تاۋەلسىزدىك دەگەن – ءتاتتى ءسوز, ءتاتتى ۇعىم. ونىڭ قادىرىنە جەتۋ – ءاربىرىمىز ءۇشىن كيەلى بورىش. تاۋەلسىزدىك دەگەندى تارتىپسىزدىك دەپ ۇعىپ, مەملەكەت مۇلكىنە قول سۇعىپ, حالىقتىڭ ىرىسىن تالان-تاراجعا سالىپ جۇرگەندەر بار. تاڭىردەن تالەيىمىزگە بۇيىرعان ازاتتىقتىڭ وڭاي كەلمەگەنىن, بۇل كۇن حالقىمىزدىڭ عاسىرلاپ كۇتكەن اسىل ارمانىنىڭ جەمىسى ەكەنىن ەشكىم جادىنان شىعارماسا دەيمىن.
اركىم تاۋەلسىزدىك تۋىن بيىكتەتۋگە ءوز الىنشە ءۇن قوسار. ءبىزدىڭ ءومىر جولىمىز ۇلت باسپاسوزىمەن ەگىز ءورىلىپ, ازاماتتىق ءۇنىمىز, قالام قۋاتىمىز ءباسپاسوز ارقىلى حالىق جۇرەگىنە جول تاپتى. وتكەن كۇندەردى شولىپ وتىرىپ, تۋعان كۇنى تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىمەن قاتار تويلاناتىن اتا باسىلىم «Egemen Qazaqstan» گازەتىندەگى مەرەيلى مەزەتتەر كوز الدىمنان وتەدى. مەن مۇندا ۇزدىكسىز-ءۇزىلىسسىز ون جەتى جىل قاتارىنان باس رەداكتوردىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارعان ەكەنمىن.
وسى ورايدا «ەگەمەن» دەگەن ءسوز اينالىمعا قالاي ەنگەنى جونىندەگى ءبىر تاريحتى بايانداپ وتەيىن. ول تۇستا ماسكەۋدە كسرو حالىق دەپۋتاتتارىنىڭ سەزى اراعا اي سالىپ ءوتىپ جاتاتىن. القالى جيىندا تالاي ماسەلە كوتەرىلەتىن. ءبىر جولى بالقان ەلدەرىنىڭ سۋۆەرەنيتەتتى الۋعا ۇمتىلۋى باسقوسۋدىڭ وزەگىنە اينالدى. سول تۇستا مەن «سوتسياليستىك قازاقستانعا» «التىنشى باپ توڭىرەگىندەگى ايتىس» دەپ اتالاتىن شاعىن ماقالا جازىپ, ماقالادا «سۋۆەرەنيتەت» دەگەن ءسوزدىڭ ورنىنا «ەگەمەندىك» دەگەندى قولدانعانىم بار. سودان باستاپ بۇل ءسوز قالام ۇستاعان قاۋىمنىڭ لەكسيكونىنا ءسىڭىپ, كەڭىنەن قولدانىلا باستادى. باستاپقىدا بۇعان قارسى شىعىپ, تالاي تالاس-تارتىس تۋدىرعان ساتتەر, قۇپتاماعاندار كوپ بولدى, ارينە... دەي تۇرعانمەن ۋاقىتتىڭ ءوزى بۇل ءسوزدىڭ ومىرشەڭدىگىن كورسەتىپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىن كەڭ قولدانىسىمىزدا ءجۇر. بۇل ءسوز – مەنىڭ ويلاپ تاپقان نەمەسە اسپاننان العان ءسوزىم ەمەس, ورايى كەلگەندە ۇتىمدى ورنىنا قويىلعان حالىقتىڭ اۋىزەكى ءسوزى. قازاق «ەگەمەن بولماي – ەل بولماس, ەتەكتەن كەسىپ جەڭ بولماس» دەگەندى تەگىن ايتپاعانى بەلگىلى. ەرتەرەكتە «جەتىسۋ» (1964 جىلعا دەيىن «كومۋنيزم تاڭى») گازەتىن ۇزاق جىلدار باسقارعان قارت جۋرناليست ءابدۋالي قاراعۇلوۆتىڭ اۋزىنان «سۋۆەرەنيتەتتى ءسوزىن «ەگەمەن» دەپ قولدانعانىمىز دۇرىس» دەگەندى سان مارتە ەستىگەنمىن. قالامگەردىڭ وسى ءسوزى قۇلاعىمدا قالىپ, ماقالامدا العاش بولىپ ەگەمەن ءسوزىن قولداندىم. وداق تاراعان تۇستا «سوتسياليستىك قازاقستان» دەگەن اتاۋ «ەگەمەندى قازاقستان» بولىپ وزگەردى, كەيىننەن «ەگەمەن قازاقستان» بولدى. «ەگە», «يە» ءسوزى ەجەلگى تۇرىك زامانىنان تامىر تارتاتىنى انىق.
«Egemen Qazaqstan» باسپاسوزدەگى العاشقى ينستيتۋتىمىز بولعاندىقتان, ول ايتقان ءاربىر ءسوز كادىمگى زاڭ سياقتى بولىپ ەنىپ كەتەتىن كەزدەر بولادى. ماسەلەن, «ۇلعات» دەگەن ءسوز باسىلىمدا «ۇلاعات» دەپ جازىلىپ, سودان بەرى كەيىنگى اتاۋ كەڭ قولدانىسقا يە بولدى. سوناۋ الاش ارىستارىن دۇنيەگە اكەلگەن «قازاق» گازەتىنىڭ زاڭدى مۇراگەرى بولعان بۇل باسىلىم شىن مانىندەگى جاڭا ادەبيەتىمىزدى وركەندەتۋدى, تۋعان ءتىلىمىزدى بايىتۋدى, مادەنيەتىمىزدى ماۋەلەندىرۋدى سالا-سالاسىمەن جۇرگىزىپ كەلە جاتقان باس باسىلىم ەكەنىندە داۋ جوق. اسىلى, ول انا ءتىلىمىزدى دامىتۋ, كوركەم ويىمىزدى ورىستەتۋ جولىنداعى مەكتەپ بولدى. بۇرىنىراقتا ءبىر جيىندا «گازەتتىڭ ءوزى ءبىر كۇندىك, ءسوزى مىڭ جىلدىق» دەپ ايتقانىم بار ەدى. شىنىندا دا گازەت ءسوزى – تاسقا باسىلعان تاريح. جىلداردى جىلعا جالعاستىراتىن شەجىرە. ال ءجۇز بەس جىل جاساعان «ەگەمەن» – ءتىرى تاريحىمىز, عاسىرلىق شەجىرەمىز. باسىلىمنىڭ كوتەرمەگەن تاقىرىبى, قوزعاماعان ماسەلەسى, بارماعان سالاسى جوق دەۋگە بولادى. ءتۇپتىڭ تۇبىندە عىلىمي دەرەك كوزى ەسەبىندە وسى «ەگەمەننىڭ» ماتەريالدارى تىركەلەدى دەپ ويلايمىن.
«ەگەمەندە» قانشاما تانىمدىق, تاريحي ماتەريالدار, الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق ساراپتامالار, ادەبي, مادەني مازمۇنى باي دۇنيەلەر جاريالانادى. سول سەكىلدى كۇندەلىكتى شىعاتىن باسىلىمدا رەسمي اقپارلاردىڭ بولۋى دا – قالىپتى جاعداي. حالىق كوكەيدە جۇرگەن كوپ ويدىڭ ءتۇيىندى شەشىمىن «ەگەمەننەن» كورگىسى كەلەدى. ايتالىق, زاڭسىز اكتيۆتەردىڭ ەلگە قايتارىلۋى جونىندەگى ماتەريالدار توپتاماسى كوپشىلىكتى تولعاندىرادى دەپ ەسەپتەيمىن. باسىلىم وسى ماسەلەمەن اينالىساتىن زاڭگەرلەرگە, ماماندارعا كوبىرەك ورىن بەرگەنى ابزال. تاۋەلسىزدىككە قىزمەت ەتۋ دەگەنىمىز – حالىقتىڭ مۇڭ-نالاسىن ايتىپ, قوعامدى تازالىققا, ادىلدىككە ۇندەۋ, تانىمى باي دۇنيەلەرمەن وقىرماننىڭ ءشولىن قاندىرۋ. اسپانىمىز اشىق, بولاشاعىمىز جارقىن بولۋ ءۇشىن ەلدىگىمىزگە, بىرلىگىمىزگە سىزات تۇسپەۋگە ءتيىس. ويلى وقىرماندى تاۋەلسىزدىك كۇنىمەن جانە ابىز باسىلىمنىڭ تۋعان كۇنىمەن قۇتتىقتاپ, تولايىم تابىس تىلەيمىن!
سارباس اقتاەۆ,
جۋرناليستيكا ارداگەرى