بيزنەس بەرەكەسى قايتسە ارتادى؟

باحتيار بيزنەسىن الماتىنىڭ شەتىندەگى قاراۋسىز قالعان عيما­راتتى ساتىپ الۋدان باستاعان. پايىز­دىق مولشەرلەمەسى 18,5 پايىز­دىق نەسيەنىڭ 12,5 پايىزىن «دامۋ قورى» وتەپ بەرسە, 6 پايىزىن كاسىپكەردىڭ ءوزى تولەدى. جالپى, كاسىپتى اياعىنان تۇرعىزۋعا 450 ملن تەڭگە جۇمسالىپتى. جارتىسىنان كوبى عيمارات شىعىنىن جاپسا, 100 ملن تەڭگە شاماسىنداعى قاراجات قۇرال-جابدىق قاجەتىنە جىبەرىلگەن.

«سوڭعى تەحنولوگيا كاسىپ­ورىن­نىڭ تولىق قۋاتپەن جۇمىس ىستەۋىنە مۇمكىندىك بەردى. قازىر 80 تىگىنشى كۆازيسەكتورداعى كومپانيا جۇمىسشىلارىنا جۇمىس كيىمىن تىگىپ جاتىر. ءوندىرىس كولەمى – 2023 جىلى 2 ملرد تەڭگە, 2024 جىلى 16 ملرد تەنگەگە بولدى. ونىڭ 7 پايىزى – تازا تابىس. جۇمىسشىلاردىڭ ورتاشا جا­لاقىسى – ورتا ەسەپپەن العان­دا 250 مىڭ تەڭگە. قازىر باعى­تى­مىزدى ءارتاراپتاندىرىپ, قوسىم­شا جۇمىس ورىندارىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇگىن جۇمىس كيىمىن دايىنداساق, ەرتەڭ ازاماتتارىمىزعا ارناپ ءساندى كوس­تيۋم-شالبار تىگۋدى قاتار الىپ ءجۇرۋىمىز دە ابدەن مۇمكىن», دەيدى كەيىپكەرىمىز.

ايتۋىنشا, «اركىمنىڭ ەڭبەگىنە قاراي», «اركىمنىڭ قابىلەتىنە قاراي» دەگەن قاعيدانى نارىق تا قۇپ كورەدى.

«جاقسى جالاقى, الەۋمەتتىك تولەم, مەديتسينالىق ساقتاندى­رۋ سياقتى ستاندارتتاردى ساتى­مەن شەشتىك. قازىر جۇمىسشىلا­رىمىزدى تاسىمالدايتىن كولىك ماسەلەسىن رەتتەپ جاتىرمىز. 80 جۇ­مىسشى قالانىڭ ءار تۇكپى­رىنەن كەلەدى. باعىتىمىزدى ارتا­راپ­تاندىرساق, قوسىمشا جۇ­مىس ورىندارى اشىلادى. سول كەز­دە بۇل ماسەلە تۇبەگەيلى شەشى­لە­دى دەپ ۇمىت­تەنەمىن», دەيدى.

ءبىزدىڭ كاسىپورىنداعى ساپارىمىز كيىمنىڭ نوبايىن سىزىپ, ونى كومپيۋتەرمەن ينتەگراتسيالايتىن تسەحتان باستالدى. مۇندا ءبىر كۇندە 200 جۇپ كوستيۋم تىگىلەدى. نەگىزى نەمىس تەحنولوگياسى بويىن­شا دايىندالعان قۇرىلعى­نىڭ الەۋەتى ءبىر مەزگىلدە 450 دانا كيىم دايىنداۋعا جەتەدى. بىراق تاپ­سى­رىسقا قاراي 200 دانامەن شەك­تەلىپ ءجۇر. جۇمىس كيىم ۇلگىلەرى باستاپقىدا ساراپشىلار كەڭەسىندە تالقىدان وتەدى. ءبىرىن­شى كەزەكتە, تاپسىرىس بەرۋشى­نىڭ قالاۋىنا باسىمدىق بەرىلە­دى. ساراپشىلاردىڭ قولداۋى­نا يە بولعان جۇمىس كيىمى ارنايى باعدارلامادا كەسكىندە­لىپ, تىگىن تسەحىنا جىبەرىلەدى.

كاسىپكەردىڭ سوزىنشە, قىتايدا جۇمىس كيىمدەرىنىڭ باسىم كوبى تاپ وسىنداي جەلىدە دايىندالادى. بىزدەن ايىرماشىلىعى – وندا بۇدان بىرنەشە ەسە قۋاتتى بىرنەشە جەلى ءبىر مەزگىلدە 5-6 ملن كيىم توپتاماسىن دايىنداپ تاس­تايدى. ءاربىر كيىم قاجەتتى تاۋار تاڭباسىمەن تاڭبالانادى.

ء«ونىم باعاسىن تاۋار كولەمى مەن سۇرانىس انىقتايدى. ءبىزدىڭ ونىمدەرگە دەگەن سۇرانىس ءبىر جەلىمەن شەكتەلىپ تۇر. ەگەر سۇ­را­نىس دەڭگەيى ارتسا, ءبىز دە ءبىر مەزگىلدە 2-3 ملن دانا شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جەلىگە تاپسىرىس بەرەر ەدىك. ال جۇمىس كيىمدەرىنە قولداناتىن ماتا قىتايدان اكەلىنەدى. ول جاقتا تاپسىرىس قابىلداۋ جۇيەسى زاڭمەن رەتتەلگەن. جۇمىس كيىمدەرىنە قاجەتتى ماتانىڭ مول قورى بار. ءدال قازىر ءبىز ءۇشىن قىتايمەن جۇمىس ىستەۋ ءتيىمدى», دەيدى.

باحتيار ارشيدينوۆ باستاپ­قى­دا وسى سەگمەنتتە جۇرگەن ءوز كاسىپ­كەرلەرىمىزبەن جۇمىس ىستە­مەك­كە تالپىنىپ كورىپتى. بىراق ولاردىڭ ءبىرازى ونىمدەرىن از كولەمدە شىعارعاندىقتان, تاپسىرىستى كەرەك كولەمدە قامتاماسىز ەتە الماي قالعان.

«سامۇرىق-قازىناعا» قاراستى كومپانيالارعا قاجەت ونىمدەردىڭ 2 پايىزىن ءبىز دايىندايمىز, سول سەبەپتى, جۇمىس بارىسىندا ىر­ك­ىلىس بولماۋى كەرەك. كەزەك كۇ­تىپ تۇرعان باسەكەلەستەر قالعىپ كەتكەنىڭدى كەشىرمەيدى. جالپى, نارىقتىڭ وسى سەگمەنتىندە وسى باعىتتا 450 كاسىپورىن بار. ءبىر-بىرىمىزبەن باسەكەلەس ەمەس, ءبىر-ءبىرىمىزدى تولىقتىرىپ تۇراتىن ارىپتەس رەتىندە ارالاسامىز. ولار­دىڭ مۇمكىندىگىن دە بىلەمىز», دەيدى بيزنەسمەن.

ونىڭ ايتۋىنشا, تەندەر ماسەلەسىنىڭ كولەڭكەلى تۇستارى كوپ-اق. بايقاۋدا باعى جانعان كاسىپكەردىڭ ءبىر تىگىن ماشيناسى مەن ءبىر تىگىنشىسى بار ەكەنى كەيىن بەلگىلى بولىپ جاتادى.

«جالعىز ماشيناسى مەن جالقى ماشيناسى بولا تۇرا «كۇن سايىن 200 توپتاما كيىم دايىن­دايمىز» دەپ تەندەرگە قاتىساتىن­دار دا جەتىپ ارتىلادى. ءتىپتى جەڭىم­پاز دا وسىندايلاردىڭ ارا­سى­نان شىعادى. ال ارنايى تەحنولوگيا بولماسا, جالعىز تىگىنشى ءبىر كۇن وتىرىپ 4-5 جۇمىس كيىمىن عانا دايىندايتىنىن ءبىز جاقسى بىلەمىز عوي. ۇكىمەت كولەڭكەلى فيرمالارعا قولداۋ كورسەتىپ وتىر دەپ ايتا المايمىن. بىراق تەندەرگە قاتىساتىن كومپانيالاردىڭ وتكەن تاريحىنا نازار اۋدارسا ەكەن دەيمىن. كادرى جەتكىلىكسىز, رەسۋرسى جوققا ءتان فيرمالار جەڭىپ كەتىپ, جەڭىل ونەركاسىپتىڭ دامۋىن تەجەپ وتىر. وسىدان كەيىن قاجەتتىلىكتىڭ 80 پايىزىن وتەپ وتىرعان كومپانيالاردىڭ كوپشىلىگى جۇمىس كۇشى ارزان ەلدەردەن ساپاسىز تاۋار تاسىمالداۋمەن اينالىسۋعا بەت بۇرادى. ءبىز بىلەتىن قىتايدا جۇمىس كۇشى – قىمبات, تاۋارى – ساپالى. ولاي بولسا, قىتاي نارىقتاعى بەدەلىنە كولەڭكە تۇسىرەتىن «ارزان ويىندارعا» قاتىسپايدى دەگەن ءسوز. دەمەك, بىزگە كەلىپ جاتقان تاۋارلار ازيا ەلدەرىنىڭ ءبىر قيىرىنان جەتەدى», دەيدى كەيىپكەرىمىز.

كاسىپكەر ايرىقشا اتاعان كەلەسى ماسەلە – باعا.

«كۆازيسەكتورداعى كەيبىر كومپانيالار ارزان باعاعا تاتىمدى دۇنيەلەر, مىسالى, 12 مىڭ تەڭگەگە جۇمىس كيىمدەرى جيىنتىعىن العىسى كەلەدى. ال وتاندىق ءونىم وندىرۋشىلەردىڭ ۇسىناتىن باعاسى 20 مىڭ تەڭگەدەن تومەن ەمەس. ودان تومەنگى باعا – شىعىن. ساپالى تاۋاردىڭ قۇنى دا سوعان لايىقتى بولادى. ماتا ونسىز دا – يمپورت. مۇنداي جاعدايدا 12 مىڭ تەڭگەلىك جۇمىس كيىمدەرى جيىنتىعىن تەك كولەڭكەلى جولمەن جەتكەن يمپورت قانا بەرە الادى. نارىقتاعى بەدەلىن ويلايتىن كومپانيا قىزمەتكەرلەرى كيەتىن كيىمنىڭ ساپاسىنا كوڭىل بولسە كەرەك. ءبىرىنشى كەزەكتە ماتانىڭ قۇرامىنا, بوياۋىنا ءمان بەرىلۋى كەرەك. 12 مىڭ تەڭگەلىك كيىمدەر جيىنتىعىن جەڭىل يندۋس­ترياسىن جولعا قويعان ەلدەر دە دايىنداي المايدى. سودان كەيىن تەندەرگە كۇنگەي ەمەس, كولەڭكەلى ادىسپەن جول سالۋعا تىرىسادى», دەيدى ب.ارشيدينوۆ.

باقتياردىڭ ايتۋىنشا, بىش­كەكتە 400, تاشكەنتتە 450 جۇ­مىس كيىمىن تىگەتىن كاسىپورىن بار. ەكى ەل دە ىشكى قاجەتتىلىكتىڭ 85-90 پايىزىن ءوز كۇشىمەن وتەپ وتىر. ءبىزدىڭ كورسەتكىش – 15-20 پايىزدىڭ اينالاسى. قورعانىس سالاسىنداعى جۇمىس كيىمىنىڭ 90 پايىزى يمپورتتالادى. بيۋدجەتى قوماقتى سول سالا وتاندىق جەڭىل ونەركاسىپ وكىلدەرىنە ەسىك اشسا, سالانىڭ تامىرىنا قان جۇگىرىپ, ەس جيىپ قالار ەدى.

كەيىپكەرىمىزدىڭ پايىمداۋىنشا, ەڭبەك ادامىنىڭ قوعامداعى ورنىنىڭ ناقتىلانباۋى دا دا­مۋعا كەدەرگى كەلتىرمەك.

«جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى بيزنەسكە كۇش بەرەدى دەپ ءۇمىت ەتەمىز. ءوندىرىس ورىندارىندا جۇمىس كۇشىنىڭ جەتىسپەيتىنى انىق سەزىلىپ ءجۇر. قازىر نارىققا كەمى 1 ملن جۇمىس كۇشى قاجەت. الداعى ءتورت جىلدا ونىڭ سانى ەسەلەپ ءوسۋى مۇمكىن. ال جۇمىس كۇشى ءبىز ءتارىزدى جۇمىس كيىمىن دايىندايتىن كاسىپورىندار ارقىلى تولىعادى. سونىمەن بىرگە قوعامدا كاسىپ باستاۋعا جۇرەكسىنەتىندەر دە كوپ. ولاردىڭ كوبى كاسىپتى باستاۋعا سالعان قارجىسىنا يەلىك ەتە الماي قالامىز با دەپ قورقادى. سوندىقتان ەكونوميكانىڭ بار­لىق سەگمەنتىندە اشىقتىق ورناۋى قاجەت. ونداي اشىقتىق بيزنەس­تىڭ ينۆەستيتسيالىق كليماتىن ايقىنداۋعا كومەكتەسەدى», دەيدى كاسىپكەر.

الماتى