گاز ءوندىرىپ, ونىڭ ەكسپورتىن جولعا قويساق تا, ىشكى نارىقتى قامتۋعا كەلگەندە ءبىراز ىركىلىس بار. مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا شەتەلدىك قاتىسۋ ۇلەسى بار بىرلەسكەن كومپانيالارعا ىشكى نارىقتى جابدىقتاۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەرىن ەسكە سالعان ەدى. تەڭىز, قاشاعان جانە قاراشىعاناق سياقتى مۇناي الىپتارى قولجەتىمدى گازدىڭ سەنىمدى جەتكىزۋشىسىنە اينالۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«تاۋارلىق گازدىڭ رەسۋرستىق بازاسىن كەڭەيتۋ ۇكىمەت پەن ۇلتتىق گاز كومپانياسى ءۇشىن باسىم مىندەت. جاڭا گاز وڭدەۋ زاۋىتتارىن سالۋدى, سونداي-اق قولدا بار وڭدەۋ قۋاتتارىن اينالىمعا تولىق تارتۋدى جەدەلدەتۋ قاجەت», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلىمىزدە تەك 12 ملن ادام نەمەسە حالىقتىڭ 60%-ى عانا كوگىلدىر وتىنمەن قامتىلعان. «قاشاعان», «قاراشىعاناق» جانە «تەڭىزدەگى» قور ەلدەگى بارلىق گاز قورىنىڭ 75%-ىن قۇرايدى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بيىل 12 ملن 400 مىڭ ادامنىڭ گازبەن قامتىلاتىنىن, 7 ەلدى مەكەندى گازداندىرۋعا ارنالعان 45 جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 65,9 ملرد تەڭگە بولىنەتىنىن مالىمدەدى. 2025 جىلى گازداندىرۋ دەڭگەيىن 62,1%-عا ارتتىرۋ (21 ەلدى مەكەندەگى 55 مىڭ ادام قامتىلادى) جوسپارلانعان.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ەدىل ءجاڭبىرشيننىڭ ايتۋىنشا, بىزدە تاۋارلىق-ماتەريالدىق قورلاردى تولتىرۋعا مۇمكىندىك بار. بىراق ونىڭ كوزىن اشىپ, پايدالانۋ مۇمكىن بولماي تۇر. گەولوگيا سالاسى ستراتەگيالىق شەشىم قابىلداي المايتىن, قۇزىرەتى شەكتەۋلى, بيۋروكراتيالىق شىرماۋمەن بايلانعان ۇكىمەتتىڭ كوميتەتى دەڭگەيىندە جۇمىس ىستەيدى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, وتكەن جىلى وندىرىلگەن 29,8 ملرد تەكشە مەتر تاۋارلىق گازدىڭ 19,4 ملرد تەكشە مەترى ەلدە قالدى. كورشى ەلدەرمەن گاز ءترانزيتىن ارتتىرۋ جوسپاردا بار. رەسەي گازى جەرىمىز ارقىلى وزبەكستانعا تاسىمالدانادى. قىرعىزستانمەن جەتكىزۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتىر. بيىل گاز ءوندىرۋ كولەمى 3%-عا ارتىپ, 60 ملرد 500 ملن تەكشە مەترگە جەتپەك.
بۇدان بۇرىن ۇكىمەت وتىرىسىندا مينيستر الماسادام ساتقاليەۆ بولاشاقتا زاۋىتتار سانىن ارتتىرۋ جوسپارى بار ەكەنىن ايتىپ, كاتارلىق ينۆەستور قاشاعان كەن ورنىنان شيكىزات نەگىزىندە گاز وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋعا قىزىعۋشىلىق بىلدىرگەنىن حابارلادى.
«2026-2030 جىلدار كەزەڭىندە 4 گاز وڭدەۋ زاۋىتىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە قوسۋ باستالادى. اتاپ ايتقاندا, قۋاتى جىلىنا 1 ملرد تەكشە مەتر جانە جىلىنا 2,5 ملرد تەكشە مەتر قاشاعان كەن ورنىنان شيكىزات نەگىزىندە زاۋىتتار سالىنادى. 2024 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا قاراشىعاناق كەن ورنىنداعى مۇنايدىڭ قالدىق قورى مەن كوندەنسات قورى – 253,2 ملن توننا, ال گاز قورى – 791,7 ملرد تەكشە مەتر. كەن ورنىندا 2028 جىلعا دەيىنگى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان», دەدى مينيستر ا.ساتقاليەۆ.
«ەnergy Monitor» قوعامدىق قورىنىڭ ديرەكتورى نۇرلان جۇماعۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, كسرو جۇيەسى كەزىندە قازاق ەلىنە قاجەتتى گاز وزبەكستاننان جەتكىزىلدى. تەك تاۋەلسىزدىك العان سوڭ عانا جەكە گاز كەنىشتەرىن يگەرە باستادىق. حالقى تىعىز ورنالاسقان وڭتۇستىك ايماقتاردى گازپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» گاز قۇبىرىن سالدىق. سەبەبى وڭتۇستىكتەگى گاز تاپشىلىعى 15 ملرد تەكشە مەتر بولاتىن. ن.جۇماعۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر بۇل قۇبىر ماكسيمالدى رەجىمدە جۇمىس ىستەپ تۇر.
«سول قۇبىردى كەڭەيتۋگە دايىندىق جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. قاتاردان كەلگەن ينۆەستورلار بۇعان قارجى سالۋعا دايىن. وڭتۇستىكتە حالىق سانى ءوسىپ, ءبىراز جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارى گازعا كوشىرىلەدى», دەيدى ساراپشى.
وتكەن اپتادا قاراشىعاناقتا گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن «Hyundai» جۇزەگە اسىرۋى مۇمكىن ەكەنى ايتىلدى. قاراشىعاناق جوباسىندا قۋاتى جىلىنا 4 ملرد تەكشە مەتر بولاتىن گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىنا ارنالعان EPC-كەلىسىمشارتى الداعى كۇندەرى وڭتۇستىككورەيالىق «Hyundai Engineering» جانە «Sicim Kazakhstan» كونسورتسيۋمىنا بەرىلەدى دەپ حابارلادى «Upstream Online» ءوز دەرەككوزدەرىنە سىلتەمە جاساپ. اتىراۋداعى قاشاعان گازىن وڭدەيتىن زاۋىت 2026 جىلى ىسكە قوسىلماق. كاسىپورىن جىلىنا 1 ملرد تەكشە مەتر گاز وندىرۋگە قاۋقارلى. قازىر بەتون جابىندىلارى توسەلىپ, مەتال قۇرىلىمدارىن مونتاجداۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. زاۋىت كاسپي قايراڭىنداعى «قاشاعان» كەنىشىنەن شىعاتىن ىلەسپە گازدى كادەگە جاراتۋعا ارنالعان. جوبانى «GPC Investment» جشس ىسكە اسىرىپ جاتىر.
«قاشاعان جوباسى 1 ملرد جانە 2,5 ملرد تەكشە مەترلىك ەكى گاز وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىر. ولار قاشاعان جانە قاراشىعاناق كەن ورىندارىنىڭ شيكىزاتى نەگىزىندە جۇمىس ىستەمەك. ماڭعىستاۋ گاز كوندەنساتى كەن ورنى جىلىنا 1 ملرد-قا دەيىن قايتا وڭدەۋگە قابىلەتتى», دەيدى ن. جۇماعۇلوۆ.
الماتى