حيميا ونەركاسىبى مەن قۇرىلىس يندۋسترياسىنىڭ دامۋى قارقىندى

ەربول قاراشوكەەۆ بريفينگ­تەگى بايانداماسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ حالىققا جولداۋلارىندا بەلگى­لەنگەن اۋقىمدى رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋ بويىنشا وبلىستا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جات­قا­نىن جەتكىزدى. 2024 جىلدىڭ 10 ايى­نىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكونوميكانىڭ ءوسۋى 4,5 پايىزدى قۇراعان. اسىرەسە وڭ ديناميكا ونەركاسىپ, قۇرىلىس, تۇرعىن ءۇي, ساۋ­دا, كولىك جانە بايلانىس سالالا­رىندا بايقالعان. جالپى العان­دا 727,8 ملرد تەڭگەنىڭ ونەر­كا­سىپ ءونىمى ءوندىرىلىپتى.

– ەكونوميكاداعى وڭدەۋشى سەكتوردىڭ ۇلەسى 65,4 پايىزدى قۇرايدى. وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ەكى نەگىزگى ءوسۋ نۇكتەسى – حيميا جانە قۇرىلىس يندۋسترياسى. ناقتىلاپ ايتساق, جىل باسىنان بەرى جامبىل حيميا ونەركاسىبى 212 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىرىپ, وبلىس ەكسپورتىنىڭ 77 پايىزدان استامىن قامتاماسىز ەتتى, ال ەلىمىزدىڭ حيميا وندىرىسىندەگى ونىڭ ۇلەسى 24 پايىزعا جۋىقتا­دى. رەسپۋبليكا بويىنشا فوس­فور­دىڭ 100 پايىزى, مينەرالدى تىڭايتقىشتاردىڭ 81 پايى­زى, گيپستىڭ 87 پايىزى, پورت­لاندتسەمەنتتىڭ 13 پايىزى جام­بىل وبلىسىنداعى ءوندىرىس وشاقتارىنان شىعارىلادى. بيىل «Korcem» جشس تسەمەنت شى­عاراتىن جاڭا زاۋىتتى (قۋا­تى – 1,5 ملن توننا) ىسكە قوس­تى. بۇل وندىرىلەتىن تسەمەنت كولە­مىن 3 ملن تونناعا دەيىن ۇلعاي­تۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى ە.قاراشوكەەۆ.

سونداي-اق جىل باسىنان بەرى وبلىس ەكونوميكاسىنا 370,5 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان ەكەن. ءوڭىردىڭ ينۆەستيتسيالىق قورجىنىندا 6,5 مىڭ جاڭا جۇ­مىس ورنىن قۇرۋعا باعىتتالعان 3,3 ترلن تەڭگەنىڭ 80 جوباسى بار.

اۋليەاتا وڭىرىندە بيىل 149,7 ملرد تەڭگەگە 21 كاسىپورىن ىسكە قو­سىلىپ, 700 جۇمىس ور­نى اشىلعان. جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا زاماناۋي ين­نو­ۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەن­گىزۋگە جانە جەرگىلىكتى تۇر­عىن­داردى جۇمىسپەن قامتۋعا باسىم­دىق بەرىلىپتى.

– وبلىستا جۇزەگە اسىرى­لىپ جاتقان جوبالاردا يننوۆا­تسيا­لىق تەحنولوگيالار قولدا­نى­لىپ كەلەدى. مىسالى, شاتىر­كول بايىتۋ كومبيناتىندا مىس كەنىن بايىتۋداعى ەڭ وزىق يننوۆا­تسيالىق تەحنولوگيالارعا ارقا سۇيەدىك. «Korcem» كاسىپورنى ورتا ازيادا تەڭدەسى جوق قالدىقسىز تسەمەنت ءوندىرۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزدى. «Qazaq Soda» جوباسىندا قولدانۋ جوسپارلانعان تەحنو­لوگيالار الەمدەگى ەڭ ەكولو­گيالىق تازا جانە ءتيىمدى تەحنو­لوگيالاردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. جاسىل ەنەرگەتيكا سالاسىندا «Total Eren», «Masdar» جانە «China Power» جالپى قۋاتى 2,5 گۆت جەل ەلەكتر ستانسالارىنىڭ قۇ­رىلىسى بويىنشا جوبالاردى جۇ­زەگە اسىرىپ جاتىر. «Jibek Joly» ار­نايى ەكونوميكالىق ايما­عى­نىڭ اۋماعىندا جەل گەنەراتورلارى كومپونەنتتەرىن شىعاراتىن «Sاny Renewable Energy» زاۋىتى­نىڭ قۇرىلىسى باستالدى, – دەگەن ايماق باسشىسى وسى جىلى «تاراز» اكك» بازاسىندا وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلار ءۇشىن ء«بىر تەرەزە» قاعيداتىمەن قىزمەت كورسەتەتىن «Zhambyl Invest» ديرەكتسياسى قۇرىلعانىن دا جەتكىزدى. ايتۋىنشا, ديرەكتسيا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى سۇيەمەلدەۋمەن اينالىسپاق, ول جوبالاردىڭ 8-ءىن جاقىن ارادا ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپتى.

بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن سۋبسيديالاۋعا 24,6 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, سالاعا 14,9 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان ەكەن. ەسەپتى كەزەڭدە 26,2 ملن اقش دوللارىن قۇراعان 134 مىڭ توننا اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمى ەكسپورتتالعان. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلدىڭ ەسەپتى كەزەڭىندە 18,2 ملن اقش دوللارى بولعان ەكەن. سىرتقا جونەلتىلگەن ءونىم كولەمى – 53 مىڭ توننا.

ەربول قاراشوكەەۆ ءوز بايانداماسىندا قانت قىزىلشاسىن سۋبسيديالاۋعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 3,4 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, جىل سوڭىنا دەيىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 5 ملرد تەڭگە كولەمىندەگى قارجى كۇتىپ وتىرعانىن ايتتى. وڭىردە جىلدا قايتالاناتىن قى­زىل­شا ماسەلەسى بيىل دا شا­رۋا­لار­دىڭ جۇيكەسىن توزدىرىپ ەدى. قاراشاداعى قىزىلشا جيناۋ ناۋقانى قىزعان تۇستا مەركى قانت زاۋىتى ماڭىندا ۇزىن-سونار كولىك كەزەگى دە قالىپتاسقان. مۇ­نى وبلىس باسشىلىعى سول كەزدە زاۋىت فەرمەرلەردەن قانت قى­زىل­شاسىن قابىلداپ ۇلگەرمەي جاتقا­نىمەن تۇسىندىرگەن. بري­فينگ با­رىسىنداعى سۇراق-جاۋاپ بولىمىندە جۋرناليستەر وبلىس اكىمىنەن وسى ماسەلەگە قاتىستى جاۋابىن ەستىدى.

– بيىل 11,2 مىڭ گەكتار جەرگە قانت قىزىلشاسى ەگىلدى. كەيىن­گى بەس جىلعا كوز جۇگىرتسەك, قانت قىزىلشاسىنىڭ ورتاشا ونىم­دىلىگى گەكتارىنا 350 تسەنتنەردەن ءارى اسپايتىن. بيىل اۋا رايى قولاي­لى بولعاندىقتان, وبلىستا سۋ تاپشىلىعى تۋىندامادى. سوعان بايلانىستى مول ءونىم الدىق. قانت قىزىلشاسىنىڭ 84%-ى جينالدى, قازىرگى تاڭدا زاۋىتتارعا تاسىمالدانىپ جاتىر. جالپى, 450 مىڭ گەكتاردان جينالعان ءونىمدى مەركى قانت زاۋى­تىنا جەتكىزەمىز دەپ جوس­پارلاپ وتىرمىز. ونىڭ ىشىندە 340 گەكتار زاۋىتقا جەتكىزىلىپ, 160 مىڭ تونناسى وڭدەلىپ, قانت ءوندىرىلدى.

جالپى, قانت زاۋىتىنداعى كەزەك سوڭعى 30 جىل بويى قايتالانىپ كەلەدى. قىزىلشا قىسقا مەرزىمدە عانا جينالاتىندىقتان ونى تاپ­سىرۋ كەزىندە كەزەك بولاتىنى راس. ءبىز بۇل ماسەلەنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا مەركى قانت زاۋى­تىنىڭ جانىنان قوسىمشا الاڭ اشتىق. ول الاڭعا 30 مىڭ توننا قانت قىزىلشاسى جينالدى. ال اقسۋ قانت زاۋىتىنا 30 مىڭ تون­نا قى­زىلشا جەتكىزىلدى, دەدى ە.قا­را­­شوكەەۆ. قىسقاسى ءوڭىر باس­شى­سى قانت قىزىلشاسىن وتكىزۋ ماسە­لەسى شەشىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى.

جالپى العاندا, جىل باسىنان اگروونەركاسىپ كەشەنىندە 10,8 ملرد تەڭگەنىڭ 12 ينۆەستيتسيالىق جوباسى ىسكە قوسىلىپ, 163 جۇمىس ورنى اشىلعان. قىتايلىق «Fufeng Group» كومپانياسىمەن بىرلەسىپ, 500 مىڭ توننا جۇگەرىنى تەرەڭ وڭدەيتىن ەلىمىز ءۇشىن بىرەگەي جوبانى جۇزەگە اسىرۋ دا باستالىپ كەتكەن ەكەن.

سونداي-اق بريفينگ بارىسىندا ەربول شىراقپاي ۇلى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتقانىنا توقتالدى. جىل باسىنان بەرى 577,1 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, قازىر 3 709 پاتەرلى 78 تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. جىل سوڭىنا دەيىن 2 024 پاتەر (41 تۇرعىن ءۇي) قولدانىسقا بەرىلەدى دەپ جوسپارلانىپتى. وبلىستا كوپبالالى وتباسىلار مەن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى ءۇشىن 23,2 ملرد تەڭگەگە 1 575 پاتەر ساتىپ الىنعان.

جالپى, قۇرىلىس جانە ساتىپ الۋ ەسەبىنەن حالىقتىڭ الەۋمەت­تىك وسال توپتارى ساناتىنداعى 1 963 وت­باسىن تۇرعىن ۇيمەن قام­تاماسىز ەتۋ جوسپارلانعان, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا, 75 پايىزعا ارتىق. سونىمەن بىرگە «اۋليە اتا جاستارى» جوباسى اياسىندا 140 جاس وتباسىعا باسپانالى بولۋ باقىتى بۇيىرماق.

وسى ورايدا ەلىمىزدەگى ەڭ ۇل­كەن ىقشاماۋدان – تارازداعى « ۇلى دالا» شاعىناۋدانىنىڭ ين­فرا­­قۇرىلىمدىق پروبلەمالا­رى توڭىرەگىندەگى سۇراعىمىزدى ايماق باسشىسىنا قويدىق.

– وبلىس اكىمى بولىپ تاعايىن­دالعان العاشقى كۇننەن باستاپ, اتالعان شاعىناۋداننىڭ ءبىر توپ تۇرعىنى اكىمدىككە كەلىپ, وزدەرىنىڭ ارىز-شاعىمدارىن ايتقان. سول كۇننەن باستاپ شاعىن اۋدانعا بارىپ, ونداعى ماسەلەلەردى باقى­لاۋىما العانمىن. « ۇلى دالا» شاعىناۋدانىنىڭ پروبلەمالارىن جۇيەلى تۇردە تۇسىندىرە كەتسەم, نەگىزى 2015 جىلى العاشقى ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارلاۋ جوباسىن جاساعان كەزدە شاعىن اۋداندا 60 كوپپاتەرلى ءۇي بولۋى كەرەك ەدى. ال قازىر 144 ۇيگە جەتكەن. 53 مىڭ ادام سول شاعىناۋداندا تۇرادى. ارينە, جوبا بويىنشا جول, جىلۋ جانە باسقا دا ينفراقۇرىلىم نى­ساندارى سول 60 كوپقاباتتى ۇيگە عانا لايىقتالعان بولسا, اري­نە پروبلەما تۋىندايدى. سول سەبەپتى وتكەن جىلدان بەرى ءبىز قالا باسشىلىعىمەن بىرلە­سىپ, ينفراقۇرىلىمدىق پروبلە­مالاردى شەشۋ جولدارىن قا­راستىردىق. سەبەبى سول شاعىن اۋ­داندا 30-عا جۋىق كوشە بار. بۇگىنگى تاڭدا سول 30 كوشەنىڭ 15-ءىن اسفالتتادىق. قالعان كوشە­لەر­دى دە اسفالتتاۋ جوسپاردا تۇر. بى­راق ءالى دە ءۇي قۇرىلىسى ءجۇ­رىپ, ينفراقۇرىلىم جۇيەسى تار­تى­لىپ جاتقاندىقتان, جول سالۋعا بولىنەتىن قارجى ءتيىم­سىز جۇمسالعالى تۇر. مۇنى ءبىز تۇر­عىندارعا ءتۇسىندىرىپ, ايتىپ جاتىرمىز. ال جىلۋ ماسە­لەسىنە كەلسەك, ۇيلەردىڭ سانى كوپ بولعاندىقتان, جىلۋ جۇيە­سىندەگى قىسىم جەتپەي, بىلتىر قىس بويى سول ماڭدا جۇر­دىك. راسىندا پروبلەما بار, كوزىمىزبەن كوردىك. ونىڭ ۇستىنە جىلۋ ماسەلەسى قالانىڭ وزگە شاعىناۋداندارىندا, تۇرعىن القاپ­تارىندا دا وزەكتى بولىپ تۇر. ينفراقۇرىلىم تۇيتكى­دەرىن شەشۋگە قاجەتتى قاراجات كولەمىن جىلدان-جىلعا كوبەيتىپ كەلە جاتىرمىز, – دەدى وبلىس اكىمى ەربول قاراشوكەەۆ.

بريفينگتە ءوڭىر باسشىسى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ, مەم­لەكەتتىك باعدارلامالار مەن جوبالار اياسىنداعى جۇمىستار, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, سپورت, مادەنيەت سالالارىنا قاتىس­تى دا شارۋالاردى بايانداي كەتتى.