مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «ادىلەتتى قازاقستان: زاڭ مەن ءتارتىپ, ەكونوميكالىق ءوسىم, قوعامدىق وپتيميزم» اتتى جولداۋىندا: «ەكونوميكا وسكەن سايىن الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك ازايىپ, ورتا تاپ كۇشەيە ءتۇسۋى كەرەك. سوندا عانا ءبىز ەلىمىزدىڭ الەۋەتىن كۇشەيتە الامىز. ۇلت ساۋلىعىن نىعايتۋ ءۇشىن كەشەندى شارالاردى قولعا الىپ, حالىقتى الەۋمەتتىك قولداۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ كەرەك. كەز كەلگەن الەۋمەتتىك كومەك ءادىل, اشىق جانە ءتيىمدى بولۋعا ءتيىس», دەپ اتاپ كورسەتتى. قازىردە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا, تۇرمىس-تىرشىلىگىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى رەفورمالار, باپتالعان باعدارلامالار كەزەڭ-كەزەڭىمەن, جۇيەلى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
الەۋمەتتىك سالا دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ, تۇرعىن ءۇي, جۇمىسپەن قامتۋ, مادەنيەت پەن سپورت سياقتى كوپتەگەن اسپەكتىنى قامتيدى, ەكونوميكا مەن قوعامنىڭ ماڭىزدى ءبىر بولىگى رەتىندە ادامداردىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى. سول تۇرعىدا بيىل دا ەل كولەمىندە كوپتەگەن ءىس-شارا اتقارىلدى, ونىڭ يگىلىگىن قالىڭ بۇقارا كورىپ تە وتىر. جىل تابالدىرىعىندا تۇرىپ, ولاردىڭ ءبىر پاراسىن ناقتى دەرەك-دايەكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ سانامالاپ وتسەك.
2024 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ەڭ تومەنگى جالاقى (ەتج) مولشەرى 85 000 تەڭگەگە كوتەرىلدى. ءوسىم 350 مىڭ بيۋدجەتتىك قىزمەتكەردى قوسا العاندا, شامامەن 1 ملن 800 مىڭ ازاماتتىڭ ءال-اۋقاتىنا وڭ اسەر ەتتى. بيىل ەتج مولشەرىن انىقتاۋدىڭ جاڭا ادىستەمەسى بەكىتىلدى, سوعان سايكەس ونىڭ مولشەرى ەندىگىدە ورتاشا جالاقى مەن ەڭبەك ونىمدىلىگى نەگىزىندە ەسەپتەلەدى. جالپى, كەيىنگى 5 جىلدا ەتج ەكى ەسەگە, 42 500 تەڭگەدەن 85 000 تەڭگەگە دەيىن ارتتى.
ەلىمىزدە شامامەن 1,2 ملن ازاماتتىق قىزمەتشى بار. ۇكىمەت قارجى-ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ, ولاردىڭ جالاقى دەڭگەيىن ارتتىرۋعا قاتىستى دايەكتى شارالار قابىلداپ كەلەدى. ازاماتتىق قىزمەتشىلەردىڭ 600 مىڭعا جۋىق جەكەلەگەن ساناتتارىنىڭ جالاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ارتتىرۋ جالعاستىرىلدى. 2024 جىلى ولاردىڭ جالاقىسى 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا 20%-عا ءوستى.
زەينەتاقىلاردىڭ جىل سايىنعى ءوسۋى شەڭبەرىندە 2024 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ىنتىماقتى زەينەتاقى 9%-عا, بازالىق زەينەتاقى 7%-عا كوبەيتىلدى. ەلىمىزدە بۇگىندە 2,4 ملن-نان استام زەينەتكەر بار, ونىڭ 450 مىڭنان استامى بجزق-دان جيناقتاۋشى زەينەتاقى الادى. 2024 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە زەينەتاقى تولەمدەرىنە 3 759,4 ملرد تەڭگە كوزدەلگەن, بۇل ءىجو-ءنىڭ 2,8%-ىنا تەڭ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىنا سايكەس جۇمىسپەن قامتۋعا, الەۋمەتتىك قورعاۋعا جاردەمدەسۋ شارالارى جۇيەلى ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى, ناتيجەسىندە تابىسى كەدەيلىك شەگىنەن تومەن ادامدار سانى ازايا ءتۇستى. وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسى ارقىلى 830 مىڭنان استام ادامعا كومەك كورسەتىلدى. الەۋمەتتىك كودەكس شەڭبەرىندە 2025 جىلدان باستاپ كەدەيلىك شەگىن ايقىنداۋ ءتارتىبى وڭتايلاندىرىلاتىن بولادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا وتكەن 11 ايدا 800 مىڭنان استام ادام, ونىڭ ىشىندە 400 مىڭنان استام جاس جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. ونىڭ ىشىندە 3,6 مىڭى قىسقامەرزىمدى كاسىپتىك وقىتۋدان ءوتتى, 16,8 مىڭى «باستاۋ بيزنەس» جوباسى ارقىلى كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقىتىلدى, 3,5 مىڭى گرانت الدى, 79 مىڭى سۋبسيديالاناتىن جۇمىس ورىندارىنا, 122,9 مىڭى بوس جۇمىس ورىندارىنا ورنالاستىرىلدى. سونداي-اق 8,9 مىڭ ادام, ونىڭ ىشىندە مۇگەدەك ازاماتتار مەن مۇگەدەك بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان اتا-انالار دا بار, بيزنەس-يدەيالاردى ىسكە اسىرۋعا گرانت الدى.
ەڭبەك قاتىناستارىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ, مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردان تاۋەلسىز جۇيەسىن قۇرۋ ماقساتىندا ورتا دەڭگەيدەگى بيلىك ورىندارىنا تىڭ, ارتىقشىلىقتى فۋنكتسيالار بەرىلدى. مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسياسى كوميتەتى قۇرىلدى. ەڭبەك جانجالدارىنىڭ تاۋەكەلدەرى بار كاسىپورىنداردى ەرتە انىقتاۋ ماقساتىندا ەكونوميكانىڭ بارلىق سەكتورىنىڭ 93 مىڭ كاسىپورنىن قامتيتىن ەڭبەك تاۋەكەلدەرىنىڭ تسيفرلىق كارتاسى جاسالدى. HR Enbek اقپاراتتىق جۇيەسىندە «كاسىپوداق اجو» – كاسىپوداقتارعا ارنالعان اۆتوماتتاندىرىلعان جۇمىس ورنى ءمودۋلى ىسكە قوسىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا ۇجىمدىق شارتتار تولىق دەرلىك تسيفرلاندىرىلدى. ەلىمىزدىڭ 7,9 مىڭ ءىرى جانە ورتا كاسىپورىندارى (98,2%) ۇجىمدىق شارتتار جاساسۋ ءراسىمىن وڭتايلاندىرۋ, اشىقتىققا قاتىستى جۇمىس جۇرگىزدى.
بيىل 1 شىلدەدەن باستاپ ينتەرنەت-پلاتفورمالاردا جۇمىس ىستەيتىن ادامداردىڭ قىزمەتىن رەسىمدەۋ, ەڭ تومەنگى الەۋمەتتىك كەپىلدىكپەن قامتۋ ماقساتىندا قولدانىستاعى بىرقاتار زاڭناماعا تولىقتىرۋ, تۇزەتۋ ەنگىزىلدى. جەكە كاسىپكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك تولەم ستاۆكالارىن 4%-عا دەيىن تومەندەتۋ, سونداي-اق ينتەرنەت-پلاتفورما وپەراتورلارىن سالىق اگەنتتەرى دەپ تانۋ ەسەبىنەن e-salyqbusiness قوسىمشاسى ارقىلى كاسىپ اشۋ, ءىس جۇرگىزۋ جاعدايلارى جەڭىلدەتىلدى.
وتكەن 1 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىندا بارلىعى 24,4 ملن مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتىلدى, ونىڭ ىشىندە 22 ميلليونى, كورسەتىلگەن قىزمەتتەردىڭ جالپى سانىنىڭ 90%-ى ەلەكتروندىق تۇردە, 2,4 ميلليونى, 10%-ى قاعاز تۇرىندە كورسەتىلگەن.
ۇلتتىق قوردىڭ جىل سايىنعى ينۆەستيتسيالىق تابىسىنىڭ 50%-ى 18 جاسقا تولعانعا دەيىن بالالاردىڭ ارنايى جيناقتاۋ شوتتارىنا مەرزىمىنەن بۇرىن الۋ قۇقىعىنسىز اۋدارىلىپ وتىراتىن بولدى. بۇل رەتتە, 2024 جىلى باعدارلاماعا قاتىسۋشىلاردىڭ شوتتارىنا 6 695,5 ملن مولشەرىندە قارجى اۋدارىلدى, ونىڭ ىشىندە 2024 جىلى 18 جاسقا تولعان قاتىسۋشىلارعا 30,6 ملن تولەندى.
1 اقپاننان «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعدارلاماسى بويىنشا تولەمدەر باستالدى. ونى ازاماتتىعى بار 18 جاسقا دەيىنگى بارلىق بالالار الادى. جىل باسىنان بەرى باعدارلاما شەڭبەرىندە جالپى سوماسى 3,4 ملن اقش دوللارىن قۇرايتىن 33 546 ءوتىنىش قاناعاتتاندىرىلدى. بارلىق سوما ءوتىنىش بەرۋشىلەردىڭ بانكتىك شوتتارىنا اۋدارۋ ءۇشىن ۋاكىلەتتى وپەراتورلارعا اۋدارىلدى. ونىڭ ىشىندە تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋ ماقساتىندا 1,8 ملن اقش دوللارى سوماسىنا 17 991 ءوتىنىش, ءبىلىم بەرۋ اقىسىن تولەۋگە 1,6 ملن اقش دوللارى سوماسىنا 15 555 ءوتىنىش ورىندالدى.
2024 جىلعى 19 ماۋسىمدا مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە كرەديت بەرۋ كەزىندە تاۋەكەلدەردى ازايتۋ, قارىز الۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, قارجى نارىعىن جانە اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدى رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويدى. زاڭ ازاماتتاردى نەسيەلەندىرۋ تاۋەكەلدەرىن, الاياقتىق تاسىلدەرمەن قارىزدار مەن ميكروكرەديتتەردى رەسىمدەۋ جاعدايلارىن ازايتۋعا, كليەنتتەردىڭ بانكتىك شوتتارىنان اقشانى زاڭسىز الۋعا باعىتتالعان, ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن ۇزاق مەرزىمدى وتىمدىلىكپەن قولداۋدى, بانك سەكتورىن, جەكە ينۆەستورلاردى ەكونوميكانى كرەديتتەۋگە تارتۋدى, سونداي-اق قارجى سەكتورى مەن باسەكەلەستىكتى ودان ءارى دامىتۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
تۇپتەپ كەلگەندە, الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋ – ءتۇرلى سالالارداعى ماسەلەلەردى شەشۋ, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ جولىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. سول تۇرعىدا ناقتى شارالار قابىلداۋ, الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ باعىتىنداعى كەشەندى جۇمىستار ۇزدىكسىز جۇرگىزىلە بەرۋى قاجەت. سوندا عانا ەلىمىزدە الەۋمەتتىك تەڭدىك ورناپ, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى كوتەرىلىپ, مەملەكەتتىڭ جالپى دامۋىنا وڭ اسەر ەتەتىن بولادى. وسى ورايدا, پرەزيدەنت ايتقانداي, «تۇراقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ورلەۋدى قامتاماسىز ەتۋ, ازاماتتاردىڭ جاسامپازدىق الەۋەتىن تولىق اشۋ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ – مەملەكەتتىڭ ماڭىزدى مىندەتى» بولىپ قالا بەرەدى.