ءبىلىم بۇلاعى استانادان باستاۋ الادى

ساپالى ءبىلىم باسەكەلەستىك تۇعىرى

بۇگىنگى جاھاندانۋ داۋىرىندەگى جاپپاي باسەكەلەستىك بەلەڭ العان شاقتا, ادامنىڭ اقىل-ويىنا, ونىڭ بىلىمىنە سالماق تۇسەدى. عىلىم مەن تەحنولوگيا كۇننەن-كۇنگە قارىشتى سەكىرىستەر جاساپ جاتقان قازىرگى كۇندە ادامنىڭ ءسات سايىن ءبىلىمىن شىڭداپ, ءومىر بويى وقۋىنا تۋرا كەلەدى. بۇل رەتتە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ “بىزگە ۇلتتىق ينتەللەكتىنىڭ ءدىڭىن قۇرۋ قاجەت, بىزگە حالىقارالىق دەڭگەيدە باسەكەگە تۇسە الاتىن ەرۋديتسيالى ادامدار كەرەك”, دەپ اتاپ كور­سەتكەن بولاتىن. وسىدان-اق بولاشاق­تاعى باسە­كەلەستىكتىڭ كىلتى بىلىمدە جاتقانىن بۇكىل ەل بولىپ ءتۇسىنىپ, بۇل ءومىر­لىك قاعيدانى ۇرپاق ساناسىنا ءسىڭىرۋ باستى پارىزىمىز عوي دەپ ويلايمىن.

ءاسيما بيمەندينا, استانا قالاسى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باستىعى.

ءيا, “بىلەكتى ءبىردى جىعار, ءبىلىمدى مىڭدى جىعار” دەگەن حالىق دانالىعىنىڭ بۇگىنگى باسەكەدە ءباسى مىقتى ۇرپاق قا­لىپ­تاستىرۋداعى ءمانى ارتا ءتۇس­كەنى تالاس تۋدىرمايتىن اقيقاتقا اي­نالعانى انىق. سوندىقتان دا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇعىرىنا, ەل­دى­گىمىزدىڭ ايبارىنا اينالعان استانا قالاسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ وركەنيەت ۇردىسىنە ساي بولۋى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قويىپ وتىرعان باستى تالابى. قازىر استانا قالاسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا 206 ءبىلىم مەكەمەسى جۇمىس ىستەۋدە. وندا 120 مىڭعا جۋىق وسكەلەڭ ۇرپاق ءبىلىم نارىنەن سۋسىنداپ جاتىر. قالا ەلوردا اتانعاننان بەرگى جىلدار ىشىندە مۇنداعى وقۋشىلار سانى 27 مىڭعا نەمەسە 38,7 پايىزعا وسكەن. جىل سايىن وقۋشىلار سانىنىڭ ارتۋى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى جەلىسىن كەڭەيتۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. مەكتەپتەردەگى ورىن تاپشىلىعىن ازايتۋ ماقساتىندا سوڭعى جىلدارى قالادا 20 جاڭا مەكتەپ عيماراتى بوي كوتەردى. باس قالا حالقىنىڭ كۇن ساناپ ارتۋىنا بايلانىستى سوندا دا مەكتەپتەردەگى ورىن تاپشىلىعى بارعان سايىن كۇردەلىرەك سەزىلۋدە. بۇگىنگى تاڭدا قالا مەكتەپتەرىندەگى ورىن تاپشىلىعى 13 مىڭنان ارتىپ وتىرسا, 2012 جىلى ەلىمىزدىڭ 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ ءجۇ­يەسىنە كوشۋىنە بايلانىستى مەكتەپ­تەردەگى ورىنعا دەگەن سۇرانىس 20 مىڭعا دەيىن جەتپەك. بۇل كوكەيكەستى ماسەلەنى شەشۋدە ەلباسىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن ومىرگە كەلگەن “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسىنىڭ يگى ىقپالى ولشەۋسىز. وسى باعدارلاما اياسىندا قالامىزدا 10400 وقۋشىعا ارنالعان 9 جاڭا مەكتەپ سالۋ جوسپارلاندى. قازىرگە دەيىن 3 جاڭا مەكتەپ عيماراتى پايدالانۋعا بەرىلىپ تە ۇلگەردى. بيىلعى جىلى 6800 بالا ءبىلىم الاتىن تاعى 6 جاڭا مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلەدى. جاڭا مەكتەپتەر سالۋمەن بىرگە جۇمىس ىستەپ تۇرعان مەكتەپ عيماراتتارىنىڭ اينالاسىندا بالالاردىڭ دەنە تاربيەسىمەن شۇعىل­دانۋىنا جانە قولايلى دەمالىسىنا جاعداي جاساۋ ماقساتىندا استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى قابىلداعان “مەكتەپ اۋلالارى” باعدارلاماسى اياسىندا بارلىق مەكتەپ اۋماقتارىندا اباتتاندىرۋ جانە جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى قولعا الدىق. “جول كارتاسى” شەڭبەرىندە 2009 جىلى ءبىلىم بەرۋ نىساندارىن جوندەۋگە 1 ملرد. 85 ملن. تەڭگە قارجى ءبولىندى. سونىڭ ناتيجەسىندە 30 ءبىلىم بەرۋ نىساندارىنا ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ال ۇستىمىزدەگى جىلى وسى ماقسات ءۇشىن 1 ملرد. 264 ملن. تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, 19 مەكتەپ عيماراتى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلمەك. جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, ساپالى ءبىلىم بۇگىنگى جاھاندانۋ داۋىرىندەگى باسە­كە­لەستىكتىڭ تۇعىرىنا اينالىپ وتىر. مەم­لەكەتىمىز ءبىلىم دەڭگەيىنىڭ وركەنيەت تالاپ­تارىنا ساي بولۋى ءۇشىن بارلىق قاجەتتى مۇمكىندىكتەردى جاساپ كەلەدى. ەلباسىنىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ ءبىلىم سالاسى جىلدان-جىلعا دامىپ كەلەدى. بۇل ۇردىستە ەلوردانىڭ ءبىلىم سالاسى كوش باسىنان كورىنىپ ءجۇر دەسەك, ارتىق ايت­قاندىق ەمەس. ماسەلەن, استانا مەك­تەپ­تەرىنىڭ 100 وقۋشىسى رەسەي. اقش, گرەكيا, كيپر, ۆەنگريا, تۇركيا, برازيليا, ۇلى­بريتانيا سياقتى دامىعان ەلدەردە وتكەن ءارتۇرلى عىلىمي پاندىك وليمپيادالارعا قا­تىسىپ, 115 مەدالدى جەڭىپ الدى. باس قالا­مىز­دىڭ مەكتەپ وقۋشىلارى رەسپۋبليكالىق عىلىمي جوبالار بايقاۋلارىندا جانە پاندىك وليمپيادالاردا كوماندالىق ەسەپ بويىنشا 5 مارتە قاتارىنان جەڭىمپاز اتاندى. بيىلعى اقپان ايىندا وتكەن وقۋشىلاردىڭ رەسپۋب­لي­كالىق عىلىمي جوبالار جارىسىندا استانالىق 55 وقۋشى 33 مەدالدى يەلەنىپ, كوماندالىق ەسەپتە جەڭىمپاز اتاندى. ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ بالالاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن انىقتاۋ سىناعى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە مەكتەپتەردىڭ ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنىڭ دارەجەسىن ءبىل­دى­رە­تىن كورسەتكىش ەكەنى دە بەلگىلى. سوڭعى جىلدارى جۇيەلى وتكىزىلىپ كەلە جات­قان وسى ءداستۇرلى ءبىلىم بايقاۋىندا اس­تا­نا­لىق مەكتەپ ءبى­تىر­ۋشىلەردىڭ سوڭعى 6 جىل ءىشىن­دەگى ورتاشا بالل كور­سەت­كىشى وسكەن. وعان دالەل بيىلعى جىلعى ۇلتتىق ءبى­رىڭعاي تەستىلەۋگە قاتىسقان ءتۇ­لە­ك­تە­رى­مىز تەستىلەۋ قو­­رى­­­­­تىندىسى بو­ي­ىن­شا ورتاشا ە­س­ەپ­­­پەن 97,43 بال­ل­عا يە بولدى. رەس­پۋب­ليكا بويىنشا بۇل كور­سەتكىش 84,84 بال­لعا تەڭ. ءسويتىپ ەلور­دالىق ءبىلىم سالاسى قا­تارىنان ال­تىنشى جىل العا شىقتى. استانا قا­لا­سىن­داعى الكەي مار­عۇلان № 40 ورتا مەكتەپتىڭ تۇلەگى عيزات ساعىندىق 125 بالل الدى. ۇبت-2010 قورىتىندىسى بويىنشا, استانا قالاسىنىڭ “زەردە” دارىندى بالالار مەكتەبى, № 38 جانە № 50 مەكتەپ-ليتسەي, ەر جانە قىز بالالارعا ارنالعان قازاق-تۇرىك ليتسەيلەرى, “ميراس” حالىقارالىق مەكتەبى جانە باسقالارى جاقسى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىپ, بيىلعى وقۋ جىلىن ويداعىداي اياقتادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ وتكەن جىلى 13 قاراشادا ەل تۇرعىندارىمەن تىكەلەي جەلى ارقىلى وتكىزگەن جۇزدەسۋىندە قالا بويىنشا بالاباقشالارداعى ورىن تاپشىلىعىن شۇعىل جويۋ جونىندە اكىمدىكتىڭ الدىنا كەلەلى مىندەتتەر قويىپ, “بالاپان” باعدارلاماسىن ءىس جۇزىنە اسىرۋدى تاپسىردى. ەلباسىنىڭ “بالا­پان” باعدارلاماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى بالاباقشاعا دەگەن سۇرانىستى بارىنشا قاناعاتتاندىرۋ ماق­سا­تىندا 2009-2010 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارىن جاساپ, ءىرى جۇمىستار اۋ­قى­مىن بەلگىلەگەن بولاتىن. وسى ورايدا مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالار مەكەمەلەرىندەگى ورىن تاپشىلىعىن تومەندەتۋ مىندەتىن مىنانداي ءتورت باعىت بويىنشا شەشۋ كوز­دەلىنگەن: بۇرىن باسقا ماقساتتارعا پاي­دالانىلىپ كەلگەن 14 بالاباقشا عيماراتىن قايتادان مۋنيتسيپالدىق مەنشىككە الىپ, 2585 بالاباقشا ورنىن اشۋ, “جاڭا قۇرىلىس” جشس سالىپ جاتقان تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى عيماراتتارىنىڭ ءبىرىنشى قاباتتارىنان 3 مىڭ بۇلدىرشىنگە ارنالعان بالا­باق­شالار اشۋ, 2240 ورىندىق 10 جاڭا بالا­باق­شا عيماراتىن سالۋ, جەكە مەنشىك بالا­باق­شا­لاردا 2975 بالاعا ەسەپتەلىنگەن مەملەكەتتىك تاپسىرىس بەرۋ جانە 1240 ورىندىق جەكە مەنشىك بالاباقشالار اشۋ. مىنە, وسىنداي اۋقىمدى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ارقاسىندا ۇستىمىزدەگى جىلى 12304 استانالىق ءبۇلدىرشىن بالاباقشالارداعى ورىنمەن قامتاماسىز ەتىلمەك. الداعى 2010-2011 جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ استانا مەكتەپتەرىندەگى بارلىق تومەنگى سىنىپ (1-4 سىنىپتار) وقۋشىلارىنا جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن تەگىن تاماق بەرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. قازىرگى جاعدايدا ءبىلىم بەرۋ سالاسىن باسقارۋ ءتاسىلىن دە وسكەلەڭ تالاپتار دەڭگەيىنە كوتەرۋ ماسەلەسى ۋاقىت تالابىنا اينالىپ كەلەدى. ءبىلىم بەرۋدى باسقارۋ دەگەنىمىز – مەكەمەنى نەمەسە قىزمەتكەرلەردى باسقارىپ قانا قويماي, ونىڭ بارلىق ساتىلار بويىنشا دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. قازىرگى وندىرىستەگى تەحنيكالىق جاراق­تان­دىرۋ جانە وزىق تەحنولوگيالار جۇمىسشى كادرلاردىڭ كاسىبي ءبىلىم دەڭگەيىنىڭ جوعارى بولۋىن تالاپ ەتەدى. ول ءۇشىن تەحنيكالىق جانە كا­سىپتىك وقۋ ورىندارىندا بىلىكتى ماماندار دايار­لاۋ ءىسىن دامىعان ەلدەردەگى ەكونوميكا سۇرانىستارىنا جاۋاپ بەرە الاتىنداي دەڭگەيگە جەتكىزۋىمىز قاجەت. بىلىكتى جۇمىسشى كادرلارىن دايارلاۋ ءۇشىن بولىنەتىن مەملەكەتتىك تاپ­سى­رىستىڭ كولەمى جىلدان-جىلعا ۇلعايىپ كەلەدى. ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ دەڭگەيىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى ەڭبەك رىنوگىنداعى كاسىبي ماماندار تاپشىلىعى تەرەڭ سەزىلە باستادى. وسىعان بايلانىستى ءبىز كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم دەڭگەيى مەن ساپاسىن ارتتىرۋدى ەرەكشە ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ قاتارىنا قويىپ وتىرمىز. قالانىڭ كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە قازىر 24261 ادام 28 ماماندىق بويىنشا ءدارىس الۋدا. ەلباسىنىڭ تاپسى­ر­ما­سىمەن “قازاقمىس” كورپوراتسياسى رەسپۋب­لي­كاداعى جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قام­قور­لى­عىنسىز قالعان بالالار ءۇشىن استانا قالاسىندا 300 وقۋشىعا ارنالعان وسى زامانعى كاسىپتىك-تەح­نيكالىق ليتسەي عيماراتىن سالىپ, پايدالانۋعا بەردى. زاماناۋي تەحنولوگيامەن جابدىقتالىپ, وزىق ۇلگىدە سالىنعان بۇل ءبىلىم وشاعى رەسپۋبليكامىزداعى بالاماسى جوق بىرەگەي وقۋ ورىندارىنىڭ بىرىنەن سانالادى. وندا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن كەلگەن جەتكىنشەكتەر كاسىبي ءبىلىم الۋدا. بالا جانىنىڭ باعبانى ۇستازدار قاۋىمىنا جۇكتەلەتىن مىندەت پەن زاماناۋي تالاپ تا كۇننەن-كۇنگە ارتىپ كەلەدى. “ۇستازى مىقتىنىڭ ۇستامى مىقتى” دەگەندەي, استانا ۇستازدارىنىڭ ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگى سوڭعى ۋاقىتتا ايتارلىقتاي دارەجەگە كوتەرىلگەندىگىن اتاپ وتكەن ءجون. سوڭعى جىلدارى ەلوردانىڭ 300-گە تارتا مۇعالىمدەرى ءتۇرلى حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق بايقاۋلار مەن فورۋمدارعا قاتىسىپ, 80 مۇعالىم عىلىمي-ادىستەمەلىك قۇرالداردىڭ اۆتورى اتانسا, 120 ۇستازدىڭ اۆتورلىق ەڭبەكتەرى رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق باق-تاردا جارىق كوردى. ماسەلەن, № 38 مەكتەپ-ليتسەيدىڭ ينفورماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى ءلاززات ەسەنو­ۆا­نىڭ عىلىمي ەڭبەگى حورۆاتيادا وتكەن جاڭاشىل مۇعالىمدەردىڭ ەۋروپالىق فورۋمىندا 34 ەلدەن تۇسكەن 62 جوبانىڭ ىشىندە ۇزدىك دەپ تا­نىلىپ, جوعارى باعاعا يە بولدى. ال “دا­رىندى وقۋشىعا – دارىندى مۇعالىم” اتتى ءىىى رەسپۋبليكالىق پەداگوگتار وليمپياداسىندا استانالىق ۇستاز دانيار كۇزەمباەۆ باس جۇلدەنى جەڭىپ الدى. ەلوردا ۇستازدارىنىڭ تۇرمىستىق-الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ ماقساتىندا بىرقاتار كەشەندى شارالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل ورايدا قالا مەكتەپتەرى مۇعالىمدەرىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى قانشالىقتى وتكىر بولسا دا بىرتىندەپ شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. ماسەلەن, سوڭعى كەزدە مۋنيتسيپالدىق تۇرعىن ءۇي قورىنان 155 مۇعالىم پاتەر السا, مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى بويىنشا 2008 جىلى 400-دەن استام ۇستاز قونىس تويىن تويلاسا, 2009 جىلى 500-دەن استام ۇستاز پاتەر الدى. وتكەن جىلى ۇستازداردىڭ دەمالىسى مەن ساۋىقتىرۋ شارالارى ءۇشىن 250-دەن استام جولداما ءبولىندى. بۇگىنگى جاھاندانۋ داۋىرىندە اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى مەڭگەرۋ باستى دا بالاماسىز تالاپ بولىپ وتىر. بىلتىر وتكەن مۇعالىمدەردىڭ ءداستۇرلى تامىز كەڭەسىندە قالا اكىمى ي.تاسماعامبەتوۆ الداعى وقۋ جىلىنداعى باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى رەتىندە مەكتەپ سايتتارىن اشۋ يدەياسىن ۇسىنعان ەدى. قازىر قالاداعى مەكتەپتەردىڭ بارلىعىندا ارنايى سايتتار جۇمىس ىستەپ تۇر. قازىرگى جاھاندانۋ ءۇردىسى بەلەڭ العان زاماندا, كەز كەلگەن ەلدىڭ ءبىلىم سالاسى ءوز كەڭىستىگىندە تۇيىقتالىپ قالماۋى كەرەك. وسى ماقساتپەن استانا قالاسىنىڭ ءبىلىم باسقارماسى حالىقارالىق ءبىلىم كەڭىستىگىندە وزگە ەلدەرمەن تىعىز بايلانىس جاساپ, جۇمىس جۇرگىزۋدى داستۇرگە اينالدىرعان. ءبىز سينگاپۋر, بۋداپەشت, لوندون, ماسكەۋ, سانكت-پەتەربۋرگ, سەۋل, مينسك, ۆارشاۆا, بەرلين سياقتى قالالارمەن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار سالاسىندا تاجىريبە الماسىپ كەلەمىز. جاقىندا 51-ءشى حالىقارالىق ماتەماتيكا وليمپياداسىن العاش رەت قازاقستاننىڭ ەلورداسى استانا قالاسىندا وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. ءبىز مۇنداي قۇرمەتكە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ىنتى­ماقتاستىقتىڭ نىعايۋى مەن جىل سايىن وقۋشىلارىمىزدىڭ وسى ءپان بويىنشا وتكىزىلەتىن ءبىلىم باسەكەسىندەگى جەڭىستەرىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىپ وتىرمىز. مىنە, وسىنداي قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەر اياسىندا ءبىز الداعى ۋاقىتتا دا جاس ۇرپاققا سانالى تاربيە, ساپالى ءبىلىم بەرۋ ماقساتىندا الدا تۇرعان ورەلى مىندەتتەرگە ساي قىزمەت ەتە بەرمەكپىز. كاسىبي مەكتەپ – بىلىكتى مامان ۇستاحاناسى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ قارقىنى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. ەلباسىنىڭ بالا­ماسىز باستامالارىنىڭ ارقاسىندا الەمدىك داعدارىس جاعدايىنان ەلەۋلى قيىندىقتارسىز شىققان ەل ەكونوميكاسى داعدارىستان كەيىنگى دامۋ ۇردىسىندە شىن مانىندە جو­عارى قارقىن الدى. مەملەكەت باس­شىسى اتاپ كورسەتكەندەي, ەل ەكو­نو­ميكاسىنىڭ بۇگىنگى جانە بولا­شاقتاعى دامۋ باسپال­داق­تا­رىندا زاماناۋي تەحني­كالار مەن وزىق تەحنولوگيالاردى مەڭگەرەتىن بىلىكتى دە ءبىلىمدى وتاندىق كادرلار اۋاداي قاجەت جانە ولارعا دەگەن سۇرانىس بارعان سايىن ارتا تۇسەتىندىگى دە اقيقات. ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننو­ۆا­تسيالىق دامۋ ستراتەگيا­سى­نىڭ باستى ماقساتى الەمدىك ساپا ستاندارتتارىنا قول جەتكىزۋ بولىپ تابىلادى. وسىعان بايلانىستى تەحنيكالىق كاسىبي ماماندارعا ەرەكشە باسىمدىق بەرىلىپ وتىر. كەزىندە ەلىمىزدەگى كاسىپتىك-تەح­ني­كالىق ءبىلىم جۇيەسىنىڭ دا­عدارىسقا ۇشىراپ, بۇل سالادا كادر دايارلاۋ ماسەلەسىنىڭ دە نازار­دان تىس قالعانى جاسىرىن ەمەس. ال بۇگىنگى ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسى حالىقارالىق باسەكەلەستىككە بەيىم­دەلە باستاعان شاقتا وتكەن قاتەلىك­تەردىڭ ورنىن تولتىرىپ, ەلىمىزدە قازىرگى زامانعى وسكەلەڭ تەحنو­لو­گيالىق تالاپتار سۇرانىسىنا ساي كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن وزەكتى ماسەلەگە اينالدى. بۇل وراي­دا ەلىمىزدىڭ باس قالاسى – اس­تانادا ايتارلىقتاي كەشەندى شارالاردىڭ ءىس جۇزىنە اسىرىل­عان­دىعىن اتاپ كورسەتكەن ءجون. باس قالامىزدا سوڭعى 5 جىل ىشىندە كاسىبي ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارىنىڭ سانى 16-دان 32-گە دەيىن ارتتى. بۇل كورسەتكىشتىڭ ءوسىمى بۇنىمەن توقتاماق ەمەس. ويتكەنى, بۇگىنگى وزىق تەحنولوگيالار زامانىنىڭ تالابى بارعان سايىن جاڭا كاسىپتىك-تەحنيكالىق مامان­دارعا دەگەن سۇرانىستى ارتتىرىپ وتىر. سونىمەن قازىر قالامىزداعى 6 كاسىپتىك-تەحنيكالىق ليتسەيدە 18 ماماندىق ءتۇرى بويىنشا, 26 كوللەدجدە (ونىڭ 5-ءى مەملەكەتتىك, 21-ءى جەكە مەنشىك) 72 ماماندىق بويىنشا ءدارىس بەرىلەدى. بۇل كاسىبي ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارىندا بۇگىنگى تاڭدا 29867 بولاشاق ماماندار ءبىلىم الۋدا. ونىڭ ىشىندە 2484 جەتكىنشەك كاسىپتىك-تەحني­كالىق ليتسەيلەردە, 27383 بولاشاق جاس مامان كوللەدجدەردە ءبىلىمى مەن قابىلەتتەرىن شىڭداۋدا. ەل ۇكىمەتى قابىلداعان داع­دا­رىسقا قارسى ءىس-شارالار باع­دار­لاماسى اۋقىمىنداعى “جول كار­تاسى” اياسىندا 2009 جىلى استانا قالاسىنا كادر دايارلاۋ جانە جۇمىسسىز قالعان ادامداردى قايتا دايار­لاۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسى­رۋ ءۇشىن 1 ملرد. 366 ملن. 553 مىڭ تەڭگە ترانسفەرتتى قارجى ءبولىندى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە وتكەن جىلى قالا بويىنشا 7670 ادام كاسىبي جانە قايتا دايارلاۋ كۋرستارىنان ءوتتى. باسەكەگە قابىلەتتى جۇمىسشىلار مەن كاسىبي ماماندار دايارلاۋدى ارتتىرۋ كاسىپتىك-تەحنيكالىق وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەردىڭ ينفراقۇرىلىمىن زاماناۋي تالاپ­تارعا ساي جابدىقتاۋدى قاجەت ەتەدى. بۇل ورايدا دا قالامىزدا ات­قارىلىپ جاتقان جۇمىستار اۋقىمى ۇلكەن. مەملەكەت باس­ش­ى­سىنىڭ تاپسىر­ما­سىمەن “قازاقمىس” كور­پوراتسياسى وتكەن جىلدىڭ 1 قىر­كۇيەگىندە 300 ورىندىق № 6 جاڭا كاسىپتىك-تەح­ني­كالىق ليتسەي عي­ما­راتىن سالىپ, پايدالانۋعا بەردى. وسى زامانعى جاڭا تەحنيكالارمەن جانە وزىق تەحنولوگيالارمەن جاب­دىقتالعان بۇل كاسىبي وقۋ ورنىندا ەلىمىزدىڭ 13 وب­لى­سىنان كەلگەن 305 بالا ءبۇ­گىنگى زامان سۇ­رانىسىنا ساي كاسىبي ماماندىق يگەرۋدە. ولاردىڭ ىشىندە 200-ءى جەتىم با­لالار بولسا, 105-ءى از قام­تاماسىز ەتىلگەن جانە كوپ بالالى وتباسىلارىنان شىق­قاندار. جەتىم بالالار اي سايىن 3750 تەڭگە مەملەكەتتىك شاكىرتاقى الادى. استانا قالاسىندا سول سياقتى 2006-2010 جىلداردىڭ ينۆەس­تي­تسيالىق جوبالارىنىڭ تىزىمىنە كىر­گەن ارقايسىسى 800 ورىندىق تاعى دا 2 كاسىپتىك-تەحنيكالىق ليتسەي قۇ­رىلىسى سالىنۋدا. جۇمىسپەن ­قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدار­لا­مالار باس­قار­ماسىنىڭ جىل سايىن بەلگىلەيتىن قالا­مىز­داعى ەڭبەك رى­نوگىنىڭ سۇرا­نى­سى­نا بايلا­نىستى كا­سىپتىك-تەح­ني­كالىق لي­تسەيلەر مەن كوللەدجدەردە مەم­لە­كەت­تىك تاپسىرىس بو­يىنشا دايارلاناتىن كا­سىبي مامان­دىق­تار ءتۇر­لەرىنە وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ وتىرىلادى. كاسىبي ماماندار دايار­لاۋ جۇمىسى وقۋ ورىندارى مەن كاسىپ­ورىندار ارا­سىن­داعى تىعىز الەۋمەتتىك ءارىپ­تەستىك بايلانىستار ناتيجەسىندە ءورىس الۋدا. بۇل كاسىپتىك-تە­ح­ني­كالىق وقۋ ورىن­دارىن ءتا­مام­داعان تۇلەكتەردى ەڭبەككە ورنالاستىرۋ شارا­سىن­دا وتە تيىمدىلىككە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن بىرگە, كاسىپورىندار مەن بيزنەس قۇرىلىمدار كاسىپتىك-تەح­ني­كا­لىق ماماندار دايارلاۋعا سۇ­رانىس بەرەدى. ماسەلەن, قا­زىرگى تاڭدا 531 مەملەكەتتىك جانە 1087 جەكە مەنشىك وقۋ ور­ىن­دارىمەن كاسىپتىك-تەح­ني­كالىق ماماندار دايارلاۋ ماق­ساتىندا 1618 كەلىسىم-شارت جا­سالىندى. ماسەلەن, 2008-2009 جىلدارى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ليتسەيلەردى بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ 95 پايىزى جۇمىسقا ورنا­لاس­تىرىلسا, كوللەدجدەردى بىتىرگەن كاسىبي مامانداردىڭ 90,42 پا­يى­زى جۇمىسقا ورنالاس­تىرىلدى. عىلىم مەن تەحنيكا دامىپ, وزىق تەحنولوگيالار وندىرىسكە كەڭىنەن ەنگىزىلىپ جاتقان قازىرگى ۋاقىتتا ءاربىر جۇمىسشىنىڭ, ءاربىر كاسىبي ماماننىڭ جان-جاقتى ءبىلىمدى ءارى بىلىكتى بولۋى باستى تالاپ. مىنە, وسى مىندەت ۇدەسىنەن شىعۋ – استانا قالاسى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ باستى پارىزى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى. “بالاپان” باعدارلاماسى باياندى بولدى ەلوردا – ەلباسىنىڭ ءتول پەرزەنتى. مىنە, سوندىقتان استانا قالاسىنىڭ دامۋ كەزەڭ­دە­رىندە مەملەكەت باسشىسى ءۇشىن ەشبىر ۇساق-تۇيەك بولىپ كورگەن ەمەس. وسى ورايدا ەلباسىن ەلورداداعى بالا­باقشالار پروبلەماسى تول­عان­دىرماي قالعان جوق. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ وتكەن جىلعى 13 قاراشادا تىكەلەي جەلى ارقىلى حالىقپەن جۇزدەسۋى بارىسىندا وسى كوكەيكەستى ءما­سەلەنى ەرەكشە نازارعا الىپ, استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگىنە ناقتى تاپسىرمالار بەردى. مەملەكەت باسشىسى قالاداعى بالاباقشالارداعى ورىن تاپ­شى­­لىعىن جويۋ ماقساتىندا “بالاپان” باعدارلاماسىن ءىس-جۇزىنە  اسىرۋدى تاپسىردى. ەلباسىنىڭ “بالاپان” باع­دار­لاماسىن ورىنداۋ ماق­سات­ىندا استانا قالاسىنىڭ اكىم­دىگى 2009-2010 جىلدارعا ارنا­ل­عان ءىس-شارالار جوسپارىن جا­سادى. بۇگىندە وسى ءىس-شارالار ءوزىنىڭ العاشقى يگىلىكتى جەمىسىن بەرە باستادى. باعدارلاما اياسىندا اتقارىلاتىن جۇمىستىڭ ءبىرىنشى باعىتى, بۇرىن باسقا ماقساتتارعا پايدالانىپ كەلگەن قالامىزداعى 14 بالاباقشا عيمارا­تىن قايتادان مۋنيتسيپالدىق مەن­شىككە الىپ, ولاردى بالاباقشا رەتىندە قايتا قۇرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ بولاتىن. جىل باسىنان بەرى قايتارىلىپ الىنعان 10 بالاباقشا عيماراتى تولىق قايتا قۇرۋ جانە كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلىپ, استا­نالىق بۇلدىرشىندەر ءۇشىن ەسىگىن ايقارا اشتى. قازىر بۇل بالا­باق­شالاردا 1680 ءبۇلدىرشىن سانالى تاربيە, ساپالى بىلىممەن سۋسىنداي باستادى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 25 ماۋسىمىنا دەيىن تاعى 460 ورىندىق ءۇش بالاباقشا پايدالانۋعا بەرىلگەلى وتىر. جالپى, بۇرىن باسقا ماقساتتا پايدالانىپ كەلگەن 14 بالاباقشا عيماراتىن قايتا قۇرۋ ناتيجەسىندە استانا قالاسىندا 2405 ورىندىق بالاباقشالار جۇمىس ىستەيتىن بولادى. “اق كوگەرشىن” جاقسىنى كورمەك پارىز. وسىنداي يگى ماقساتپەن ءبىز بۇرىن الماتى اۋدانىنىڭ حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى بولىپ كەلگەن عيماراتقا اتباسىن تىرەدىك. بۇگىنگى قۇرىلىس يندۋسترياسىنىڭ وزىق ۇلگىلەرىن مولىنان پايدالانا وتىرىپ, قايتا قۇرىلعان عيمارات كوز سۇيسىندىرەدى. اسەم شارباقپەن قورشالعان اتشاپتىرىم اۋلانىڭ ءوزى بۇل عيماراتتىڭ بۇلدىرشىندەر تاربيەلەۋ ماقساتىنا ارنالعان­دىعىن ايعاقتاپ تۇرعانداي. شاعىن ارحيتەكتۋرالىق ءتاسىل­مەن جابدىقتالعان اۋلادا باسى ارتىق ءبىر زات جوق. بۇلدىرشىندەردىڭ كوڭىلدى دەمالىسى مەن قىزىقتى ويىندارىنا ارنالعان  سىرعا­ناق­تار, قىزىلدى-جاسىلدى نە­شە ءتۇرلى اتكەنشەكتەر سانىمەن سالتانات قۇرعان. سونىمەن بىرگە اۋلادا شا­عىن فۋتبول قاقپالارى, كىشكەنتاي بالالارعا ارنالعان باسكەتبول تورلارى قوندىرىلىپتى. بالا­باق­شا مەڭگەرۋشىسى زاريا يمان­باەۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇل اۋلاداعى ويىن جانە دەنە تاربيەسى جاب­دىقتارىنىڭ بارلىعى سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا ارنايى تاپسىرىسپەن جاسالىپتى. قازىر ءىشى-سىرتى كىرسە شىق­قىسىز بالاباقشادا 170 ءبۇلدىرشىن تاربيەلەنۋدە. بۇل بۇلدىرشىندەر قازاق تىلىندە تاربيە بەرەتىن 7 توپقا بولىنگەن. ءاربىر توپتا ءتار­بيەلەنەتىن بۇلدىرشىندەر اراسىندا تەك قازاق بالالارى عانا ەمەس, باسقا ۇلتتىڭ بۇلدىرشىندەرى دە قازاق ءتىلىنىڭ قاينارى مەن ۇلتتىق تاربيەنىڭ مايەگىنەن ءتالىم الۋدا. №48 “اق كوگەرشىن” بالاباقشاسى گۋمانيتارلىق باعىتتا تاربيە بەرەتىن ورتالىق كورىنەدى. مۇندا ءتىل ۇيرەنۋ, مانەرلەپ سويلەۋ, لوگيكا دامىتۋ دارىستەرىن ۇيرەتۋ­مەن قاتار, بي بيلەۋ, سۋرەت سالۋ ءۇيىر­مەلەرى جۇمىس ىستەدى. “التىناي” بۇرىن رەسپۋبليكالىق گۆا­ر­ديا مەنشىگىندە بولىپ كەل­گەن عيمارات بۇگىندە ادام تا­نى­­ماس­تاي وزگەرگەن. ەلبا­سىنىڭ “با­لاپان” باعدارلاماسى ب­و­يىن­شا وتكەن جىلى بۇل عي­مارات قالا اكىمدىگىنىڭ مەن­شى­گىنە الىنىپ, قايتا قۇرۋ جۇ­مىستارى باستال­عان. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا وسى عيمارات بازا­سىندا №49 “التى­ناي” بالاباقشاسى اشىلدى. ول 200 بۇلدىرشىنگە لايىقتالعان. “التىناي” بالا­باق­شا­سىنداعى بۇلدىرشىندەر قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە ءتار­بيە­لە­نەدى. سولاي بولا تۇرسا دا مۇن­داعى تاربيە تولىق قازاقتىڭ ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىنە نەگىز­دەلگەن. بالاباقشادا “العاشقى قادام” اتتى مەكتەپكە دەيىنگى دايارلىق توبى جۇمىس ىستەيدى. سىنىپ بولمەلەرى زامان تالا­بىنا ساي تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالعان. ەرەكشە ايتا كەتەتىن ءبىر ماسەلە, “التىناي” بالاباقشاسىندا بالالاردى ەمدەۋ جانە ساۋىقتىرۋ ورتا­لىعى بار. بۇل ورتالىقتا ۋزي, ينگالياتور, كۆارتستى لامپالار ار­قىلى ەمدەۋ تاسىلدەرى قولدانىلادى. شىڭعىس مىرزاحمەت, ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى. بەتتى دايىنداعان “ەگەمەن قازاقستان”   گازەتىنىڭ ءتىلشىسى جىلقىباي جاعىپار ۇلى. سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ورىنباي  بالمۇرات.