تسيفرلىق ترانسفورماتسياداعى بايىپتى باستامالار

بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ 193 مۇشە مەملەكەتى باعالاعان بيىلعى رەيتينگ 2022–2023 جىلدارى جينالعان دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن. ال ونلاين-قىزمەتتەر يندەكسى (OSI) بويىنشا قازاقستان 10-ورىنعا يە بولىپ, وڭتۇستىك كورەيا, دانيا جانە ەستونيامەن قاتارلاستى. سونداي-اق تىزىمدە قىتاي, گەرمانيا, اۋستراليا سياقتى الپاۋىت ەلدەردەن وزىق تۇرعانىن دا ايتا كەتكەنىمىز ءجون.

جالپى, تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋ ىسىندە باسقا دا بايىپتى باستامالار بارشىلىق. دەسە دە پرەزي­دەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىل­عى جولداۋىندا تسيفرلاندىرۋ سالاسىن­داعى جەتىستىكتەردى ەسەلەي ءتۇسۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. ياعني «ەلەكتروندى ۇكىمەت» پلات­فور­ماسىنا جاساندى ينتەللەكت تەحنولو­گياسىن بارىنشا ەنگىزۋىمىز قاجەت. «قا­زاقستان جاساندى ينتەللەكتىنى كەڭىنەن قول­داناتىن جانە تسيفرلىق تەحنولوگيالار­دى دامىتىپ جاتقان ەلگە اينالۋعا ءتيىس. بۇل – ۇكىمەتتىڭ باستى مىن­دەتى­نىڭ ءبىرى», دەگەن ەدى  مەملەكەت باسشىسى.

ەندى بيىلعى ستاتيستيكانى ساراپ­تايىق. ەلەكتروندى قىزمەتتە ىلگەرى جىلجىپ, ءىت سالاسىندا ايتارلىقتاي ناتيجەگە قول جەتكىزە الدىق پا؟ تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, بۇگىندە ەلىمىزدىڭ IT سالاسىندا 18 683 كومپانيا جۇمىس ىستەيدى. وسى تۇستا «Astana Hub» حالىقارالىق تەحنولوگيا پاركىن مىندەتتى تۇردە ايتۋىمىز كەرەك. ويتكەنى بۇل تەحنوپارك قازىر 1,5 مىڭنان استام قاتىسۋشىنى بىرىكتىرىپ, ءىت سالاسىنا ايرىقشا ۇلەس قوسىپ وتىر. ولاردىڭ ىشىندە 1102 وتاندىق جانە 437 شەتەلدىك كومپانيا بار. ءوسىم سوڭعى بەس جىلدا 31 ەسە ارتقان. ال بيىلعى ەكسپورتتىق ءتۇسىم 140 ملرد تەڭگەدەن استى. بايقاپ تۇرساق, ناتيجە جامان ەمەس. ءتىپتى, وتە جاقسى دەسەك تە بولادى. وسى كۇنى ەلىمىزدە ءدال وسىنداي 18 الاڭ جۇمىس ىستەيدى. ولار جەرگىلىكتى ستارتاپتار مەن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا بەلسەندى ىقپال ەتەدى.

سونىمەن قاتار بيىلعى باستى جاڭا­لىقتىڭ ءبىرى – بيومەتريالىق سايكەستەن­دىرۋ مەن QR-قولتاڭبا قىزمەت­تەرىنىڭ ەنگىزىلۋى. بۇل قاعازباستىلىقتان قۇتىلۋعا كومەكتەسىپ, ەلەكتروندى قىز­مەت­تەردى الۋ ۇدەرىسىن ەداۋىر جەڭىل­دەت­تى. ءسوزىمىز جالاڭ بولماس ءۇشىن سانداردى سويلەتەيىك. ماسەلەن, وسى جىلى QR-كودتاردىڭ كومەگىمەن 8 ملن-نان استام قول قويىلىپ,  Digital ID جۇيەسى ارقىلى 18 ملن-نان استام سايكەستەندىرۋ جۇرگىزىلگەن. وسى­لاي­شا, وتانداستارىمىز وزدەرىنىڭ جەكە مالىمەتىنە قاۋىپسىز ءارى جىلدام قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى.

ء«بىزدىڭ الدىمىزدا ينتەللەكتۋالدى, كرەاتيۆتى جانە وزىق قۇرالدارمەن جابدىقتالعان, تەحنولوگيالىق تۇرعىدان دامىعان قوعام قۇرۋ مىندەتى تۇر. ءبىز ونى بولاشاق قوعامىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان جاڭا تۇجىرىمداما رە­تىندە «Generative Nation» دەپ اتايمىز. مۇنداي تاجىريبە قازىردىڭ وزىندە باسقا ەلدەردە ءساتتى قولدانىلۋدا. سين­گا­پۋر­دا اقىلدى تەحنولوگيالارعا باعىت­تالعان «Smart Nation», يزرايلدە يننو­ۆاتسيالىق كاسىپكەرلىككە باسىمدىق بەرىلگەن «Startup Nation» دەگەگەن تۇسىنىك بار», دەگەن ەدى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى جاسلان ماديەۆ.

سول سەبەپتى ەڭبەك نارىعىن بىلىكتى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى دە نازاردان تىس قالمايدى. 2024 جىلى IT-مامانداردىڭ ورتاشا ايلىق جالاقى­سى 54%-عا ءوسىپ, 673 مىڭ تەڭگەگە جەتتى. سونداي-اق اقپاراتتىق تەحنولوگيا­لار سالاسىندا جۇمىسپەن قامتۋ 12%-عا ارتقان. بۇل بىلىكتى ءھام باسەكەگە قابىلەتتى كادرلارعا دەگەن جوعارى سۇرانىستى كورسەتەدى.

سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا 2025 جىلعا قاراي 20 مىڭ IT-مامان دايارلاۋعا باعىتتالعان «Tech Orda» باعدار­لاماسى ىسكە قوسىلدى. جەكە IT-مەكتەپ­تەر اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىن­دا 16 مىڭنان استام ساراپشى دايىندادى. ءبىر قىزىعى, مۇلدەم باسقا ماماندىقتان IT باعىتىنا اۋىسقان «Tech Orda» باعدارلاماسىنىڭ تۇلەكتەر سانى بارشىلىق. ويتكەنى وسى كۇنى تسيفرلىق وزگەرىستەردىڭ مۇمكىندىگى مولايىپ, بارلىق سالادا باسىمدىق العانىنا كۋا بولىپ وتىرمىز.

«تسيفرلىق تەحنولوگيالار بيزنەس, ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىندا جاڭا كوكجيەكتەردى اشادى, ەكونوميكالىق ءوسۋدى قامتاماسىز ەتە­دى جانە ميلليونداعان ادامدار ءۇشىن مۇم­كىندىكتەردى كەڭەيتەدى. ءبىز وسى باعىتتاردى بەلسەندى تۇردە دامىتىپ جاتىرمىز. بارلىق مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ 90%-دان استامى حالىققا ءموبيلدى قۇرىلعى­لار ارقىلى قولجە­تىمدى. 2029 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەلدە حالىق پەن بيزنەسكە تسيفرلىق رەسۋرستارعا تەڭ قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتەتىن تولىققاندى ەكوجۇيە قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەگەن ەدى پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ.

ەلىمىزدەگى IT-قىزمەتتەردىڭ ەكسپورتى دا قارقىندى ءوسىمدى كورسەتىپ وتىر. 2023 جىلى ونىڭ كولەمى 529 ملن دوللارعا جەتتى, ال 2024 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا بۇل كورسەتكىش 305 ملن دوللاردان استى. ياعني مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2026 جىلعا قاراي IT-قىزمەتتەر ەكسپورتىن 1 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋ جونىندەگى تاپسىرماسى سەنىمدى تۇردە ورىندالىپ جاتىر. بۇگىندە قازاقستاننان IT-قىزمەت­تەر 86 ەلگە ەكسپورتتالادى. بۇل وتاندىق كومپانيالاردىڭ جوعارى سۇرانىسى مەن جاھاندىق دەڭگەيدە تابىستى باسەكەلەسۋ قابىلەتىن راستايدى. ەكسپورتتىڭ نەگىزگى باعىتتارى – رەسەي, يرلانديا, مەكسيكا, اقش جانە سينگاپۋر.