تاۋارلى-ءسۇت سالاسىنىڭ تاجىريبەسى كوپكە ۇلگى

تاسقىندى سۋدان زارداپ شەك­كەن تۇرعىندارعا اقشا­لاي وتەماقى تولىعىمەن تولەن­دى. جاڭا ۇيلەر «Kaspi», «قازاق­مىس», «قازمينەرالس» كومپانيا­لارىنىڭ, «قازاقستان حالقىنا» قورىنىڭ قارجىلاي كومەگىمەن جانە قۇرىلىسشىلاردىڭ ۇيلە­سىمدى جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا ۋاقتىلى سالىندى.

سونىڭ ناتيجەسىندە, پەترو­پاۆل قالاسىنىڭ ماڭىندا 700 وتباسى قونىستانعان «بىر­لىك» شاعىن اۋدانى بوي كوتەر­دى. زارداپ شەككەندەرگە 1 394 پاتەر ساتىپ الىندى. سونداي-اق 1 658 ءۇيدىڭ مەنشىك يەسى جوندەۋ جۇمىسىن وزدەرى جۇرگى­زىپ جاتىر. ءاربىر بۇزىلعان تۇرعىن ءۇيدى جوندەۋگە وتەماقى تولەمدەرى بەرىلدى.

اگروونەركاسىپ كەشەنى وب­لىستا الەۋمەتتىك-ەكونوميكا­لىق دامۋعا ايتارلىقتاي اسەر ەتە­تىن ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ نەگىز­گى سالاسى بولىپ قالا بەرە­دى. بيىل جاۋىن-شاشىن ەگىن جي­ناۋ جۇمىسىن ايتارلىقتاي قيىن­داتتى. سونىڭ سالدارىنان وراق قارقىنى باياۋ ءجۇردى. دەسە دە, بيىل­عى ەگىن ناۋقانىنىڭ ناتي­جەسى كەيىنگى 10 جىلدا­عى ەڭ ءساتتى كورسەتكىش رەتىندە سيپاتتالادى.

ديقاندار 18,6 تس/گا ونىمدى­لىكپەن 6,2 ميلليون توننا­دان استام استىق جينادى. بۇل – اگ­رارشىلاردىڭ جۇيە­لى جۇ­مىس­ىنىڭ جانە مەملەكەت­تىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسى. وب­لىس مينەرالدى تىڭايتقىشتار­دى قولدانۋ بويىنشا جىلدا جەتەك­شى ورىندى يەلەنەدى. وتكەن جىلى 190 مىڭ توننا تىڭايتقىش قابىلدانسا, بيىل ول كوسەتكىش 256,6 مىڭ توننانى قۇرادى.

وبلىستا ماشينا-تراكتور پاركىن جاڭارتۋ جالعاسىپ جاتىر. جىل باسىنان بەرى شارۋالار 52 ميلليارد تەڭگەگە 2 مىڭنان اسا تەحنيكا ساتىپ الدى. العاش رەت وتاندىق اۋىل­شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن تۇپكىلىكتى مولشەرلەمەسىنىڭ جىلدىعى 5 پايىزدى قۇرايتىن جەڭىلدىكپەن ليزينگكە بەرۋ باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن سقو-نىڭ ءسۇت-تاۋار فەرماسى بويىنشا تاجىريبەسى بۇكىل رەسپۋبليكا­عا تارالىپ جاتىر. قازىرگى زامان­عى تسيفرلىق فەرمالاردىڭ قۇرىلىسىنا وتكەن جىلى رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەتتەن 17 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بۇگىنگى تاڭ­دا 19 ءسۇت كەشەنىنىڭ 11-ءى اياقتا­لىپ, ىسكە قوسىلدى.

جاڭا ءسۇت فەرمالارىنىڭ بارلىعى – ونەركاسىپتىك. ونداعى مال سانى 400-دەن 1500 باسقا دەيىن. بۇل – زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالعان ءىرى كەشەندەر. گەنەتيكالىق الەۋەتى جوعارى شەتەلدىك سەلەكتسيا­نىڭ جوعارى ءونىمدى مالدارى. بۇل فەرمالار تولىق قۋاتقا شىققاندا قوسىمشا 70 مىڭ توننا ءسۇت ءوندىرىلىپ, 500 جۇمىس ورنى اشىلادى.

وڭىردە ەت ءوندىرۋ سالاسى تابىستى دامىپ كەلەدى. قۇس ەتىنىڭ يمپورتتىق تاۋەلدىلىگىن الماس­تىرۋ ماقساتىمەن وبلىستا قۋاتتىلىعى جىلىنا 6,5 مىڭ توننا بولاتىن 2 قۇس ەتى فابريكاسى سالىندى. شوشقا فەرماسىن 100-دەن 200 مىڭ باسقا دەيىن كەڭەيتۋ جالعاسىپ جاتىر. جوبا قۋاتى ۇلعايعاندا, ەت ءوندىرۋ كولەمى 20 مىڭ تونناعا دەيىن ارتادى. كاسىپورىن ەلدەگى ەڭ ءىرى كاسىپورىنعا اينالادى.

«زەنچەنكو ي ك» شارۋاشىلى­عى قۋاتى جىلىنا 13 مىڭ توننا مايلى داقىلداردى وڭدەيتىن تسەح سالىپ جاتىر. وڭدەۋ قۋاتى 1,5 ەسەگە ارتىپ, جىلىنا 54 مىڭ تونناعا دەيىن ءسۇت دايىندايدى. سونىمەن قاتار كوممانديتتىك سەرىكتەستىك 8 مىڭ باسقا ارنالعان تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىن سالۋدا. كەشەن ەلىمىزدەگى عانا ەمەس, ورتالىق ازياداعى ەڭ ۇلكەن كەشەن بولادى. ال «ەۆرازيان ميلك» جشس قويۋلاتىلعان ءسۇت وندىرەتىن تسەحتىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزىپ جاتىر. شيكىزاتتى قايتا وڭدەۋ قۋاتى جىلىنا 92 مىڭ تونناعا دەيىن ارتادى.

«مەموليۋكس» جشس قۋاتى تاۋلىگىنە 1 مىڭ توننا بولاتىن قۇراما جەم زاۋىتىنىڭ قۇ­رى­لىسىن اياقتاعالى وتىر. بۇل جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ار­قىلى مايلى داقىلداردى وڭدەۋ ۇلەسى ارتادى. سونداي-اق دايىن ءسۇت ونىمدەرىن ءوندى­رۋ 370 مىڭ تونناعا دەيىن جەتە­دى. جالپى, 10 ايدا مال شارۋا­شىلىعى ءسۇت ءوندىرۋدى 5,6, ال جۇمىرتقا ءوندىرۋدى 4,3 پايىزعا ءوسىردى.

وبلىستا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ۇلەسى 80%-عا جەتەدى. ونەركاسىپ سالاسىندا 46 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولە­مى 755 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. ولاردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا 7 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك تۋادى.

«تۇرىك ينۆەستورى وڭىرىمىز­دە ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى اعاشتى تەرەڭ وڭدەۋ زاۋىتىن ىسكە قوستى. ينۆەستيتسيا 8 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. كاسىپورىندا 300 ادام جۇمىس ىستەيتىن بولادى. جىلىنا 50 مىڭ تەكشە مەترگە دەيىن ءونىم شىعارۋ جوس­پارلانىپ وتىر. ايتپاعىمىز, «قىزىلجار» اەا اۋماعىندا وسىلايشا اعاش وڭدەۋ كلاستەرى قۇرىلىپ جاتىر», دەدى وبلىس اكىمى.

جىل باسىندا وبلىستا ين­نوۆاتسيالىق 4-بۋىن جىلىجاي كەشەنى ىسكە قوسىلعان ەدى. مۇندا كۇنىنە 16 تونناعا دەيىن قيار جينالادى. جاڭا جىلىجاي وبلىس تۇرعىندارى سۇ­را­نىسىنىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگىن وتەيدى. وعان قوسا, «ماسلودەل» كومپانياسىنىڭ ەكستراكتسيا­لىماي ءوندىرۋ زاۋىتى ىسكە قوسۋ ساتىسىندا تۇر. ءوندىرىس ورتالىق ازيا ەلدەرىندەگى ەڭ ءىرى زاۋىت بولادى. كاسىپورىن قۋاتتىلىعى 370 مىڭ توننا مايلى داقىلداردى وڭدەپ, 120 مىڭ توننا دايىن ءونىم الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

قازىر وبلىس ورتالىعىندا كوپقاباتتى 32 تۇرعىن ءۇي سالىنىپ جاتىر. ونىڭ 20-سىن جەكە قۇرىلىس سالۋشىلار قار­جىلاندىرادى. قاۋىپتى جانە توزىعى جەتكەن ۇيلەردىڭ ورنىنا جاڭارتىلعان, زاماناۋي شاعىناۋداندار بوي كوتەرىپ كەلەدى. جىل سوڭىنا دەيىن وبلىستا 330 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي قولدانىسقا بەرى­لەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.

وڭىردە جىل سايىن كەمىن­دە 700 شاقىرىم جول جوندەۋ­دەن وتەدى. «بيىل 1 مىڭ شاقى­رىمنان اسا جول جوندەل­دى. ونىڭ قاتارىندا 208 شاقىرىم رەس­پۋبليكالىق, 630 جەر­گى­لىكتى, ال 163 شاقىرىمى اۋىل­­ىشىلىك جولدار. جىل­دىڭ قو­رىتىندىسى بويىنشا ستان­دارتتى جاعدايداعى جەرگى­لىكتى جەلىدەگى اۆتوموبيل جول­دارى­نىڭ ۇلەسى 84%-عا, رەس­پۋبلي­كالىق جەلىدە 87%-عا دەيىن ۇل­عايتىلدى», دەدى بريفينگتە عاۋەز نۇرمۇحامبەتوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, الداعى 4 جىلدا پەتروپاۆل قالاسىنىڭ بارلىق كوشەسىن اسفالت­تاۋ جوسپارلانعان. ال بيىل قا­لانىڭ 57 كوشەسىندە جوندەۋ جۇرگىزىلىپ, ونىڭ 39-ىندا العاش رەت اسفالت توسەلگەن. الداعى جىلدارى وبلىس ورتالىعىن­دا اسفالتسىز جابىنداردان تولىقتاي باس تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر.

وڭىردە اپاتتى مەكتەپتەر ماسەلەسى تولىعىمەن شەشىلگەن. «بەرەكە» شاعىن اۋدانىندا ارنايى مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. جاڭا عيمارات ارنايى مەكتەپتەردەگى ورىن تاپ­شى­لىعىن تولىعىمەن شەشتى. وقۋ عيماراتى 300 ورىندىق, 50 ورىندىق مەكتەپ-ينتەرناتى دا بار. قازىر مۇندا 220 بالا ءبىلىم الىپ ءجۇر. وتكەن قاراشا ايىندا «ورمان» شاعىن اۋدانىن­­دا 600 ورىندىق جايلى مەك­تەپ اشىلدى. سونداي-اق, «بەرەكە» شاعىن اۋدانىندا دا 600 ورىن­دىق ءدال سونداي مەكتەپ قۇرى­لىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر.

«اۋىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋ­دى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوبا­سى اياسىندا وبلىستا 46 مەدي­تسينالىق نىساننىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانعان. وتكەن جىلى ولاردىڭ 8-ءى پايدالانۋعا بەرىل­گەن ەدى. بيىل 38 مەديتسينا­لىق نىسان سالىنىپ جاتىر.

وبلىستاعى شالعاي اۋىل تۇرعىندارىنا تەلەمەديتسينا بويىنشا قىزمەت كورسەتۋ قاناتقاقتى جوباسى قولعا الىن­دى. ال 16 «ليمستار» تەلە­مە­ديتسينالىق كەشەنى دارى­گەرلەرگە قاشىقتان كونسۋلتاتسيا بەرۋگە جانە قو­سىلعان مەدي­تسينالىق داتچيك­تەردى پايدالانا وتىرىپ, اۋىلدىق پاتسيەنتتەردى تەكسەرۋگە مۇم­كىندىك بەرەدى.

وڭىردە جان بىتكەندى كەرە­مەت كوركەمدىگىمەن وزىنە تارتاتىن يمانتاۋ-شالقار كۋرورت­تىق ايماعى ورنالاسقان. ول جەر تۋرالى بريفينگتە وبلىس اكىمى ماقتانىشپەن ايتتى. ء«بىز بارشاڭىزدى ءوزىنىڭ باي جانە تاڭعاجايىپ تابيعا­تى­مەن تاڭعالدىراتىن كۋرورت­تىق ايماعىمىزعا كەلۋگە شاقى­رامىز», دەدى ول.

نەگىزى, وبلىستا 3,9 مىڭ دەمالۋشىنى قابىلدايتىن 46 دەمالىس بازاسى بار. ونداعى 9 نىسان جىل بويى جۇمىس ىستەيدى. ينۆەستورلار جىل بويى جۇمىس ىستەيتىن ەكوقوناق ۇيلەر مەن گلام­پينگتەر سالۋ بويىنشا 16 جو­بانى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىس­كەن. دەمالۋشىلاردىڭ قاۋىپ­سىز­دىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن شال­قار مەن يمانتاۋ كولدەرىن­دە 2 سۋدان قۇتقارۋ بەكەتى سالى­نادى. بۇگىندە  كۋ­رورت­ت­ىق ايماق ىشىندەگى جولدار رەت­كە كەلتىرىلدى. لوبانوۆو اۋىلى­نان اقمولا وبلىسىنىڭ شەكارا­سى­نا دەيىنگى جولعا اسفالت توسەلگەن.

بۇعان قوسا, وبلىس ورتا­لىعىن­دا ۇستەل تەننيسىنىڭ زاما­ناۋي ورتالىعى مەن «قىزىل­جار» كرەا­تيۆتى يندۋستريا ور­تالىعى اشىلدى.