كوپقىرلى قالامگەر كوكجيەگى

ءار قالامگەردىڭ وقىرمانعا تانىتقان شوقتىعى بيىك شى­عار­ماسى بولادى. مەرەيتوي يەسى­نىڭ سونداي دۇنيەسى – «اقمولا ءۇشىن ايقاس» اتتى ماقالاسى. اۆتور­دىڭ بۇدان قالامگەرلىگىن عانا ەمەس, قايراتكەرلىگىن دە كو­رەسىز. وتىز جىلدان اسا مۇز­داي سىرەس­كەن تسەلينوگراد اتان­عان قالا­نىڭ بايىرعى اتاۋى – اق­مولانى قايتارىپ الۋعا مۇ­راتبەك توق­تا­عازين, بەينەلەپ ايت­قاندا, ەش­تەڭەدەن تايىنبا­دى. رەسەيدىڭ سوناۋ نيجني نوۆ­گورود (بۇرىن­عى گوركي) شا­ھارىنا ارنايى بارىپ, ونىڭ تا­ريحي اتاۋى قا­لاي قالپىنا كەل­تىرىلگەنىن زەرتتەدى. سول كەز­دەگى ءوزى مەنشىكتى ءتىلشى بولىپ ىستەي­تىن «ەگەمەن قازاقستانعا» دۇر­كىن-دۇركىن ماقالا جازدى. قالا تۇرعىندارىنان قول جينادى. زيالىلاردى سويلەتتى. ودان قالدى, جۋرناليست-دەپۋتات رەتىن­دە تسەلينوگراد قالالىق كەڭەسى­نىڭ سەسسياسىندا ماسەلە كوتەرىپ, اقمولا اتاۋىن قايتارۋدى شا­ھار تۇرعىندارىنىڭ عانا ەمەس, بۇكىل قازاقتىڭ تىلەگى ەكەنىن جەت­كىزىپ, مالىمدەمە جاسادى. مىنە, وسىنداي تاباندى كۇرەستىڭ ناتي­جەسىندە 1992 جىلى قالانىڭ تاريحي اتاۋى قايتارىلدى.

جيىندا وتكىر ءجۋرناليستىڭ وسى قايراتكەرلىگى كوبىرەك اۋىز­عا ءىلىندى. عىلىمي كونفەرەن­تسيا ەكى بولىكتەن تۇردى. الدىمەن مەرەيتوي يەسىنە ارناپ جولداعان پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى م.اشىمباەۆتىڭ, پارلامەنت ءما­جى­­لى­سىنىڭ توراعاسى ە.قوشا­نوۆ­تىڭ, مەملەكەتتىك كەڭەسشى ە.قا­رين­نىڭ, مادەنيەت جانە اق­پا­رات ءمينيسترى ا. بالاەۆانىڭ, عى­لىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمي­­نيسترى س.نۇربەكتىڭ, اباي وبلى­سى­­نىڭ اكىمى ن.ۇرانحاەۆتىڭ جانە تۇر­كىستان وبلىسىنىڭ اكىمى د.ساتىبالدىنىڭ قۇتتىقتاۋى وقىلدى.

ودان كەيىن كەزەك بايان­دا­ما­شىلارعا ءتيدى. قارىمدى قا­لام­گەر, اكادەميك باۋىرجان ومار­ ۇلى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتە­تىن­دە بەس جىل بىرگە وقىپ, ءبىر بول­­مەدە تۇرعان ارىپتەسىنىڭ ءومىرى مەن شى­عارماشىلىعىنىڭ وزىن­دىك ەۆوليۋتسياسى بار ەكەنىن ازىل­مەن ارلەپ, ادەمى جەتكىزدى.

«ونى ءۇش تاراپقا بولۋگە بو­لار. ستۋدەنت. جۋرناليست. زەرت­تەۋشى. ال ءسىز «قايراتكەرلىگى قا­لىپ قويدى عوي», دەپ داۋ ايتارسىز. كەلىسەمىز. بىراق ونىڭ قايراتكەرلىگى مەكتەپتە جۇر­گەندە-اق باستالىپ كەتكەن سى­ڭايلى. سوندىقتان جاڭاعى ءبىز ايتقان ءۇش ارنانىڭ ۇشەۋى دە قا­رىمدى قايراتكەرلىگىنىڭ قال­قاسىندا تۇرادى. ءبىز ونى بىلەمىز. بىلەتىن سەبەبىمىز, بىرگە وقىدىق. ءبىر بولمەدە تۇردىق. ءبىر اۋديتوريادا ءبىلىم الدىق. و باستان قولدى-اياققا تۇرمايتىن ادام ايتقىسىز جىبىرلاق بالا بولدى ءوزى. ءبىر وزىندە جيىرما بەس اتتىڭ كۇشى بار شىعار. ول «توم مەن دجەرري» ءمۋلتفيلمىنىڭ كەيىپكەرلەرى سەكىلدى كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن الدەقايدا زۋلاپ بارا جاتادى. كوك بازار­دىڭ جانىنداعى توعىز قاباتتى ۇيگە شەتىمىزدەن سۇيرەپ اپارادى. تانىمايتىن ادامى جوق. تى­نىمسىزدىڭ تىنىمسىزى. سول توق­تامايتىن توقتاعازيننىڭ ار­قا­سىندا ءوزىمىز دە اقپارات الە­مىندەگى اعا بۋىنمەن تىعىز بايلانىس ورناتتىق», دەدى ول. ال پار­لامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, باس رەداكتورلار كلۋبىنىڭ پرەزيدەنتى بيبىگۇل جەكسەنباي ءوزى جەتەكشىلىك ەتىپ وتىرعان كلۋب­تىڭ ىرگەلى ورتاعا اينالۋىنا م.بالقىبەك ۇلىنىڭ ۇلەسى مول ەكەنىن ايتىپ, كلۋب مۇشەلەرى اتىنان وعان العىسىن ايتتى.

جامپوز جۋرناليست جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەننەن كەيىن العاشقى ەڭبەك جولىن بۇرىنعى تسەلينوگراد وبلىسىنىڭ قا­زىر­گى «ارقا اجارى» گازەتىنەن باس­تا­عان. مۇندا زەردەلى جاستى قازاق ءباس­پاسوزىنىڭ تارلاندارى اقسەلەۋ سەي­دىمبەك پەن جومارت ابدىحا­لىق ەكەۋى قولىنان جەتەلەپ, ء«ومىر­دى كورگىڭ كەلسە, ءوڭىر­دى كور!» دەپ, ەرتىپ كەلگەن. سوناۋ كوك­شەتاۋ­دان ات ارىتىپ جەتكەن جازۋشى جابال ەرعاليەۆ حال­قىمىزدىڭ ارداق­­تى ازاماتى ساكەن سەيفۋللين نەگى­زىن قالا­عان با­سىلىمدا قىز­مەت ىستەگەن مۇرات­بەكتىڭ قايرات­كەر­لىگى مەن شىعارماشىلىعى تۋرالى پاراساتتى وي قوزعاپ, قا­زىرگى وتاندىق جۋر­ناليستيكا­نىڭ الدىندا تۇر­عان مىندەتتەرىنە دە توقتالدى. ء«جۋ­رناليستىڭ ساناسى, قالامى ەش­قاشان توقىراپ كور­گەن ەمەس. ويت­كەنى حالىق, مەملە­كەت الدىندا ءبىز ايتاتىن, كوتەرە­تىن ماسەلە وتە كوپ. ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسىن, ساناسىن قالىپتاستى­رۋ, ونى بۇگىنگى جاھاندىق جاعداي­عا بە­يىم­دەلۋ ماسەلەسىندە دە الدى­­مىزدا ۇل­كەن مىندەت تۇر. تاۋەل­سىز­دىككە, مەملەكەتكە ادال قىز­­مەت ەتىپ كەلە جاتقان ەكى مامان­­دىق يەسى بولسا, سونىڭ ءبىرى – جۋرناليست», دەي كەلىپ, مەرەيگەرگە اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى م.احمەتجا­نوۆ­تىڭ قۇتتىق­تاۋىن تابىستادى. سونداي-اق حا­لىق­ارالىق تۇركسوي ۇيى­مى­نىڭ باس حات­شى­سى سۇلتان راەۆ­تىڭ جىلى لەبىزىن جەتكىزگەن اكا­دەميك كارىمبەك قۇرمانا­­ليەۆ ونى اتالعان ۇيىم­نىڭ احمەت باي­تۇرسىن ۇلى اتىن­داعى التىن مەدالىمەن ماراپاتتادى.

مۇراتبەك اعامىز «ەگەمەن قا­زاق­ستاننىڭ» اقمولا وبلىسىن­داعى مەنشىكتى ءتىلشىسى بولعان جىلدارى, باسىلىم بەتىندە جاسىن­­داي جارقىلدادى. ۇلتتىق ماسە­لە­مەن بىرگە استىقتى ولكە­نىڭ سان الۋان پروبلەماسىن كوتەردى. ەسىمى ەلگە تا­نىلدى. «قازاق گازەتتەرى» سەرىكتەستىگى باس ديرەكتورىنىڭ ورىن­باسارى قامبار احمەتوۆ ءجۋر­ناليستىڭ قايراتكەرلىك, ۇيىم­داس­تىرۋشىلىق قابىلەتىنىڭ ەڭ ءبىر جار­قىراپ كورىنگەن ءساتى, ەل گازە­تىمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن ايتا كەلىپ: «دالىرەك ايتقاندا, باس باسىلىم الماتىدان ارقاعا قونىس اۋدارعاندا ۇجىمدى قار­سى الىپ, ورنالاستىرۋ جۇمىستارى­نا اتسالىستىڭىز. وسىندا كەل­­گەن جۋرناليستەردىڭ پاتەر الۋى­نا كومەكتەستىڭىز. وسى ەڭبەگىڭىزدى ارىپتەستەرىڭىز ەرەكشە قۇرمەتپەن ايتادى», دەپ وعان باس ديرەكتور د.قامزابەك ۇلىنىڭ قۇتتىقتاۋىن تاپسىردى.

شىن مانىندە, «توقتامايتىن» توقتاعازيننىڭ بويىندا سان ءتۇر­لى قاسيەت توعىسقان. ول جۇي­رىك جۋرناليست قانا ەمەس, ىزدەنىم­پاز عالىم. حالىق جازۋشىسى ءا.نۇر­شايىقوۆتىڭ تۋىندىلا­رى نە­گىزىندە كانديداتتىق ديسسەر­تاتسيا قورعاپ, عىلىمدا ايشىق­تى قولتاڭباسىن دارالادى. بۇ­گىن­گە دەيىن ونىڭ جۋرناليستي­كا­نىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن كەشەن­دى زەرتتەگەن 2 مونوگرافياسى مەن 2 وقۋ قۇرالى جارىق كورگەن. سو­نى­مەن بىرگە 80-نەن استام عى­لىمي زەرتتەۋ ماقالالارى حا­لىق­­ارالىق عىلىمي جۋرنالداردا جا­ريالانعان.

ءبىر سوزبەن ايتقاندا, كونفە­رەنتسيا بارىسىندا قاناتتاس, قا­لامداس دوستارى ابىرويلى ازامات­تىڭ شىعارماشىلىعى مەن ەلگەزەك بولمىسى تۋرالى سالماقتى ءسوز سويلەدى. عالىمدار عىلىمي ەڭبەكتەرى جايىندا بايىپتى بايانداما جاسادى. سونداي-اق مەرەيتوي يەسىنە ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى عىلىمي كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن «كۇلتەگىن» مەدالى بەرىلدى. ال جەرلەستەرىنىڭ سالەمىن الىپ كەلگەن اباي وبلىسى اياگوز اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەرلان مولداباەۆ «اياگوز اۋدانىنىڭ قۇر­مەتتى ازاماتى» توسبەلگىسىن تابىس ەتتى.