جىلدىڭ باسى قازاقستان مۇناي سەكتورى ءۇشىن جاعىمدى جاڭالىقپەن باستالدى. سەبەبى وتكەن جىلدىڭ سوڭعى كۇندەرىندە الەمدىك شيكىزات نارىعىندا مۇناي باعاسى ازداپ كوتەرىلدى. «قارا التىننىڭ» قازىرگى باعامى (Brent ماركاسى) باررەلىنە 80 دوللاردىڭ ار جاق-بەر جاعىندا قۇبىلىپ تۇر. ارينە, بۇل – بورىكتى اسپانعا اتا قۋاناتىنداي كورسەتكىش ەمەس. بىراق ەل بيۋدجەتىنىڭ جارتىسىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان مۇناي سەكتورى ءۇشىن ۋاقىتشا بولسا دا تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلى. سەبەبى 2024-2027 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جوباسىندا مۇناي باعاسى باررەلىنە 75 دوللار دەڭگەيىندە بەكىتىلگەن.
مۇناي باعاسى ۇكىمەت بولجاعان مەجەدەن ازداپ اسىپ ءتۇسىپ, كوڭىل كونشىتە باستاعانى راس. دەگەنمەن ءتۇرلى جاھاندىق فاكتورلاردىڭ اسەرىنەن سىناپتاي سۋسىپ تۇراتىن مۇناي باعاسىنىڭ كەز كەلگەن ۋاقىتتا قايتا قۇلدىراي سالۋى عاجاپ ەمەس.
Brent ماركالى مۇناي باعاسى وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسانىندا-اق 0,40%-عا ءوسىپ, باررەلىنە 73,46 دوللاردى قۇراعان. ال WTI ماركالى مۇناي فيۋچەرستەرى 0,43%-عا ءوسىپ, باررەلىنە 70,40 دوللارعا جەتتى. ارينە, نارىقتا باعانى رەتتەيتىن فاكتور كوپ. ساراپشىلار سولاردىڭ ءبىرى رەتىندە رەسەي مەن يرانعا قارسى اقش سالعان سانكتسيالار اسەر ەتكەنىن العا تارتىپ وتىر. «ينتەرفاكستىڭ» حابارلاۋىنشا, شەكتەۋلەر 180-نەن اسا كەمەگە, سونىڭ ىشىندە رەسەيلىك مۇنايدى تاسىمالداۋمەن اينالىساتىن تانكەرلەرگە قاتىسى بار. سانكتسياعا ۇشىراعان كەمەلەر تىزىمىنە «روسنەفتفلوت» كومپانياسىنىڭ ون شاقتى تانكەرى دە كىرىپ كەتتى.
سونداي-اق وزگە دە ساراپشىلار مۇناي باعاسىنىڭ كوتەرىلۋىن اقش پەن ەۋروپاداعى كۇننىڭ سۋىتقانىمەن دە بايلانىستىرعان. ولار ەكسترەمالدى تەمپەراتۋرا وتىنعا سۇرانىستىڭ ارتۋىنا جانە شيكىزات جەتكىزۋدەگى ۇزىلىستەرگە اكەلۋى مۇمكىن ەكەنىن ءدوپ بولجادى.
جالپى, ساراپشىلار مۇناي باعاسىنىڭ نىعايۋىندا گەوساياسي شيەلەنىس پەن مۇناي تاسىمالىنا قاتىستى بەلگىسىزدىك باستى ءرول اتقاراتىنىن دا جوققا شىعارمادى. دەسە دە وسى سالاعا قاتىسى بار مامانداردى «قارا التىن» قۇنىنىڭ قانشالىقتى قىمباتتاي تۇسەتىنى قىزىقتىرىپ بارا جاتقانى دا جاسىرىن ەمەس. وتاندىق مۇناي ساراپشىسى ابزال نارىمبەتوۆ باعانىڭ قانشالىقتى قىمباتتاي بەرەتىنىن ءدوپ باسىپ ايتۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن جانە بولجام جاساپ, باس قاتىرۋدىڭ دا اسا قاجەت ەمەس ەكەنىن ايتتى.
– كەزىندە 2008 جىلى مۇناي باعاسى باررەلىنە 140 دوللارعا دەيىن جەتكەن. 2020 جىلعى پاندەميادا 40 دوللارعا دەيىن ءتۇسىپ كەتتى. سوندىقتان بۇل باعا كوتەرىلىپ-ءتۇسىپ وتىرادى, تاريحتا ءبىر مەجەگە توقتاعان كەزى ەشقاشان بولماعان. مۇنايدىڭ باعاسى قاي كەزدە وسەدى؟ سۇرانىس كوپ بولعاندا, ۇسىنىس از بولعان كەزدە. مىسال رەتىندە ايتسام, 2014 جىلى مۇنايدىڭ كوپ بولىپ كەتكەنىنە بايلانىستى سۇرانىس ازايدى. سايكەسىنشە باعاسى ءتۇستى. پاندەميا كەزىندە كولىك قوزعالىسى توقتاپ, جانارماي تۇتىنۋ الەم بويىنشا تومەندەدى. ءسويتىپ «قارا التىن» قۇنىن تاعى جوعالتتى. ال 2022 جىلى سۇرانىس قايتا ارتقاندىقتان, باعا 100 دوللارعا جەتتى. بۇل – ورتاشا باعاسى. قىسقاسى, اسا قاتتى ءوسىپ جاتقان جوق. ول – كۇندەلىكتى قۇبىلىپ وتىراتىن وزگەرىس. ءبىر-ەكى دوللار تومەن تۇسەدى, قايتادان ءۇش دوللارعا قىمباتتايدى. ياعني باعانىڭ دياپازونى سول 70 دوللاردىڭ توڭىرەگىندە ارى-بەرى اۋىتقىپ تۇر. ارينە, ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن 75 دوللاردان تومەن تۇسپەگەنى دۇرىس. سەبەبى مۇنايدىڭ باعاسى جوعارى بولعانىن قالايتىن, مۇناي باعاسىنا تاۋەلدى ەلدەردىڭ ءبىرىمىز. بيۋدجەتتىڭ 40-50 پايىزعا جۋىعى مۇنايدان كەلەدى. ەلىمىزدىڭ 60% ەكسپورتتىق تابىسى مۇناي-گاز سالاسىنان تۇسەدى. سوندىقتان ءبىز «قارا التىن» توڭىرەگىندەگى نارىقتىق پارامەترلەردىڭ جاقسى بولعانىن قالايمىز. بىراق سەكتورداعى سۇرانىس پەن ۇسىنىسقا بايلانىستى الەمدىك نارىق مۇنايدىڭ باعاسىن ءوزى بەلگىلەيدى, – دەيدى ا.نارىمبەتوۆ.
قىسقاسى, مۇناي نارىعىنىڭ ساراپشىسى «ۇكىمەت ەكونوميكامىزدى ءارتاراپتاندىرىپ, مۇنايعا دەگەن تاۋەلدىلىكتەن ارىلتپايىنشا, وسى ۋايىممەن وتىرعانىمىز وتىرعان» دەگەن پىكىرمەن ويىن تۇيىندەدى.