پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا گەولوگيالىق سالانى دامىتۋ ماسەلەسى قارالدى. سونداي-اق اۋىلدىق مەكتەپتەردى دامىتۋ جايى دا كۇن تارتىبىنە شىقتى.
پرەزيدەنتتىڭ 2026 جىلدان باستاپ گەولوگيالىق زەرتتەۋ الاڭىن 1,5 ملن-نان 2 ملن 200 مىڭ شارشى شاقىرىمعا دەيىن ۇلعايتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا ۇكىمەت ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ, جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ جانە دەرەكتەردى وڭدەۋ ءۇشىن جي تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ ماقساتىندا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر.
قازىردىڭ وزىندە جەر قويناۋىنىڭ زەرتتەلگەن اۋماعى 2 ملن شارشى شاقىرىمعا جەتكىزىلدى. شەتەلدەردىڭ گەولوگيالىق قىزمەتتەرىمەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق شەڭبەرىندە شىعىس قازاقستاندا مينەرالدىق رەسۋرستاردىڭ بولاشاعى زور كەن ورىندارىن بىرلەسىپ ىزدەۋ جالعاسىپ وتىر. الىنعان اقپارات جەر قويناۋىن پايدالانۋدىڭ بىرىڭعاي پلاتفورماسىنا جۇكتەلەدى. بارلىعى «minerals.e-qazyna.kz» 66 مىڭنان استام گەولوگيالىق ەسەپ ورنالاسقان.
ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى قانات شارلاپاەۆ باستاپقى گەولوگيالىق اقپاراتتى تسيفرلاندىرۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىس تۋرالى باياندادى. بۇگىندە 2,5 ملن دەرەك تسيفرلىق فورماتقا كوشىرىلدى. بۇل جۇمىس جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ ارقىلى كۇشەيتىلدى. كەلەسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 1,5 ملن دەرەكتى تسيفرلاندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. 2026 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بارلىق جۇمىس اياقتالۋعا ءتيىس.
كومىرسۋتەك شيكىزاتى سالاسىندا جاقسارتىلعان مودەلدىك كەلىسىمشارت تەتىگى ەنگىزىلدى. ول باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋعا, كۇردەلى كەن ورىندارىنا ينۆەستيتسيالار تارتۋعا جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان. بۇگىندە جەردە سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدارعا سۇرانىس جوعارى بولىپ وتىر. بۇل ورايدا 12 ۋچاسكەدە مەملەكەت قارجىسى ەسەبىنەن جۇرگىزىلىپ جاتقان ىزدەستىرۋ جۇمىستارى اياقتالۋعا جاقىن. اسىرەسە ليتيگە دەگەن سۇرانىس ەرەكشە. ونى ىزدەستىرۋ جۇمىستارى بايانكول ءوڭىرىنىڭ, ارال-كاسپي اۋماعىنىڭ ماڭىندا جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار بيىل شامامەن 1 ملن شارشى شاقىرىم اۋماقتا پايدالى قاتتى قازبالاردى بارلاۋ الاڭدارى اشىلدى. بۇل «Riotinto», «Fortescue», «Arras Minerals» سياقتى جانە باسقا دا ءىرى حالىقارالىق كومپانيالاردى تارتۋعا مۇمكىندىك بەردى. بىراق سوعان قاراماستان ەلىمىزدە كەن ءوندىرۋ دەڭگەيى كەمىپ بارادى. سەبەبى قاتتى پايدالى قازبالار مەن كومىرسۋتەك قورىن ىزدەستىرۋ جۇمىسىنىڭ قارقىنى تومەن.
پرەمەر-مينيستر اتالعان باعىتتاعى جۇمىستارعا تىڭ تاسىلدەر قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قولدا بار مينەرالدى-شيكىزات بازاسىن ۇتىمدى ءارى ءتيىمدى پايدالانۋ جانە جاڭا كەن ورىندارىن يگەرۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ناقتى ىسكە اسىرىلۋىن ازىرلەۋ مەن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. بۇگىندە وندىرىلگەن قازبالاردىڭ سارقىلۋى مەن جوعارى قوسپالاردىڭ بولۋى بايقالادى. بۇل ايتارلىقتاي قاراجات تارتۋدى جانە ءوندىرۋ مەن تازارتۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىن ازىرلەۋدى تالاپ ەتەدى. وعان ينۆەستيتسيا تارتۋعا ناقتى شارالار مەن جەڭىلدىكتەر ازىرلەۋ قاجەت.
بۇعان قوسا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قۇرىلعان ۇلتتىق گەولوگيالىق قىزمەت ءتيىستى قولداۋ مەن وكىلەتتىكتەردى, سونداي-اق عىلىمي-تەحنولوگيالىق ينفراقۇرىلىمدى الۋعا ءتيىس. بۇل باعىتتا «سامۇرىق-قازىنا» قورىمەن بىرلەسكەن جۇمىستى ۇيلەستىرۋدىڭ ماڭىزى كورسەتىلگەن.
سونداي-اق زاماناۋي تەحنولوگيالاردى, ونىڭ ىشىندە جەرۇستى زەرتتەۋلەرىنە قاجەتتى شىعىنداردى ازايتاتىن اەروگەوفيزيكالىق ءتۇسىرىلىمدى پايدالانۋعا نازار اۋدارىلدى. وسىعان بايلانىستى 30 نەمەسە ودان دا كوپ جىل بۇرىن الىنعان جانە قاعاز فورماتىندا نەمەسە پلەنكالاردا ساقتالعان گەولوگيالىق اقپاراتتى تسيفرلاندىرۋ قاجەت. سونىمەن قاتار حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنا سەرتيفيكاتتالعان زەرتحانالىق راستاما قاجەت بولادى.
«ۇكىمەت گەولوگيالىق بارلاۋدى قولداۋعا, ينۆەستيتسيا تارتۋعا قولايلى جاعداي جاساۋعا, ىنتالاندىرۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرىن ازىرلەۋگە جانە زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە ەرەكشە نازار اۋدارادى. ءبىز ەڭ الدىمەن, جەراستى بايلىعىمىزدى مەملەكەتتىك كومپانيالارعا تاپسىرۋىمىز كەرەك. اۋەلى بارلاۋ جۇرگىزىپ, ونى دامىتىپ, يگەرىپ, سودان كەيىن ينۆەستور تارتۋ قاجەت. سوندا عانا ونىڭ قۇنى وسەدى جانە مەملەكەت پايدا كورەدى. وسى تەتىكتى كەڭىنەن قولدانۋ كەرەك», دەدى و.بەكتەنوۆ.
سونىمەن قاتار ۇكىمەت وتىرىسىندا اۋىلدىق مەكتەپتەردى دامىتۋ ماسەلەلەرى قارالدى. ەلدەگى مەكتەپتىڭ 67%-ى اۋىلدىق جەرلەردە ورنالاسقان. وندا مەكتەپ جاسىنداعى بالالاردىڭ شامامەن 40%-ى ءبىلىم الادى. وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆ 2022 جىلدان باستاپ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا «اۋىلدىق جەرلەردەگى تىرەك مەكتەپتەردىڭ الەۋەتىن دامىتۋ» جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن ايتتى. قازىرگى ۋاقىتتا 135 ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى جەلىسى قۇرىلىپ, 4 665 زاماناۋي جابدىقتالعان كابينەت جاسالدى. 2025 جىلى جوباعا تاعى 56 ۇيىم قوسىلىپ, 1 935 كابينەت جاڭارتىلادى.
پرەمەر-مينيستر اۋىلدىق جەردەگى مەكتەپتەردى دامىتۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باسىمدىعىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. مەكتەپتەردىڭ جاعدايى اۋىلدىڭ تاعدىرى مەن حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى.
«مەملەكەت باسشىسى اۋىل مەكتەبىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىر. اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە 2027 جىلعا دەيىن 180-گە جۋىق مەكتەپ سالۋ جوسپارلانعان. بيىل «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسىن قوسا العاندا, 42 اۋىل مەكتەبى پايدالانۋعا بەرىلدى. كەيىنگى ءۇش جىلدا اۋىلداردا 2,5 مىڭعا جۋىق مەكتەپ جاڭعىرتىلدى. وقىتۋ جاعدايلارىن جاقسارتۋ جانە جايلى ورتا قۇرۋ ماقساتىندا 800-دەن اسا مەكتەپتى قايتا جاڭارتۋ جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق اۋىل مەكتەپتەرى ءۇشىن 4 مىڭنان استام ءپان كابينەتى ساتىپ الىندى», دەدى و.بەكتەنوۆ.
ۇكىمەت باسشىسى وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە جىل سوڭىنا دەيىن وڭىرلەرگە مەكتەپتەردى قايتا جاڭارتۋدىڭ بىرىڭعاي تالاپتارىن ۇسىنۋدى تاپسىردى.
اۋىلعا بىلىكتى پەداگوگتەردى تارتۋ ماقساتىندا ۇكىمەت تاراپىنان بىرقاتار ىنتالاندىرۋ شاراسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, لاۋازىمدىق جالاقىعا 25% مولشەرىندە قوسىمشا اقى كوزدەلگەن. «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىمەن كەلگەن پەداگوگتەرگە كوتەرمە جاردەماقى تولەنەدى, سونداي-اق تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا نەمەسە سالۋعا ءتيىمدى نەسيەلەر بەرىلەدى.
ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جەكە سەكتوردىڭ جانە قوعامدىق قورلاردىڭ قاتىسۋىمەن ءساتتى ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. مىسالى, ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» قورى الماتى وبلىسىنىڭ 42 اۋىلدىق مەكتەبىندە ناقتى پاندەر بويىنشا ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ جوباسىن ىسكە اسىردى. پرەمەر-مينيستر اقتوبە وبلىسىندا تىرەك جانە شاعىن جيناقتالعان مەكتەپتەردى جاراقتاندىرۋ ناتيجەلەرىنە نازار اۋداردى – بۇل ماقساتقا «قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورى 1 ملرد 800 ملن تەڭگە بولگەن.
پەداگوگتەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جانە زاماناۋي رەسۋرستارمەن جاراقتاندىرۋ ەسەبىنەن تىرەك مەكتەپتەردىڭ تاجىريبەلى مۇعالىمدەرى شاعىن كومپلەكتىلى مەكتەپتەردىڭ وقۋشىلارىنا ساباق بەرەدى. ناتيجەسىندە, تىرەك مەكتەپتەر شاعىن مەكتەپتەردەگى ءبىلىم دەڭگەيىن كوتەرگەنى اتاپ ءوتىلدى. ۇكىمەت باسشىسى وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ءوڭىر اكىمدەرىمەن بىرگە اقتوبە وبلىسىنىڭ تاجىريبەسى نەگىزىندە كەمىندە 200 تىرەك مەكتەپتەر جەلىسىن قۇرۋدى جانە شاعىن كومپلەكتىلى مەكتەپتەردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى.
بۇگىندە ءۇش اۋىسىمدا وقىتاتىن مەكتەپتەردىڭ 57%-ى اۋىلدىق جەردە – كوپشىلىگى الماتى جانە تۇركىستان وبلىستارىندا ورنالاسقان. اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەردىڭ 76%-ى دا اۋىلدا. ولار نەگىزىنەن اقتوبە, قىزىلوردا, باتىس قازاقستان جانە تۇركىستان وبلىستارىندا. ۇكىمەت باسشىسى اۋىل مەن قالا مەكتەپتەرىنىڭ اراسىنداعى وقىتۋ ساپاسىنىڭ, اسىرەسە ماتەماتيكا, فيزيكا جانە شەت تىلدەرى بويىنشا بىلىكتىلىگى جوعارى مامانداردىڭ تاپشىلىعىنان تۋىنداعان الشاقتىقتى قىسقارتۋدىڭ ماڭىزىنا نازار اۋداردى.
پرەمەر-مينيستر وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە اكىمدەرمەن بىرلەسىپ, اۋىل مەكتەبى مۇعالىمدەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ باعىتىندا جۇيەلى شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى. سونداي-اق 2025 جىلعى 1 قىركۇيەككە قاراي شالعاي وڭىرلەردى ەرەكشە نازارعا الا وتىرىپ, اۋىل مەكتەبىن جىلدامدىعى جوعارى ينتەرنەتكە قوسۋدى اياقتاۋ قاجەت. ءوڭىر اكىمدەرىنە ءارتۇرلى ۇيىرمەلەر مەن سەكتسيالاردىڭ قولجەتىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 2025 جىلدىڭ قىركۇيەگىنە دەيىن مەكتەپتەن تىس ۇيىمداردىڭ كوميۋنيتي-ورتالىقتارىن نەمەسە فيليالدارىن اشۋدى اياقتاۋ مىندەتتەلدى.