ادەبي شىعارما وزەگى – الەۋمەتتىك دەرت

ەل ءۇشىن ماڭىزى زور بىرقاتار جوبالاردى جۇ­زەگە اسىرىپ كەلە جاتقان «Alqa Publishing» باسپاسى وتكەن جىلى ادەبيەتتە زاماناۋي قازاق ايە­لىنىڭ وبرازىن بەينەلەيتىن جاڭا شىعارمالارعا بايگە جاريالاعان ەدى. ناتيجەسىندە, جيىرما شاقتى جاڭا پوۆەست ۇسىنىلىپ, قازىلار القاسىنىڭ شەشىمىمەن ەكى اۆتور – قازاقستان جۋرناليستەر وداعى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ ارداگەر ءتىلشىسى گۇلزەينەپ سادىرقىزىنىڭ ء«ايبيبى» پوۆەسى مەن تانىمال جازۋشى قاناعات ابىلقايىردىڭ «جۇرەكتىڭ كوز جاسى» شىعارماسى وزا شاۋىپ, 500 000 تەڭگەدەن گرانت ۇتىپ العان بولاتىن. جاڭادان قاز باسىپ, جۇمىسىن ەندى باستاعان باسپا الداعى ىرگەلى جوبالارىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ۇتىمدى ۇلگىسىن دە كورسەتىپ وتىر. بايگە جاريالاپ, جەڭىمپازداردى انىقتاپ, قارجىلاي قولداۋ بىلدىرگەن باسپا ەندى قوس اۆتوردىڭ كىتاپتارىن باسىپ شىعارىپ, الماتىداعى جامبىل اتىنداعى جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسىندا جاڭا شىعارمالاردى ءوزى تانىستىرىپ, وقىرمانعا تارتۋ ەتتى.

سياسى ءالى كەپپەگەن كىتاپتاردىڭ تۇساۋكەسەرى­نە جيىلعان قاۋىمنىڭ الدىنا ء«ايبيبىنىڭ» جى­بەك­باۋىن قيۋعا بەلگىلى قالامگەرلەر ماعيرا قوجاحمەتوۆا مەن ءامىرحان مەڭدەكە, ال «جۇرەكتىڭ كوز جاسى» تۋىندىسىنىڭ تۇساۋىن كەسۋگە بەلگىلى جۋرناليست-جازۋشى ساكەن سىبانباي مەن كاسىپكەر باعدارلى ورازبەكوۆ شاقىرىلدى. گرانت يەگەرلەرى گ.سادىرقىزى مەن ق.ابىلقايىر ايەل الەمىنە بويلاۋدى نىسانا ەتكەن شىعارمالارىنىڭ جازىلۋ تاريحىنان سىر شەرتىپ, زورلىق-زومبىلىقتان زارداپ شەككەن قۇربان ايەلدەر تاعدىرى ادەبيەتتەگى ەسكى تاقىرىپ بولسا دا, بۇگىنگى قوعامداعى ۋشىعىپ تۇرعان احۋالىن جاڭاشا سيپاتتاۋدىڭ ماڭىزى تۋرالى كەزەكتەسە اڭگىمەلەدى.

«Alqa» باسپاسىنىڭ ۇستانىمى وسى – قازاق اۆتور­لارىنىڭ جاڭا بۋىنىن قالىپتاستىرۋ, كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن وركەندەتۋ, باسپا نارىعىنداعى باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ. بەلگىلى مادەنيەتتانۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ءاليا بوپەجانوۆا, م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى قىزمەتكەرلەرى, اقىن اينۇر تولەۋ, ادەبيەتتانۋشى, «قازاق پرو­زاسىنداعى پوستمودەرنيزم» تەورياسىن زەرتتەپ جۇرگەن PhD گۇلميرا ساۋلەمبەكتىڭ «قوس اۆتور شىعارماسىنىڭ ەرەكشەلىگى نەدە؟» دەگەن باستى سۇراق توڭىرەگىندەگى وي-پىكىرى ورتاق تۇجىرىمعا نەگىزدەلدى. قازىلار القاسىنىڭ پايىمىنشا, تاقىرىپ وتە وزەكتى. الەۋمەتتىك وتكىر ماسەلە قوز­عالادى. شىعارما سيۋجەتى شيەلەنىستى, قويۋ. ءتۇرلى كوڭىل كۇي قۇبىلىسىن تۋدىراتىن ىرعاقتى سيۋجەتكە قۇرىلعان. وبرازدار ايشىقتى, پوۆەست ءتىلى شۇرايلى جانە وسىنىڭ بارلىعى ءبىر شىعارمادا توعىسقان.

ءاليا بوپەجانوۆا, جازۋشى, سىنشى: – بۇگىنگى ءىس-شارا ءبىزدىڭ قوعامنىڭ وسكەنىن كورسەتەدى. كوپشىلىك, ادەتتە «قامقورلىق جاسالسا» دەپ, جوعارىعا اۋزىن اشىپ قاراۋدى ادەتىنە اينالدىرعان. ال «Alqا» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى بانۋ داۋلەتباەۆا مەن باس رەداكتورى بايان حاسانوۆانى ناعىز ءوز زامانى­نىڭ قاھارماندارى دەپ اتار ەدىم. ولار ءوز باستاماسىمەن «Alqا» باسپاسىن قۇرىپ, ايەلدى تۇلعا دارەجەسىنە كوتەرىپ بەينەلەيتىن شىعارمالارعا بايگە جاريالادى. ءبىزدى قازىلىققا شاقىرىپ, كور­كەم شىعارمانى باعالاۋدىڭ كرەاتيۆتى تالابىن ۇسىندى, ناتيجەسىندە, 20-دان اسا قولجازبانى ساراپتاي كەلىپ, ء«ايبيبى» مەن «جۇرەكتىڭ كوز جاسى» پوۆەستەرىن جۇلدەگە لايىق دەپ تاڭداپ العان ەدىك. وقىپ وتىرعاندا, قوس اۆتوردىڭ دا شىعارماسى ءبىر-بىرىمەن وزەكتەس قانا ەمەس, ساباقتاس شىعار­ما­لار سياقتى اسەر بەرەتىنىن اڭدادىم. گۇلزەينەپ سادىرقىزىنىڭ ء«ايبيبىسى» 80-جىلدارداعى ايەل­دىڭ تاعدىرىن سۋرەتتەسە, قاناعات ابىلقايىردىڭ شىعارماسى­نان 90-جىلداردىڭ كەيىپكەرلەرى ءتىل قاتادى, ەكى پوۆەس­تە دە ايەلدىڭ مىقتىلىعى, ادامگەرشىلىگى كورىنىس تاپقان. قازاق ايەلىنىڭ شىنايى بولمىسىن تانىپ, كوركەم تاسىلدەرمەن شەبەر اشىپ كورسەتكەن قوس اۆتوردىڭ شىعارماسىنا ساتتىلىك تىلەيمىن».

ءامىرحان مەڭدەكە, ادەبيەت سىنشىسى, حالىق­ارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى:

– گۇلزەينەپ سادىرقىزىنىڭ ء«ايبيبىسى» – ءومىردىڭ ءوزى. زارەدەي وتىرىگى جوق. ءبىز, قازاق قوعامى ايەلدەرگە وتە نەمقۇرايدى قارايتىنىمىزدى بايقامايمىز جانە سولاي قارايتىنىمىزدى قالىپتاسقان زاڭدىلىق سياقتى كورەمىز. ءايبيبى بالاسىنىڭ, ەرىنىڭ الدىندا ءوز مىندەتىن ءمىنسىز اتقارادى. «وسىلار ءىشسىن, وسىلار جەسىن, وسىلار اۋىرماسىن» دەپ وتباسىنىڭ جولىنا جانىن جايالىق ەتىپ توسەيدى. ءبىر كۇنى ايەل ءوزى توسەك تارتىپ, سىرقاتتانىپ جاتىپ قالادى. تۇرا الماي, قينالىپ جاتقان ادامنىڭ ءۇستى-باسىن مۇنتازداي تازا ەتىپ اق كورپەنىڭ ۇستىندە پاتشاداي كۇتەتىن جاناشىرى بار ما ەدى بۇل ۇيدە؟ قايداعى جاناشىرلىق, مەرەز كۇيەۋى ايازدى كۇنى ايەلىن دالاعا جالاڭاش سۇيرەپ شىعارىپ, شلانگامەن اينالدىرا جۋادى. ەتى قاشىپ, ساۋدىراپ قۇر سۇيەگى قالعان سىرقات كەلىنشەك سۋىقتى كوتەرە السىن با, ەكى كۇننەن كەيىن قايتىس بولادى. توڭمويىن كۇيەۋى مارقۇم ايەلىنىڭ جانازا, جەتىسى دەگەن جەرلەۋ جورالعىسىنا ەكى جىلقى سويادى. بالالارىن ءتىرى جەتىم جاساماي, وتباسىن ساقتاۋ ءۇشىن ازاپ پەن قورلىقتىڭ بارىنە كونگەن ايەلىنىڭ قۇنىن وسى ەكى جىلقىمەن باعالاعانى ما, ەكى جىلقى سويعانشا, ناۋقاس ايەلىن ەمدەتپەدى مە؟ ايەلگە نەمقۇرايدى قاراۋ دەگەن – وسى. وسىنىڭ بارلىعى – شىندىق. گ.سادىرقىزىنىڭ شىعارماسىندا ايەلدىڭ باسىنداعى تاۋقىمەت بوياماسىز شىنايى باياندالادى.

ساكەن سىبانباي, جۋرناليست, «پاراسات» جۋر­نالىنىڭ باس رەداكتورى:

–ەكى بىردەي كىتاپتىڭ تۇساۋى كەسىلدى. ەكەۋى دە – قازىرگى قازاق ايەلى تاقىرىبىنا, سول وبرازدار­دى اشۋعا تالپىنعان تۋىندىلار. گۇلزەينەپ سادىر­قىزىن جۋرناليست رەتىندە جالپى جۇرت تانيدى, كەيىنگى جىلدارى پروزا دا جازىپ, كوزگە ءتۇسىپ ءجۇر. ء«ايبيبى» كىتابى دا كوڭىلدەن شىقتى.

ال قاناعات ابىلقايىر – وسىعان دەيىن دە «ۇمىت مەنى», «قايىرشىنىڭ ميللياردەر دوسى» سەكىلدى بىرنەشە كىتابىمەن وقىرمان قاۋىمعا جاقسى تانىس قالامگەر. «جۇرەكتىڭ كوز جاسى» اتتى جاڭا كىتابى دا سول قاتاردان ورىن الادى دەپ سەنەمىن. قاناعاتتىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – ۇزاق-سونار كىرىسپە, شۇبالاڭقى بايانداۋلاردان ادەيى قاشىپ, ايتار ويىنا, اشپاق تاقىرىبىنا توتەلەپ تارتادى. ويى – وتكىر, ءتىلى – قاراپايىم دا قازاقى. كادىمگى قازاقتىڭ تارتىمدى اڭگىمەشىلدىك ءداستۇرى بار عوي, ۇلكەندەردى تىڭداي ءجۇرىپ قۇلاعىنا سول ادەمى ءادىس سىڭسە كەرەك, سونى جاقسى ۇستانادى. وقىرماندى دەرەۋ باۋراپ الادى. اراسىنا قازاقى قالجىڭدى دا قوسىپ, تۇزدىقتاپ وتىرادى.

بۇل قوس كىتاپ – وقىرمان ءۇشىن ۇلكەن ولجا دەپ ويلايمىن. وسىنداي جوبالار تۇراقتى جۇزەگە اسا بەرسە ەكەن.

الماتى