جاقىندا كاسپي تەڭىزى جاعالاۋىندا ورنالاسقان ءامىراباد پورتىندا قازاق استىعىن يران ارقىلى جىلىنا 1 ملن. تونناعا دەيىن جونەلتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن تەرمينال اشىلدى.ءامىراباد پورتى – يراننىڭ مازانداران پروۆينتسياسىندا ورنالاسقان. بۇل جەردە استىقتان باسقا بۇعان دەيىن يراننىڭ وزگە ەلدەرمەن ءبىرلەسكەن مۇناي تەرمينالدارى دا اشىلعان. قازىر وسى پورتتىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى جونىندە دۋالى اۋىز ساراپشىلار كوپ جەرلەردە ايتۋدا. ال قازاقستان ءۇشىن ونىڭ تيىمدىلىگى سول, ەندىگى كەزەكتە ءبىز كاسپي تەڭىزى ارقىلى اقتاۋ پورتىنان كەمەگە تيەلگەن استىقتى وسى جەردەگى تەرمينالعا اكەلىپ, ونى ءارى قاراي ازيا مەن افريكا ەلدەرىنە قينالماي جەتكىزەتىن بولامىز. بۇعان دەيىن قازاقستان يرانعا ءوزبەكستان مەن تۇركىمەنستان تەمىر جولدارى ارقىلى بيدايدى تاسىمالداۋدا ءبىراز قيىندىقتارعا كەزىككەنى بەلگىلى. سوندىقتان ءامىراباد پورتىندا ەكى ەلدىڭ بىرلەسكەن تەرمينالىنىڭ اشىلۋى – قازاق استىعىن ازيا مەن افريكا ەلدەرىنە بالاما جول رەتىندە جەتكىزۋدەگى ۇلكەن جەتىستىك دەۋگە بولادى.
وسى جەردە ءامىراباد پورتىندا بىرلەسكەن تەرمينالدىڭ اشىلۋىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى, “قازاگرو” ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى” اق, “اق بيداي تەرمينال” اق, ازىق-ت ۇلىك كەلىسىم-شارت كورپوراتسياسى مەن يران جاعىنان وسى ەلدىڭ ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ كوپ جۇمىس ىستەگەنىن اتاپ ءوتۋ ءجون.
قازىر “قازاگرو” ۇبح” اق باسپاسوز قىزمەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, استىق ەكسپورتىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاساۋ جونىندەگى جۇمىستار تولىعىمەن اياقتالدى دەۋگە بولادى. بۇل جۇمىستاردىڭ ءبارى وسىدان 4 – 5 جىل بۇرىن باستالعان بولاتىن. وسى ۋاقىتتا اقتاۋ پورتى قايتا جاراقتاندىرىلىپ, ءازىربايجاننىڭ باكۋ قالاسىندا ارنايى تەرمينال سالىندى. بۇگىندە ونىڭ 500 000 توننا استىقتى جونەلتۋگە مۇمكىندىگى بار. الداعى كەزدە وسى تەرمينالدىڭ جانىنان باسقا دا ينفراقۇرىلىمدار جاساۋ جوسپارلانۋدا. جالپى, قازىر قازاق استىعىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا بىرنەشە جۇمىستار ىسكە اسىرىلۋدا. جاقىندا “قازاگرو” ۇبح” اق پەن يراننىڭ “بەحديس تەجەراد البورز” كومپانياسى قۇنى 20 ملن. دوللاردان اساتىن ينۆەستيتسيالىق جوبانى اياقتادى.
ال ەندى قايتا ءامىراباد تەرمينالىنا كەلەتىن بولساق, ونى اشۋدىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن “اق بيداي تەرمينال” اق-تىڭ باسقارما توراعاسى رافاەل گالياموۆتىڭ ايتۋىنشا, يران تارابى وسى پورتتان اشىلعان استىق ءدالىزىن الەمدەگى ەڭ ءىرى جوبالاردىڭ بىرىنە تەڭەپ وتىر. ويتكەنى, پارسى ەلىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزدى جەرىندە ورنالاسقان بۇل پورت قازاق استىعىنىڭ الەمدىك رىنوكقا شىعۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ونىڭ ۇستىنە, قازىر يران “سولتۇستىك – وڭتۇستىك” حالىقارالىق كولىك دالىزىنە قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ءبىرى بولعاندىقتان, ءامىراباد پورتى ونىڭ قۇرامداس ءبىر بولىگى رەتىندە قازاق استىعىن ازيادان باسقا ەۋروپا ەلدەرىنە دە جەتكىزەتىن كوپىر بولاتىنى ءسوزسىز.
وسى ورايدا ازىق-ت ۇلىك كەلىسىم-شارت كورپوراتسياسىنىڭ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بەيبىتحان قابدراحمانوۆتىڭ پىكىرىنشە, قازاقستان ءامىراباد تەرمينالىنىڭ ارقاسىندا “سۆوپ”, ياعني ءوزارا ايىرباستاۋ وپەراتسياسىن جاساۋدى كوزدەپ وتىر. بۇل قازاقستان استىعىن سولتۇستىك يرانعا بەرىپ, ونىڭ ورنىنا استىقتى وڭتۇستىك پورتتاردان سونداي كولەمدە ەكسپورتتايتىن بولادى.
– قازىر يران جىلىنا 14 ملن. تونناداي التىن ءداندى تۇتىنادى ەكەن. بۇل ەلدىڭ حالقىنىڭ 50 پايىزى سولتۇستىكتە تۇرادى. يراندا سولتۇستىككە وڭتۇستىكتەن تاسىمالداناتىن بيدايدىڭ ءار تونناسى – 30 دوللار. سول سەبەپتەن ەكى ەلگە ءوزارا ايىرباستاۋ وپەراتسياسىن ىسكە اسىرۋ ءتيىمدى, – دەيدى ول.
وسى جەردە اتاپ وتەتىن ءبىر نارسە, پارسى ەلىنىڭ جەكەلەگەن كومپانيالارى دا قازاقستان بيدايىن الۋعا مۇددەلىلىك تانىتۋدا. مىسالى, ءوز ءونىمىن الەمنىڭ 50 ەلىنە شىعاراتىن “Zar Makaron” كومپانياسى استىقتى كانادا مەن گەرمانيادان گورى, قازاقستاننان العان ءتيىمدى دەپ سانايدى. وسىعان وراي اتالمىش كومپانيا كەلەسى جىلعا جوسپارلانعان 1 ملن. توننا استىقتىڭ 400 مىڭىن قازاقستاننان الساق دەپ نيەت بىلدىرۋدە. ال جالپى, بولاشاقتا يران قازاقستاننان 2 ملن. تونناعا دەيىن استىقتى ساتىپ الۋدى كوزدەپ وتىر. وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن يران ەلدىڭ وڭتۇستىگىندەگى يمام حومەيني پورتىندا استىق تەرمينالىن سالۋدى جوسپارلاۋدا.
داستان كەنجالين, استانا – تەھران – استانا.