بەلارۋس حالقى كوشباسشىسىن تاڭدايدى

بەلارۋس حالقى وسى بەس ۇمىتكەردىڭ ىشىنەن كەلەشەك كوشباسشىسىن تاڭداۋى كەرەك. ولاردىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسى وتكەن اپتادا رەس­پۋب­لي­كا­لىق «زۆيازدا» گازەتىندە جاريالاندى. العاشىندا مەملەكەت باسشىسى لاۋازىمىنا بارلىعى جەتى ۇمىتكەر بولعان. بىراق بىلتىر جەلتوقساندا ەكەۋى ءوز كانديداتۋرالارىن الىپ تاستاپ, جارىس جولىنان شىقتى. بۇگىندە قازىرگى پرەزيدەنت الەكساندر لۋكاشەنكو باسەكەلەستەرىنىڭ اراسىندا كوش باستاپ تۇر. سونداي-اق ولەگ گايدۋكەۆيچ, اننا كانوپاتسكايا, سەرگەي سىرانكوۆ, الەكساندر حيجنياك تا بيلىكتىڭ باستى لاۋا­زىمى جولىندا باق سىنا­­­­ماق.

بۇل جولعى سايلاۋ بەلارۋستىڭ قازىرگى پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ جەتىنشى ساياسي بايگەسى بولماق. ول ءوزىنىڭ سايلاۋعا تاعى قاتىساتىنىن وتكەن جىلدىڭ اقپان ايىندا-اق مالىمدەگەن. جالپى, لۋكاشەنكو 1990 جىلى بەلارۋس جوعارعى كەڭەسىنىڭ حالىق دەپۋتاتى بولىپ سايلانىپ, اراعا ءتورت جىل سالىپ وتكەن سايلاۋدا 80,3% داۋىس­پەن جەڭىسكە جەتىپ, العاش رەت ەل پرەزيدەنتى بولدى. قازىر ول 70 جاستا,  30 جىلعا جۋىق ەل تىزگىنىن ۇستاپ كەلەدى.

بەلارۋس ورتالىق سايلاۋ كوميس­سياسىنىڭ مالىمەتىنشە, لۋكاشەنكو سايلاۋعا قاتىسۋعا مۇمكىن­دىك بەرەتىن 2,5 ميلليون قول جيناعان. وسىنىڭ ءوزى-اق كىمنىڭ باعى باسىم ەكەنىن اڭعارتسا كەرەك.

جاسىراتىنى جوق, وڭىردەگى كۇردەلى گەوساياسي احۋال, كورشى ەلدەگى سوعىس بەلارۋس ەلىنە دە وڭايعا ءتيىپ جاتقان جوق. ءتىپتى باتىس­تىڭ سانكتسيالارىنا كوپ ىلىنگەن ەل­دەردىڭ قاتارىندا تۇر. سول سەبەپتى دە لۋكاشەنكونىڭ سايلاۋال­­دى باع­دارلاماسىندا نەگىزىنەن تۇراق­تىلىق, قاۋىپسىزدىك, اسكەري الەۋەت تاقى­رىپتارىنا باسىمدىق بەرۋى تۇسىنىكتى-اق. ياعني لۋكاشەنكو كەز­دەسۋ­لەردەگى سوزىندە ۋكرايناداعى قارۋلى قاقتىعىس جاعدايىندا ەلدە ساقتالىپ قالعان بەيبىتشىلىككە, سونداي-اق ەكونوميكالىق دامۋعا ءجيى توقتالىپ ءجۇر.

ونىڭ «ۋاقىت ءبىزدى تاڭدادى» دەپ اتالاتىن سايلاۋالدى باعدارلا­ما­سىندا رەسپۋبليكانىڭ قازىرگى زامانعى قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋدى جالعاستىراتىنى, سونداي-اق «سەنىمدى قاۋىپسىزدىك كەپىلدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن» رەسەيمەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتا بەرەتىنىن اتاپ وتكەن.

ال ەلدەگى ليبەرالدى-دەموكرا­­تيالىق پار­­­­­­تيانىڭ 47 جاس­تاعى كوش­باس­شىسى ولەگ گايدۋكەۆيچ تە الدىڭعى سايلاۋدا ۇمىتكەر بولعان. بىراق ول داۋىس بەرەر ساتكە ءسال قالعاندا تىزگىن تارتىپ, لۋكاشەنكونىڭ وزا شابۋىنا كەدەرگى كەلتىرمەيىن دەگەن ىڭعاي تانىتتى. ءتىپتى قازىرگى پرەزيدەنتكە داۋىس بەرىپ, ەلدىڭ باسىنا تونگەن سىن ساعاتتا ناعىز كوشباسشىنى قول­دايىق دەگەن ەمەۋرىن تانىتتى.

ساياساتكەر ءوزىنىڭ سايلاۋالدى باع­دارلاماسىندا نەگىزىنەن پار­لامەنتتىك سايلاۋ رەفورماسىن ۇسى­ناتىنىن مالىمدەدى. سونداي-اق ول ەۋرووداقپەن دە, ەاەو-مەن دە اربانى دا سىندىرماي, وگىزدى دە ولتىر­مەي­تىن سالماقتى ساياسات ۇستانۋدى ۇسىنىپ وتىر.

49 جاستاعى كەلەسى كانديدات اننا كانوپاتسكايا 2020 جىلى دا سايلاۋعا ءتۇسىپ, باسىم داۋىس الا الماعان ەدى. ول سول جولعى باعدارلاماسىندا رەسەيمەن وداقتاس بولۋعا ءۇزىلدى-كە­سىل­دى قارسى بولعان. ال بۇل جولى رەسەيگە قاراتا راديكالدى ەشنارسە ايتا قويماسا دا, ەل بولامىز دەسەك, مو­يىندى بارىنشا باتىسقا بۇرعان ءجون دەگەن مۇددەنى جاقتاپ وتىر. ياعني ول جاقتاستارىمەن بىرگە ەو-مەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋدى قالايدى. قىسقاسى, كانوپاتسكايا ساياسي رەفورمالار رەتىندە ەلدى پارلامەنتتىك رەسپۋبليكاعا اينالدىرۋدى, «بيلىكتىڭ دەموكراتيالىق جولمەن ءجۇرۋىن», پرەزيدەنتتىك مەرزىمدى قىسقارتۋدى كوزدەيدى.

كوممۋنيستەردىڭ ۇكىلەگەن ءۇمىتى سەرگەي سىرانكوۆ – كانديداتتاردىڭ ەڭ كەنجەسى (41 جاستا). ول «نەوكولونياليزممەن, يمپەرياليزممەن جانە كەمسىتۋشىلىكپەن كۇرەسۋ» باعىتىن ناسيحاتتاپ, كوپپوليارلى, كوپقۇرىلىمدى الەمدىك ءتارتىپتى قۇرۋدى جاقتاپ ءجۇر. سونداي-اق ول قىتايمەن ەتەنە-جاقىن ارالاسۋدى جاقتايدى.

«ەڭبەك جانە ادىلەت» رەسپۋب­ليكالىق پارتياسىنىڭ جەتەك­شىسى الەكساندر حيجنياك «بەلارۋس-2030: ساباقتاستىق, تۇراقتىلىق, دامۋ» باع­دارلاماسىن ۇسىندى. ونىڭ حالىق­قا بەرىپ وتىرعان ۋادەسى – ەلدەگى ەڭبەك قاتىناستارىنا ادىلەت ورناتۋ.

ايتا كەتەرلىك جايت, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن بەلارۋس رەس­پۋبليكاسى اراسىنداعى ەكىجاقتى ديپلوماتيالىق قاتىناستار 1992 جىلى 16 قىركۇيەكتە ورناتىلدى. ەكى مەملەكەت تە تمد, ۇقشۇ, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق جانە وزگە دە كوپتەگەن ىرگەلى حالىق­ارالىق ۇيىمعا مۇشەلىك ەتەدى.