ەلىمىزدە قىسقا مەرزىم ىشىندە بىرقاتار ساياسي رەفورمالار جۇزەگە اسىرىلىپ, ەكونوميكا جاڭعىرتىلىپ جانە قوعامدىق ەتيكا جاڭاردى. بۇل ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋىنا قۋاتتى سەرپىن بەرىپ, ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك شەشىمدەر قابىلداۋعا قاتىسۋ مۇمكىندىكتەرىن ەداۋىر كەڭەيتتى. اتاپ ايتساق, ماڭىزدى رەفورمالاردىڭ ءبىرى – 2022 جىلى قازاقستان كونستيتۋتسياسىنا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەر بولدى. ولار ەلدىڭ ساياسي قۇرىلىمىندا ايتارلىقتاي وزگەرىستەرگە الىپ كەلدى.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, وسى تۇزەتۋلەردىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدە ءماجىلىس پەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار ارالاس جۇيە بويىنشا سايلانىپ, 6 ساياسي پارتيادان تۇراتىن كوپپارتيالى پارلامەنت قالىپتاسقان. سونداي-اق اۋىل اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ ەنگىزىلىپ, 45 اۋدان مەن قالا اكىمدەرىنىڭ پيلوتتىق سايلاۋى وتكىزىلدى. بۇل وزگەرىستەر حالىقتىڭ جەرگىلىكتى ساياسي پروتسەسكە بەلسەندى قاتىسۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن كورسەتتى.
سونىمەن قاتار, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس كونستيتۋتسيالىق سوت بولىپ قايتا قۇرىلدى. بۇل ازاماتتارعا ءوز قۇقىقتارى بۇزىلعان جاعدايدا تىكەلەي سوتقا جۇگىنۋ مۇمكىندىگىن بەردى.
ولاردىڭ ايتۋىنشا, كونستيتۋتسيالىق سوت زاڭدار مەن شەشىمدەردى داۋلاۋعا مۇمكىندىك جاساپ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قوسىمشا قورعاۋدى قامتاماسىز ەتىپ, ەلىمىزدەگى قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ جانە زاڭ ۇستەمدىگىنىڭ نىعايۋىنا ىقپال جاسادى. بۇل ازاماتتاردىڭ ۇلكەن قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ, 2023 جىلدىڭ العاشقى التى ايىندا شامامەن 5 مىڭ ءوتىنىشتىڭ تۇسۋىمەن دالەلدەندى. سونداي-اق, كونستيتۋتسيالىق سوت, بالالار قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل مەن ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل سياقتى قۇقىقتىق ينستيتۋتتاردىڭ نىعايۋى ەلدىڭ ساياسي جۇيەسىن رەفورمالاۋدا ماڭىزدى ءرول اتقاردى.
قازاقستاندا قوعامدىق ينستيتۋت رەتىندە ۇلتتىق قۇرىلتاي قۇرىلىپ, نىعايا ءتۇستى. ول قوعامدىق كۇن ءتارتىبىن قالىپتاستىراتىن نەگىزگى ورتالىققا جانە ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن مەحانيزمگە اينالدى.
«بۇل قۇرىلتاي ازاماتتار مەن قوعامدىق ۇيىمدارعا ساياسي شەشىمدەرگە اسەر ەتۋ مۇمكىندىگىن بەردى. مىسالى, بيىلعى جىلى قۇرىلتاي قىزمەتىندە ايەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعان زاڭداردىڭ قابىلدانۋى, ۆەيپتەردى پايدالانۋعا تىيىم سالۋ سياقتى ماڭىزدى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى. سونىمەن قاتار, ۆانداليزممەن كۇرەس جانە قۇمار ويىن بيزنەسىن رەتتەۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى قۇجاتتارعا قول قويىلدى. بۇل شارالار ازاماتتار ءۇشىن قاۋىپسىز جانە سالاۋاتتى ورتا قالىپتاستىرۋعا ايتارلىقتاي الەۋمەتتىك اسەرىن تيگىزىپ جاتىر», دەيدى ساراپشىلار.
سونىمەن قاتار, ءادىل ءارى ۇيلەسىمدى قوعامدى دامىتۋداعى نەگىزگى فاكتورلاردىڭ ءبىرى – جاڭا قوعامدىق ەتيكانى ىلگەرىلەتۋگە كوپ كوڭىل ءبولىنىپ جاتقانىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇل ۇدەرىستە مادەني جانە الەۋمەتتىك وزگەرىستەردى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان باستامالار ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
مەملەكەت شىعارماشىلىق جانە عىلىمي الەۋەتتى قولدايتىن مەملەكەتتىك سىيلىقتار مەن گرانتتاردى ەنگىزىپ, ءتۇرلى سالالارداعى يننوۆاتسيالاردى دەمەپ وتىر. ولاردىڭ قاتارىنا «پارىز», «التىن ساپا» سىيلىقتارى, سونداي-اق جاستارعا ارنالعان «دارىن», «تاۋەلسىزدىك ۇرپاقتارى» مەملەكەتتىك سىيلىقتارى جانە باسقالارى كىرەدى. بۇل باستامالار مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ەلەۋلى قولداۋعا يە بولدى.