زاڭ مەن ءتارتىپ قاعيداتى بەرىك ورنىققان قوعام قۇرۋ ەڭ الدىمەن جەڭ ۇشىنان جالعاسقان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستەن باستالسا كەرەك. بۇل تۇرعىدا ەلىمىزدە قوعام جەگىقۇرتىنىڭ جولىن كەسۋگە باعىتتالعان شارالار قابىلدانىپ جاتىر.
ەل ىشىندە لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ كوپتەپ-كولەمدەپ پارامەن ۇستالىپ جاتۋى كوزدەگەن ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن الدىمىزدا ءالى تالاي سوقتىقپالى-سوقپاقتى جول كۇتىپ تۇرعانىن اڭعارتادى. وسى ورايدا زاڭ مەن ءتارتىپ قاعيداتىن ورنىقتىرۋ ماقساتىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى پاراقورلىققا قارسى كۇرەس جولىندا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر.
اگەنتتىكتىڭ مالىمەتىنشە, قوستاناي قالاسى №2 سوتىنىڭ ۇكىمىمەن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى اگروونەركاسىپتىك كەشەندەگى مەملەكەتتىك ينسپەكتسيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى د.ابدىكارىموۆ الداعى 3,5 جىل ءومىرىن قاۋىپسىزدىگى ورتاشا تۇزەۋ مەكەمەسىندە وتكىزەتىن بولدى. بۇل – وتكەن اپتادا بولعان جاعداي. اتالعان ازامات جەكە كومپانيانىڭ باسشىسى س.وسپانوۆتان شەگىرتكەگە قارسى پەستيتسيدتەردى جەتكىزۋ جونىندەگى قىزمەتتەردى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ شارتىن جاساعانى ءۇشىن 4,4 ملن تەڭگە سوماسىندا پارا العانى ءۇشىن كىنالى دەپ تانىلعان. سوت س.وسپانوۆقا دا 3 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىن تاعايىنداپ وتىر. سونىمەن قاتار ەكى ازاماتقا مەملەكەتتىك قىزمەتتە جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىندە قىزمەت اتقارۋعا ءومىر بويىنا تىيىم سالىنادى. ۇكىم ءالى زاڭدى كۇشىنە ەنگەن جوق.
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى تاراتقان مالىمەتكە قاراعاندا, وتكەن اپتادا شىمكەنت قالالىق قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى اۋدانارالىق سوتىنىڭ سۋدياسىنا قاتىستى تەرگەۋ اياقتالعان. وزگە ازاماتتار جەمقورلىق سىندى قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا بارسا, وعان تاڭعالمايتىن جاعدايعا جەتكەنىمىز راس. ال ءوزى قىلمىسقا قارسى كۇرەسەتىن مەكەمەدە جۇمىس ىستەپ جۇرگەن لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ زاڭعا قايشى ارەكەتكە بارۋى جەمقورلىق ىندەتىنىڭ تىم تامىر جايىپ كەتكەنىن اڭعارتادى. اتالعان سۋديامەن قاتار, باسقا دا بىرقاتار ادامعا قاتىستى تەرگەۋ مارەسىنە جەتتى. ولار الاياقتىق جاسادى جانە ۇكىم شىعارعان كەزدە جازاسىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن سوتتالۋشىنىڭ جۇبايىن 110 ملن تەڭگە مولشەرىندە پارا بەرۋگە يتەرمەلەدى دەپ ايىپتالىپ وتىر. باس پروكۋراتۋرا 5 جەلتوقساندا قىلمىستىق ءىستى سوتقا جولدادى. قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكستىڭ 201-بابىنا سايكەس, بۇدان وزگە اقپارات ازىرگە جاريا ەتۋگە جاتپايدى.
جالپى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ قىلمىسقا بارۋى تەك بۇل وقيعامەن شەكتەلمەيدى. وتكەن اپتادا ماڭعىستاۋ وبلىسى اقتاۋ قالالىق سوتىنىڭ توراعاسى مەن جەكە سوت ورىنداۋشىسىنا قاتىستى دا تەرگەۋ اياقتالعانىن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى ءمالىم ەتتى. قولدا بار دەرەكتەرگە قاراعاندا, ولار الاياقتىق جاسادى جانە سوتتالۋشىنى ۇكىم شىعارعان كەزدە جازاسىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن 20 ملن تەڭگە كولەمىندە پارا بەرۋگە يتەرمەلەدى دەپ ايىپتالىپ وتىر. بۇل ءىستى دە باس پروكۋراتۋرا 5 جەلتوقساندا سوتقا جولداعان.
شىمكەنتتەگى سۋديانىڭ ىسىنە وتە ۇقساس قىلمىس. ال مۇنداي قۇقىققا قايشى ارەكەتتەر تەك شىمكەنت پەن ماڭعىستاۋدا عانا جاسالىپ جاتىر دەگەنگە سەنەمىز بە؟ انتيكور بۇل باعىتتا ءالى دە بولسا كەڭىنەن تەكسەرۋ جۇمىستارىن قولعا السا يگى.
مەملەكەت باسشىسى العا قويعان نەگىزگى مىندەتتىڭ ءبىرى – حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنا قولداۋ ءبىلدىرۋ. بۇل جۇمىس ارنايى مەملەكەتتىك مەكەمەلەرگە جۇكتەلگەن. وكىنىشتىسى, مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ ءومىرىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن ەڭبەكتەنىپ جاتقان مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ اراسىندا دا جەمقورلىق قىلمىستارى جاسالىپ جاتقانىن كورگەندە جاعاڭدى ۇستايسىڭ.
ناقتىراق ايتساق, وتكەن اپتادا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ شىمكەنت قالاسى بويىنشا دەپارتامەنتى مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسياسى كوميتەتىنىڭ قالالىق دەپارتامەنتى ءبولىم باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشىعا قاتىستى سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋدى اياقتادى. ول مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردىڭ اتا-انالارىنان مۇگەدەكتىك توپتارىن بەلگىلەۋ ءۇشىن جالپى سوماسى 850 مىڭ تەڭگە پارا الدى دەپ ايىپتالىپ وتىر. پارا رەتىندە بەرىلگەن اقشا قالالىق ەمحانالاردىڭ بىرىندە جۇمىس ىستەيتىن مەدبيكە ارقىلى الىنعان. قازىر قالا پروكۋراتۋراسى ايىپتالۋشىلاردى سوتقا بەردى.
تاعى ءبىر وقيعادا, باس پروكۋراتۋرا تاراتقان مالىمەتكە قاراعاندا, شىمكەنت قالاسى ءال-فارابي اۋدانىنىڭ پروكۋراتۋراسى مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا بالالاردىڭ تىركەلگەنى تۋرالى جالعان مالىمەتتەردىڭ ەنگىزىلگەنىن انىقتاعان. تەكسەرۋ بارىسىندا مەملەكەت بيۋدجەتىنەن بولىنگەن 8 ملن تەڭگەدەن اسا قاراجاتتى زاڭسىز پايدالانۋ فاكتىلەرى انىقتالىپ وتىر. مىسالى, قايبىر جەكەمەنشىك مەكەمە ءبىلىم باسقارماسىنا بالاباقشاعا بارماعان بالالاردىڭ ءبىلىم الىپ جاتقانى تۋرالى جالعان مالىمەتتەر ۇسىنىپ, مەملەكەت قاراجاتىن ءوز بەتىنشە پايدالانعان. شىمكەنت قالاسىنىڭ قىلمىستىق ىستەر بويىنشا اۋدانارالىق سوتىنىڭ ۇكىمىمەن بالاباقشا قۇرىلتايشىلارى الاياقتىق جاساعانى ءۇشىن ءارتۇرلى جازالارعا تارتىلىپ, مەملەكەتكە كەلتىرىلگەن زالالدى تولىعىمەن قايتاردى. بۇل باعىتتا جۇمىستار جالعاسىپ جاتىر.
جالپى, بۇل جايتتاردىڭ ءبارىن تىزبەلەپ ايتىپ وتىرعانداعى ماقسات – كەز كەلگەن ادام جاسالعان قىلمىس ەرتە مە, كەش پە اشىلاتىنىن, ەشكىم دە جازاسىز قالمايتىنىن, ۋاقىتى كەلگەندە زاڭنان اتتاعان جاننىڭ ءبارى سازايىن تارتاتىنىن ءبىلۋى كەرەك. جوعارىدا جەمقورلاردى قۇرىقتاۋ ءۇشىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان ءتۇرلى شارا قابىلدانىپ جاتقانىن ايتتىق. سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بيۋدجەتتى يگەرۋى كەزىندە سىبايلاس جەمقورلىققا جول بەرىلمەۋى ءۇشىن دە ءبىر ايرىقشا ءادىس قولعا الىنعان. بۇل – «اقشانى بوياۋ» دەپ اتالاتىن جوبا.
«تسيفرلىق تەڭگە» پلاتفورماسىندا ىسكە اسىرىلاتىن بۇل تەتىك قاراجاتتى جۇمساۋ كەزىندە اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ جانە جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن ازايتۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى دەپ باعالانىپ وتىر. مۇندا بيۋدجەتتىك اقشانى بولۋدەن باستاپ تولىق يگەرۋگە دەيىنگى بارلىق كەزەڭدە پايدالانىلۋىن باقىلاۋعا مۇمكىندىك بار. ناقتىراق ايتار بولساق, ءاربىر تەڭگەگە بىرەگەي تسيفرلىق بەلگى بەرىلەدى. بۇل ونى ورتا جولدان جىمقىرۋعا توسقاۋىل بولادى جانە بيۋدجەت قاراجاتىن ماقساتتى جولعا پايدالانۋعا ىقپال ەتەدى.
وتكەن اپتادا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى ۇيىمداستىرعان ۆەدومستۆوارالىق كەڭەستە پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ۇلتتىق بانك, قارجى, كولىك, ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرىنىڭ, سونداي-اق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى اتالعان جوبانى تالقىلادى. قازىرگى تاڭدا ونى ىسكە اسىرۋ اۋىل شارۋاشىلىعى, اۆتوكولىك جانە تەمىرجول قۇرىلىسى سياقتى ستراتەگيالىق ماڭىزدى سەكتورلاردا باستالعان.
اتاپ ايتقاندا, اقمولا وبلىسىندا «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى اياسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى مالدارىن ساتىپ الۋعا ميكرونەسيە بەرۋ جانە تەحنيكا شىعىندارىن سۋبسيديالاۋدا, سونداي-اق اتىراۋ وبلىسىندا قۇنى 2,1 ملرد تەڭگە بولاتىن «مۇقىر – قۇلسارى» اۆتوجول ۋچاسكەسى مەن قاراعاندى وبلىسىندا 160 ملرد تەڭگەگە باعالانعان «دوستىق – مويىنتى» تەمىرجول ۋچاسكەسى قۇرىلىسىندا بۇل تەتىك سىناقتان ءوتىپ جاتىر.
ۆەدومستۆوارالىق كەڭەسكە قاتىسۋشىلار جوبانىڭ تابىستى جۇزەگە اسۋى ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىمەن تولىققاندى بىرىكتىرىلۋى قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ناقتى پايدالانىلۋىن باقىلاۋدى ەداۋىر ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار «اقشانى بوياۋ» تەتىگىن قولدانۋدىڭ ناتيجەلەرى جانە ونى ودان ءارى جەتىلدىرۋ كەلەشەگى كەڭىنەن تالقىلاندى.