اگروونەركاسىپ كەشەنى ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالۋعا ءتيىس

ون جىلداعى رەكوردتىق كورسەتكىش

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ءسوزىنىڭ باسىندا جيىنعا قاتىسۋشىلاردى اۋىل شارۋاشىلىعى, تاماق جانە وڭدەۋ ونەر­كاسىبى قىزمەتكەرلەرى كۇنىمەن قۇتتىقتادى. مەملەكەت باسشىسى فورۋمنىڭ ەلىمىزدە تىڭ يگەرۋ ناۋقانى باستالعانىنا 70 جىل تولۋىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە, تىڭ يگەرۋ ناۋقانىنىڭ ءتۇرلى سالدارى بولعانى­نا قاراماستان, اۋىل شارۋاشىلىعىندا كوپتەگەن وڭ وزگەرىس جاسالدى. قازاقستان از ۋاقىت ىشىندە الەمدەگى استىقتى ەلدەردىڭ بىرىنە اينالدى. بۇل رەتتە ول العاشقى تىڭ­گەر­لەردىڭ جانە ولاردىڭ ءىزىن باسقان ديقاندارىمىزدىڭ ەڭبەگىن ەرەكشە باعالادى.

– قازاقستان ەگىس القابى جانە جايىلىم­دىق جەر كولەمى جاعىنان الەمدە 6-ورىن الادى. ءبىز بيداي ەكسپورتتايتىن 10 ءىرى مەملەكەت­تىڭ قاتارىنا كىرەمىز. ۇن ەكسپورتى بو­يىنشا كوش باسىنداعى ەلدىڭ ءبىرىمىز. بيىل ءتۇرلى قيىندىققا قاراماستان, قامبامىز استىققا تولدى. كۇزگى جيىن-تەرىمدە 26,7 ملن توننا داقىل جينالدى. بۇل – كەيىنگى ون جىل­داعى رەكوردتىق كورسەتكىش. شىن مانىندە, ديقاندارىمىز تاماشا ناتيجەگە جەتىپ وتىر. قۇتتىقتايمىن جانە بارشاڭىزعا شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن! – دەدى پرەزيدەنت.

پرەزيدەنت جۇيەلى جۇمىستاردىڭ ناتيجە­سىن­دە ينفلياتسيا دەڭگەيى تومەندەگەنىن, ال ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ءوسىمى بيىلعى قاڭتار-قازان ايلارىندا 4 پايىزدان اسقانىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنايدان تىس سالالاردى دامىتۋ ارقىلى وڭ ديناميكا بايقالادى. بۇل – ماڭىزدى ۇدەرىس. ىشكى جالپى ءونىم ءوسىمىنىڭ ۇشتەن ەكىسىنەن استامى ساۋدا, وڭدەۋ ونەركاسىبى, قۇرىلىس پەن اۋىل شارۋاشىلىعىنا تيەسىلى. وسى باعىتتاعى بەلسەندى جۇمىستى جالعاستىرۋ كەرەك.

– قازاقستان شەتەلدەردەن تىكەلەي ينۆەس­تيتسيا تارتۋ بويىنشا ورتالىق ازيادا كوش باستاپ تۇر. بيىل جەتەكشى حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتىكتەرى قازاقستاننىڭ قازىرگى نەسيە رەيتينگى ينۆەستيتسيالىق سەنىمدىلىك دەڭگەيىندە تۇرعانىن راستادى. قىركۇيەكتە Moody’s اگەنتتىگى قازاقستاننىڭ ۇزاقمەرزىمدى رەيتينگىن «تۇراقتى» دەڭگەيىنە كوتەردى. بۇل – تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىنداعى ەڭ ۇزدىك ناتيجە. ينۆەستيتسيا ەكونوميكانىڭ كەن وندىرۋدەن تىس سالالارىنا كوبىرەك تارتىلدى. وڭدەۋ سەكتورى كولەمى جاعىنان قازىردىڭ وزىندە كەن ءوندىرۋدى باسىپ وزدى ءارى ۇزدىكسىز ءوسىپ كەلەدى (ونەركاسىپ قۇرىلىمىندا وڭدەۋ سەكتورىنىڭ ۇلەسى 47 پايىزدى قۇرايدى). بۇل سالادا بۇگىندە 630 مىڭ ازامات جەمىستى ەڭبەك ەتەدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى جىل سوڭىندا جالپى قۇنى 1,2 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن 180 يندۋستريالدى جوبا ىسكە اسىرىلاتىنىن حابارلادى. اتاپ ايتقاندا, كاتودتى مىس (قاراعاندى وبلىسى), فەرروقورىتپا (پاۆلودار وبلىسى), جۇك كولىكتەرىنىڭ بولشەكتەرى (قوستاناي وبلىسى), تسەمەنت, باعالى مەتالل وڭدەۋ ءوندىرىسى (جامبىل وبلىسى) سەكىلدى ءىرى زاۋىتتار جۇمىس ىستەي باس­تايدى. قازىرگى ۋاقىتتا ۆولفرام كەنىن قايتا وڭدەۋ (الماتى وبلىسى), «Chevrolet Onix» اۆتوكولىك ماركاسىن قۇراستىرۋ (قوستاناي وبلىسى), مىس كونتسەنتراتى (جامبىل وبلىسى), جىلۋ وقشاۋلاعىش ماتەريالدارى (الماتى وبلىسى) جانە قىش تاقتالارى (شىمكەنت قالاسى) وندىرىستەرى پايدالانۋعا بەرىلدى. اتىراۋ وبلىسىندا پوليپروپيلەن شىعاراتىن زاۋىتتىڭ اشىلۋى مۇناي-گاز حيمياسى سالاسىنىڭ تولىقتاي قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتتى. الداعى ۋاقىتتا پوليەتيلەن مەن بۋتاديەن ءوندىرۋ جوسپارلانعان. ماڭعىستاۋ وبلىسىندا ەۋروپالىق كونسورتسيۋمنىڭ قاتىسۋىمەن «جاسىل» سۋتەگى ءوندىرىسى جوباسى جۇزەگە اسىرىلادى. وسىلايشا ەلىمىزدە وزىق حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي جانە سىرتقى نارىقتا سۇرانىسقا يە ءونىم وندىرەتىن جاڭا كاسىپورىندار قۇرىلىپ جاتىر.

بۇدان سوڭ پرەزيدەنت الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان ازاماتتاردىڭ تۇرعىن ۇيگە قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقا­نىن, وسى ماقساتتا «وتاۋ», «ناۋرىز» جانە «اسىل مەكەن» جەڭىلدەتىلگەن يپوتەكا­لىق باعدارلامالارى اشىلعانىن, سونداي-اق كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن 17 مىڭنان اسا وتباسىنىڭ باسپانا ماسەلەسى شەشىمىن تاپقانىن اتاپ ءوتتى.

– اگروونەركاسىپ كەشەنىنە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلۋدە. نەگىزگى ماقساتى­مىز – اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋى­نا سەرپىن بەرۋ. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ جاھان­دىق ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى يندەكسىن­دەگى كورسەتكىشتەرى جاقسارىپ كەلەدى. 2022 جىلى وسى رەيتينگتە 32-ورىنعا شىقتىق. قازاقستان تمد ەلدەرى ىشىندە كوش باستاپ تۇر. بىراق جايباراقات وتىرۋعا بولمايدى. اۋىل شارۋاشىلىعى باسەكەگە قابىلەتتى وزىق سالا بولۋى كەرەك. اگروونەركاسىپ كەشەنى ەكونوميكاداعى باستى قوزعاۋشى كۇشتىڭ بىرىنە اينالۋعا ءتيىس. بيزنەس تە, مەملەكەت تە وسىعان مۇددەلى. بۇل, ەڭ الدىمەن, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپ­سىز­دىگىن قامتاماسىز ەتۋ تۇرعىسىنان ما­ڭىزدى. اۋىلداعى اعايىننىڭ تۇرمىسى دا وسى سالاعا تىكەلەي بايلانىستى, – دەدى ول.

 

جەڭىلدەتىلگەن نەسيە ەرتەرەك بەرىلەدى

پرەزيدەنت الداعى جۇمىستىڭ نەگىزگى باعىتتارىنا توقتالدى. ونىڭ ءبىرىنشىسى – اگروونەركاسىپ كەشەنىن قارجىلان­دىرۋ­دى جۇيەلى جۇرگىزۋ. بۇل رەتتە قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەت اگروونەركاسىپ كەشەنىنە بولىنەتىن قارجى كولەمىن ايتارلىقتاي ارتتىرعانىن, پايىزدىق مولشەرلەمەمەن سۋبسيديالاۋ ارقىلى نەسيەلەۋدىڭ كۇردەلى ءارى كولەڭكەلى جۇيەسىنەن باس تارتقانىن ايتتى.

– ديقاندار ەندى كوكتەمگى ەگىن ەگۋ جانە جيىن-تەرىن جۇمىستارىنا 5 پايىز مولشەرلەمەمەن تىكەلەي جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الادى. مۇنداي نەسيەلەۋ كولەمى العاش رەت جارتى ترلن تەڭگەدەن استى (580 ملرد تەڭگە, بۇعان دەيىن 180 ملرد تەڭگە بولعان), الداعى ۋاقىتتا بۇل كورسەتكىش 1,5 ترلن تەڭگەگە دەيىن جەتكىزىلەدى. ءداندى داقىلدار ءتۇسىمى بيىل گەكتارىنا 16 تسەنتنەردى قۇرادى. بۇل – كوپجىلدىق ورتاشا كورسەتكىشتەردەن الدەقايدا جوعارى. كەيبىر القاپتان گەكتارىنا 40 تسەنتنەردەن نەمەسە ودان دا كوپ ءونىم جينالدى. بيداي ساپاسى مەن بالاۋىزىنىڭ دەڭگەيى – (32 پايىز) جوعارى. بۇعان زاماناۋي اگروتەحنولوگيالاردى, جوعارى ساپالى تۇقىمدى, تىڭايتقىش پەن پەستيتسيدتەردى پايدالانۋ, سونداي-اق اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىن جاڭارتۋ ارقىلى قول جەتكىزدىك. ەندى ءبىزدىڭ الدىمىزدا جينالعان ءونىمدى ساقتاۋ جانە ونىڭ باعاسىن قۇلدىراتۋعا جول بەرمەۋ مىندەتى تۇر. ۇكىمەتكە ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى ارقىلى شارۋالاردان استىق ساتىپ الۋدى تاپسىرامىن. بۇل نارىقتاعى باعانى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن كەرەك. استىقتى وڭىرلەردەگى قويمالاردى بوساتۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى جانە كولىك مينيسترلىكتەرى بيدايدى باسقا وبلىستارعا تاسىمالداۋدى جەدەل قامتاماسىز ەتكەنى ءجون. بۇل ىستە وبلىس اكىمدەرىنىڭ ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەگەنى ماڭىزدى. كوكتەمگى ەگىس پەن كۇزگى جيىن-تەرىن جۇمىستارىن دەر كەزىندە قارجىلاندىرۋ – مول استىق جيناۋدىڭ كەپىلى. جىل سايىن تولەمدەردى كەشىكتىرۋ سالدارىنان شارۋالار ەگىن ەگۋ بارىسىندا كوپ قيىندىقتى باس­تان وتكەرەدى. سوندىقتان مەنىڭ تاپ­سىرمام بويىنشا كوكتەمگى ەگىس جۇمىس­تارىنا بولىنەتىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بيىلعى جەلتوقسان ايىنان باستاپ بەرىلەتىن بولادى. سونىڭ ناتيجەسىندە ديقاندار جانار-جاعارمايدى, قوسالقى بولشەكتەردى, باسقا دا قاجەتتى تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى ۋاقىتىندا ساتىپ الا الادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

ول حالىققا ارناعان جولداۋىندا اتالعان سالاعا جەكە ينۆەستيتسيالار تارتۋ كەرەك ەكەنىن ايتقانىن ەسكە سالدى. بۇل رەتتە پرەزيدەنت اگروونەركاسىپ كەشەنىن مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديا­لاۋدى بىرتىندەپ قىسقارتىپ, ونىڭ ورنىنا بانكتەردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋىن ىنتالاندىرۋدى العا تارتىپ, وتاندىق قارجى ينستيتۋتتارى اگروكاسىپورىندارعا ۇزاقمەرزىمدى ءارى قولجەتىمدى قاراجات ۇسىنۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

– بۇگىن – ۇلتتىق ۆاليۋتا كۇنى. ءتول ۆاليۋتامىز – تاۋەلسىزدىكتىڭ سيمۆولى. تەڭگەنىڭ تۇراقتىلىعى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ورنىقتى دامۋىنا ىقپال ەتەدى. مەملەكەتتىڭ قارجى ساياساتى ءبىرىنشى كەزەكتە ناقتى سەكتوردىڭ وركەندەۋىنە باعىتتالعانى دۇرىس. بۇل سالادا مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ اۋقىم­دىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, ەسەپتەۋ مەن قاداعالاۋدىڭ تيىمدىلىگىن جولعا قويۋ قاجەت. مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ستاتيستيكانى بۇرمالاۋ, جالعان قۇجات تولتىرۋ, كوزبوياۋشىلىق فاكتىلەرىن ءتۇپ-تامىرىمەن جويۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ءبىز سالانىڭ ناقتى جاعدايىن باعامداي الامىز, ەكونوميكالىق شىعىنعا سوقتىراتىن ءتيىمسىز شەشىم قابىلدامايمىز. ۇكىمەت سۋبسيديا بەرۋدىڭ اشىقتىعىن تولىق قامتاماسىز ەتىپ, سالانى نارىقتىق ءادىس-تاسىلدەر ارقىلى نىعايتۋدى قولعا الۋى قاجەت. بۇل سالادا ستراتەگيالىق تۇرعىدان سەنىمدى ءارى مۇقيات ويلاستىرىلعان مەملەكەتتىك رەتتەۋ تەتىكتەرىنە كوشۋ ماڭىزدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

ەكىنشى باعىت – اگروونەركاسىپ كەشەنىن يندۋستريالاندىرۋدى بەلسەندى تۇردە جالعاستىرۋ. بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى بىلتىرعى جولداۋىندا ءۇش جىلدىڭ ىشىندە اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى قايتا وڭدەلگەن ءونىمنىڭ ۇلەسىن 70 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋ مىندەتىن قويعانىن, نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى بويىنشا يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا باعىتتالعان بىرقاتار جوبا جۇزەگە اسىرىلا باستاعانىن مالىمدەدى. اتاپ ايتقاندا, تاياۋ جىلدارى ءسۇت ءوندىرۋ كولەمىن 600 مىڭ تونناعا كوبەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن 116 زاماناۋي تاۋارلى ءسۇت فەرماسى سالىنادى. جالپى قۋاتى جىلىنا 220 مىڭ توننا قۇس ەتىن وندىرەتىن 29 فابريكانى, سونداي-اق قۋاتى جىلىنا 850 ملن جۇمىرتقا وندىرەتىن 11 قۇس فابريكاسىن پاي­دالانۋعا بەرۋ كوزدەلگەن. 100 مىڭعا جۋىق ءىرى قاراعا ارنالعان 6 بورداقىلاۋ الا­ڭىن, سونداي-اق 50 مىڭ باس ۋاق مالعا ارنال­عان بورداقىلاۋ كەشەنىن ىسكە قوسۋ جوسپار­لانىپ وتىر. سونىمەن قاتار ۇكىمەت ال­عاشقى مامانداندىرىلعان بيرجا اشۋدى قولعا الدى. بۇل كەشەندە مال ساۋداسىنىڭ زاماناۋي ەرەجەلەرى ساقتالىپ, فەرمەرلەر مەن تۇتىنۋشىلار اراسىندا باسى ارتىق دەلدالدار بولمايدى.

 

اۋىل شارۋاشىلىعىن وركەندەتەتىن تەتىكتەر

ءۇشىنشى – اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمىن وركەندەتۋ. پرەزيدەنت اتاپ وتكەن بۇل باعىتتىڭ ماڭىزى زور. قازىر جاھاندىق ازىق-ت ۇلىك نارىعىندا باسەكە كۇشەيىپ كەلەدى. وعان توتەپ بەرۋ ءۇشىن عىلىمدى دامىتۋعا باسا ءمان بەرۋ كەرەك. سونىڭ ىشىندە تۇقىم شارۋاشىلىعىن جانداندىرۋ – ستراتەگيالىق مىندەتتىڭ ءبىرى.

– كارتوپ پەن قانت قىزىلشاسى بويىن­شا وتاندىق تۇقىمنىڭ ۇلەسى 10 پا­يىزعا دا جەتپەيدى. وسىنداي ماسەلە­لەردى شۇعىل شەشۋ قاجەت. بيىل ءداندى داقىل­دار سەلەكتسياسى مەن تۇقىم شارۋاشى­لى­عىن دامىتۋ تۋرالى كەشەندى جوسپار قابىل­داندى. ناقتى مىندەتتەر قويىلدى. ۇكىمەت­كە ديقانداردى ەلىمىزدە وندىرىلگەن تۇقىم­مەن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرامىن. بۇل كور­سەتكىشتى 2028 جىلى 80 پايىزعا جەت­كىزۋ قاجەت. ال جوعارى ساپالى (ياعني ەليتا­لىق) تۇقىمنىڭ ۇلەسى كەمىندە 15 پايىز بولۋى كەرەك. ول ءۇشىن شەتەلدىڭ وزىق تاجى­ري­بەسىن زەرتتەگەن ءجون. مەن جاقىندا فران­تسۋز كاسىپكەرلەرىن وسى سالاداعى ينۆەس­تي­تسيالىق جوبالاردى بىرگە جۇزەگە اسىرۋعا شاقىردىم, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

 

جىلقى شارۋاشىلىعى ينستيتۋتى قۇرىلادى

سونداي-اق قاسىم-جومارت توقاەۆ جىلقى تۇقىمىن ساقتاۋ, سانىمەن قاتار ساپاسىن دا ارتتىرۋ ماسەلەلەرىن قوزعادى. وسى ورايدا ول جۋىردا موڭعولياعا جاسا­عان مەملەكەتتىك ساپارىندا سول ەلدىڭ باسشىسىمەن ەكى كوشپەندى حالىقتىڭ ۇر­­پاعى رەتىن­دە جىلقى تۋرالى اڭگىمەلەس­كەنىن, موڭ­عول جىل­قىلارى الاسا بولعانىمەن, وتە ءتو­زىم­دى ءارى ۇزاققا شاباتىنىن ايتا كەتتى.

– ءبىز – «تەگىمىز – تۇركى, ت ۇلىگىمىز – جىلقى» دەپ, ارعىماقتى ايرىقشا قادىر­لە­گە­ن ەل­مىز. تۇتاس تاريحىمىز تۇلپار­دىڭ تۇيا­عىمەن جازىلعان. جالپى, قازاقتىڭ مىنەر كولىگى دە, ىشەر اسى دا جىلقىمەن تىعىز بايلانىستى. ساۋمال مەن قىمىزدىڭ سان ءتۇرلى دەرتكە شيپا ەكەنى بارشاعا ءمالىم. قازىر ەلىمىزدە جىلقى سانى ۇزدىكسىز ءوسىپ كەلەدى. بۇل – جاقسى ءۇردىس. دەگەنمەن اسىل تۇقىمدى جىلقىنىڭ ۇلەسى ءبىر پايىزعا دا جەتپەيدى, ياعني 4,2 ملن جىلقىنىڭ 40 مىڭى عانا – اسىل تۇقىمدى. سوندىقتان مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋ جۇمىسىنا باسا ءمان بەرگەن ءجون. قازاقستاندا جىلقى­نىڭ بىرنەشە ءتۇرى بار. ونىڭ ىشىندە قازاق­پەن بىرگە جاساپ كەلە جاتقان جابىنىڭ ورنى ەرەكشە. كەيىن وعان قوستاناي, كوشىم جانە مۇعالجار تۇقىمدارى قوسىلدى. ارقايسىسىنىڭ ءوز ەرەكشەلىگى بار. مەن بۇعان دەيىن اداي جىلقىسى ماڭعىستاۋدىڭ باعا جەتپەس قازىناسى ەكەنىن ايتتىم. ونى الەمگە تانىتۋ ءۇشىن ناقتى شارالار قابىلداۋدى تاپسىردىم. قازىر اداي جىلقىسى رەسمي تۇردە بولەك تۇقىم رەتىندە تىركەلدى. بۇل ارعىماقتار ۇلى دالا جورىعىندا, باسقا دا الامان بايگەلەردە توپ جارىپ ءجۇر. قوستاناي جىلقىسى دا مىقتى ەكەنى بەلگىلى, الايدا جوعالىپ كەتۋدىڭ از-اق الدىندا تۇر (نەبارى 280 باس قالدى). سوندىقتان جىلقىنىڭ سانىمەن قاتار, ساپاسىن ارتتىرۋ – ماڭىزدى مىندەت. بيىل قازاق جىلقىسىنىڭ تۇقىمىن ساقتاۋ جانە كوبەيتۋ ءۇشىن ارنايى زاڭ قابىلدادىق. ەندى بۇل باعىتتا تاعى ءبىر ماڭىزدى قادام جاسايمىز. مەن ۇكىمەتكە جىلقى شارۋاشى­لىعى ينستيتۋتىن قۇرۋدى تاپسىرامىن. بىلىك­تى ماماندار مۇنى كوپتەن بەرى ايتىپ ءجۇر. قۇزىرلى ورگاندار قىسقا مەرزىم ىشىن­دە وسى ماسەلەنى پىسىقتاپ, قارجى كوز­دەرىن ناقتىلاۋى كەرەك, – دەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى ءمان بەرگەن ءتورتىنشى باعىت – اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاڭا تەحنولوگيالاردى بەلسەندى تۇردە ەنگىزۋ. وسى ورايدا ول الدىمەن مينەرالدى تىڭايتقىشتار ماسەلەسىنە توقتالدى. بۇل – وتاندىق اگروسەكتورداعى وزەكتى ماسەلە. بيىل ەگىس القاپتارىنا بۇرىنعىدان ەكى ەسە كوپ تىڭايتقىش سەبىلدى. بۇل – عىلىمي تۇرعىدان قاجەت تىڭايتقىشتىڭ 41 پايىزى دەگەن ءسوز. جالپى جۇمىس قارقىنى جامان ەمەس. بىراق ءبىز اگروتەحنولوگياسى دامىعان وزىق ەلدەردىڭ دەڭگەيىنە ۇمتى­لۋىمىز قاجەت. سوندىقتان يمپورت­قا تاۋەل­دى بولۋدى ازايتۋ كەرەك. وزىمىزدە شى­عارى­­لاتىن تىڭايتقىشتار اۋىل شا­رۋا­شى­لىعىن تولىق قامتاماسىز ەتپەيدى, سۇرانىستىڭ جارتىسىن عانا وتەيدى.

قازىر ەلىمىزدە قۇنى 4 ملرد دوللار بولاتىن اۋقىمدى ينۆەستيتسيالىق جوبا­لار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. سونىڭ ارقاسىندا 7 ملن توننا مينەرال­دى تىڭايتقىش وندىرىلمەك. وسىلايشا ىشكى نارىقتى تولىق قامتاماسىز ەتە­مىز, ال ارتىعىن ەكسپورتقا شىعارۋ­عا مۇمكىندىك تۋادى. بۇعان قوسا ورگانيكا­لىق تىڭايتقىش ءوندىرىسىن دامىتۋ ماڭىز­دى. حالىقارالىق تاجىريبەگە قاراساق, قويدىڭ ءجۇنىن سۋارمالى جەرگە تىڭايت­قىش رەتىندە ءتيىمدى پايدالانۋعا بولادى.

– اگروونەركاسىپ كەشەنىن ودان ءارى تسيفرلاندىرۋ مەن اۆتوماتتاندىرۋ ماسەلەسى ۇدايى نازاردا بولۋعا ءتيىس. بۇل باعىتتا قازىردىڭ وزىندە جاقسى ناتيجەلەر بار. كەيىنگى بەس جىلدا ەلىمىزدەگى تسيفر­لى فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتار سانى التى ەسەگە جۋىق ءوسىپ, بۇگىندە 200-دەن استى. بۇل – شىن مانىندەگى بولاشاقتىڭ كاسىپورىندارى. وندا وزىق تەحنولوگيالار جاپپاي ەنگىزىلەدى. بىراق بۇعان توقمەيىلسۋگە بولمايدى. اتالعان سالاداعى قىزمەتتەر مەن ۇدەرىستەردى تولىعىمەن ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرۋدى جەدەلدەتۋ قاجەت. سۋبسيديا الۋ مەن جەڭىلدىكتەر­دى پايدالانۋ الگوريتمدەرى فەرمەرلەرگە بارىنشا قاراپايىم جانە تۇسىنىكتى بولۋى كەرەك. بۇل تۋرالى اقپاراتتاردىڭ فور­مالارى مەن مازمۇنى بارىنشا قول­جەتىمدى بولعانى ءجون. جاساندى ينتەللەكت پەن «ۇلكەن دەرەكتەردى» پايدالانۋ ارقىلى عانا ءوندىرىستىڭ بارلىق كەزەڭىندە ءدال ەسەپتەۋ, باقىلاۋ مەن بولجاۋ مۇمكىن بولماق, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

بەسىنشى – اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكا­سى­نىڭ قولجەتىمدىلىگى ماڭىزدى. بۇل باعىتتا پرەزيدەنت اۋىل شارۋاشى­لىعى تەحنيكاسىن جاڭارتۋ دەڭگەيىن جىلىنا 8-10 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋ جونىندە مىندەت قويعانىن, وسى ماقساتقا 120 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن جىلىنا 5 پايىزبەن جەڭىلدەتىلگەن ليزينگكە بەرۋ باعدارلاماسى باستالعانىن اتاپ ءوتتى.

ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا 8 ءىرى بىرلەسكەن كاسىپورىن, سونىڭ ىشىندە «كلااس» نەمىس كونتسەرنى مەن رەسەيلىك «روستسەلماش» كومپانياسى تابىستى جۇمىس جاساپ جاتىر. بيىل شامامەن 160 ملرد تەڭگەگە جۋىق قارجىعا 4,5 مىڭنان اسا تراكتور مەن استىق جينايتىن 815 كومباين (ونىڭ 107-ءسى «كلااس» كومپانيا­سىنا تيەسىلى) شىعارىلدى. ۇكىمەت ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, يمپورتتالاتىن قوسالقى بولشەكتەردى لوكاليزاتسيالاپ, ۇساق بولشەكتەردەن قۇراستىرىلاتىن ءوندىرىستى قولداۋعا جانە تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋعا باسا ءمان بەرۋى كەرەك.

التىنشى باعىت – اۋىل شارۋاشى­لىعىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن كۇشەيتۋ. وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى كولىك-لوگيستيكا مۇمكىندىكتەرىنىڭ شەكتەۋلى بولۋى كەدەرگى كەلتىرەتىنىن ايتتى. مىسالى, ەلىمىزدەگى لوگيستيكا مەن ساقتاۋ جۇيە­لەرىنىڭ جەتكىلىكتى بولماۋىنان اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر زور شىعىنعا ۇشىراپ وتىر. سوندىقتان ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمىن, سونىڭ ىشىندە ەلەۆاتورلار, كوكونىس جانە جەمىس-جيدەك ساقتاۋ قويمالارىن دامىتۋ ماڭىزدى باعىت بولۋعا ءتيىس. سىيىمدىلىعى 700 مىڭ توننا بولاتىن قويمالار سالۋ مەن جاڭعىرتۋدىڭ كەشەندى جوسپارى قابىلداندى. بۇل جۇمىستى ۇدايى باقىلاۋدا ۇستاۋ كەرەك. ەلىمىز ءداستۇرلى وتكىزۋ نارىقتارىن ساقتاپ قانا قويماي, ءتۇرلى ەلدەردىڭ تالاپتارىنا بەيىمدەلگەن يكەمدى جەتكىزۋ جۇيەسىن قۇرا وتىرىپ, ەكسپورتتى ءارتاراپتاندىرۋى ءتيىس.

– وزبەكستان, ازەربايجان, تۇرىكمەن­ستان, قىرعىزستان جانە اۋعانستان­عا جوس­پارلى تۇردە استىق تاسىمالداۋ جۇمى­سى باستالدى. يران نارىعىنا كىرۋگە رۇق­سات الىپ, 250 مىڭ توننا ارپا جونەلت­­تىك. سونداي-اق قىتايعا, ەۋروپا وداعى ەل­دەرىنە جانە سولتۇستىك افريكاعا استىق جەتكىزىلەدى. تەڭىزبەن تاسىمالداۋدى ارتتىرۋ ءۇشىن قۇرىق پورتىندا جاڭا استىق تەرمينالى ىسكە قوسىلدى. جاڭا نارىقتار­دىڭ ازىق-ت ۇلىككە سۇرانىس كولەمى ۇلعايىپ كەلە جاتقانىن ەسكەرسەك, سولتۇستىك – وڭتۇستىك جانە ترانسكاسپي باعىتى سياقتى حالىقارالىق دالىزدەردىڭ ءرولى ارتا تۇسەدى. قازاقستاندى ەۋرازيانىڭ نەگىزگى كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىعى رەتىندە قۇرۋ جونىندەگى ستراتەگيالىق مىندەت – مەنىڭ كەيىنگى جىلدارداعى حالىقارالىق دەڭگەيدە جۇرگىزىپ جاتقان كەلىسسوزدەرىمنىڭ باستى تاقىرىبىنا اينالدى. بۇل ماسەلەدە اتالعان دالىزدەرگە ىڭعايلى جول تابۋ جانە ىشكى لوگيستيكانى جاقسارتۋ وتە ماڭىزدى. سوندىقتان الداعى التى جىلدا (2030 جىلعا دەيىن) ءبىز تەمىرجول جەلىسىن اۋقىمدى تۇردە جاڭعىرتۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ون ءبىر مىڭ شاقىرىم تەمىر جولدى جوندەپ, بەس مىڭ شاقىرىمنان استام جاڭا تەمىرجول سالۋ جوسپارلانۋدا. قازىردىڭ وزىندە «داربازا – ماقتاارال», «دوستىق – مويىنتى», «باقتى – اياگوز» جانە «الماتى قالاسىنىڭ اينالما جولى» سياقتى ءىرى جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل ورتالىق ازيا مەن قىتاي باعىتىنداعى جۇك تاسىمالىنىڭ ارتۋىنا جول اشادى. اۆتوكولىك جولدارىنىڭ جەلىسىن دامىتۋ باعىتىندا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلۋدا. ماسەلەن, جىل سوڭىنا دەيىن «استانا – بالقاش – الماتى», «تالدىقورعان – وسكەمەن», «اقتوبە – قاندىاعاش» جانە «اتىراۋ – استراحان» اۆتوموبيل جولدارىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى, – دەدى پرەزيدەنت.

جالپى, بيىل قازاقستاننىڭ ەكسپورت­قا 12 ملن توننا استىق شىعارۋعا مۇم­كىندىگى بار. بۇل – وتە كوپ ءونىم جانە زور جاۋاپ­كەرشىلىك. ديقانداردىڭ ءونىمىن سىرت­قى نارىققا شىعارۋعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ – ۇكىمەتتىڭ باستى مىندەتى. ەكسپورتتىق الەۋەتىمىزدى ارتتىرا ءتۇسۋ ءۇشىن الەمدىك نارىقتا سۇرانىسقا يە باعالى داقىلداردى كوبىرەك ءوسىرۋ قاجەت.

سونىمەن قاتار ىشكى نارىققا وتكىزۋ­دىڭ ۇتىمدى جولدارىن بارىنشا پايدا­لانۋ كەرەك. الماتى, استانا, شىمكەنت قالالارىمەن ىرگەلەس ايماقتارداعى ديقانداردىڭ مول مۇمكىندىگى بار. وسى ورايدا اقمولا وبلىسىن ۇلگى رەتىندە ايتۋعا بولادى. بۇل ايماق ەلوردانىڭ «ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋى» دەگەن اتقا لايىق ەكەنىن دالەلدەدى. بيىل وبلىستىڭ اۋىل شارۋا­شىلىعىنداعى جالپى ءونىمى ەكى ەسە وسكەن. بۇل – وتە جاقسى ناتيجە. سوندىق­تان اۋقىمدى ىشكى نارىعى بار قالا­لارمەن شەكتەسەتىن باسقا دا ايماقتار وسى باعىتتا بەلسەندى جۇمىس ىستەۋى كەرەك.

قازاقستاندا سان ءتۇرلى ازىق-ت ۇلىك ءونىمى شىعارىلادى. جۇرت ءوز ونىمدەرىمىزدى كوبىرەك ساتىپ الۋ ءۇشىن ونى ەلگە تانىتىپ, كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ كەرەك.

 

قازاقتى ساقتاۋ ءۇشىن اۋىلدى ساقتاۋىمىز كەرەك

– حالقىمىزدىڭ 40 پايىزى اۋىلدا تۇراتىنىن بىلەسىزدەر. اگروونەركاسىپ كەشەنى بۇكىل ەلدىڭ, اسىرەسە اۋىل تۇرعىن­دارىنىڭ تۇرمىس ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. سول سەبەپتى مەن اۋىلدى وركەندەتۋ ىسىنە ايرىقشا ءمان بەرەمىن. بۇعان سايلاۋ الدىنداعى تۇعىرنامادا ەرەكشە نازار اۋداردىم. پرەزيدەنت سايلاۋىنان كەيىن العاشقى جارلىعىم اۋىلدى دامىتۋعا ارنالدى. مەنىڭ تاپسىرمام­مەن ۇكىمەت بەس جىلدى قامتيتىن تۇجىرىم­داما قابىلدادى. «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى ازىرلەنىپ, جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. قازىردىڭ وزىندە ناقتى ناتيجە بار. بيىل 200-گە جۋىق اۋىلعا سۋ قۇبىرىن تارتۋ ءۇشىن قارجى ءبولىندى. جىل سوڭىنا دەيىن اۋىل حالقىنىڭ 95 پايىزدان استامى تازا سۋمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. اۋىلداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ ءۇشىن ارنايى جوبا قولعا الىندى. بۇگىنگە دەيىن 140-تان اسا نىسان سالىندى. «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا بيىل 13 اۋىل مەكتەبى پايدالانۋعا بەرىلدى. كەيىنگى بەس جىلدا جەرگىلىكتى ماڭىزى بار 38 مىڭ شاقىرىم جول جوندەلدى. ماڭىزدى مىندەتتىڭ ءبىرى – اۋىل حالقىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ. «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى ارقىلى جىلدىق ءوسىمى 2,5 پايىز بولاتىن شاعىن نەسيە بەرىلە باستادى. سونىڭ ناتيجەسىندە اۋىلدا 16 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. وسىنداي اۋقىمدى جۇمىس جالعاسىن تابادى. سەبەبى اۋىلدى كوركەيتۋ – ستراتەگيالىق مىندەت, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

وسى ورايدا پرەزيدەنت بۇرىن جابىلىپ قالعان كەيبىر اۋداندار بىلتىر ءوز تاپسىرماسىمەن قايتا قۇرىلعانىن, بۇل, اسىرەسە شەتكەرى ورنالاسقان ەلدى مەكەندەرگە سەرپىن بەرەتىن قادام, «قۋاتتى ايماقتار – قۋاتتى ەل» دەگەن ءسوز ەكەنىن ايتىپ, بارشاعا ۇندەۋ تاستادى.

– اۋىل – ءبارىمىزدىڭ التىن بەسىگىمىز. قالادا تۋىپ, ءومىر بويى قالادا تۇرعان قازاقتىڭ دا تامىرى – اۋىلدا. حالقىمىز­دىڭ سالت-ءداستۇرى, ءتىلى مەن ءدىلى, ءبارى دە اۋىلدا ساقتالعان. جاھاندانۋ داۋىرىندە قازاقتى ساقتاۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, اۋىلدى ساقتاۋىمىز كەرەك. مەن تابىسقا جەتكەن ءار ادام تۋعان جەرىنە قامقور بولۋى قاجەت دەپ ۇنەمى ايتىپ ءجۇرمىن. بۇگىن ورتامىزدا «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» يۆان اداموۆيچ ساۋەر وتىر. ول جەتەكشىلىك ەتەتىن «رودينا» اگروفيرماسى اۋىل شارۋا­شىلىعىندا بيزنەستى وڭتايلى جۇر­گىزۋ­دىڭ جارقىن ۇلگىسىن كورسەتىپ كەلەدى. بۇل – استانانى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋگە جانە وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوسىپ قانا قويماي, ءوزىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قامىن ويلايتىن وزىق كاسىپورىن. سىر بويىنداعى ناعي ءىلياسوۆ جانە تاڭ, ارقاداعى شاحتەرسكوە, قىزىلجار وڭىرىندەگى نوۆونيكولسكوە اۋىلدارى دا كوپكە ۇلگى. ءار ايماقتا وسىنداي گۇلدەنگەن ەلدى مەكەندەر بار. بىراق اۋىلدان شىققان مىقتى كاسىپكەرلەر ودان الدەقايدا كوپ. مەن ىسكەر ازاماتتاردى اۋىل-ايماق­تى كوركەيتۋگە شاقىرامىن. ادال ەڭبەك­پەن تابىسقا جەتكەن ازامات اۋىلىن دامىتۋع­ا ۇلەس قوسقانى ءجون دەپ ويلايمىن. بۇل ءبىز ۇنەمى ايتاتىن وتانشىلدىق, ەلگە جا­ناشىرلىق قاسيەتتەردىڭ ناقتى كورىنىسى بولارى ءسوزسىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق اكتسياسى دا وسىنداي قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلگەن. جوبا اياسىندا ەلدى مەكەندەرىمىز تازارىپ, جاڭاشا كەلبەتكە يە بولا باس­تادى. قورشاعان ورتاعا قامقورلىق قوعامدىق مادەنيەتتىڭ ارقاۋىنا اينالدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىس توقتامايدى. پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن ۇكىمەت ارنايى تۇجىرىمداما قابىلدادى. باستى ماقسات – حالىقتىڭ ەكولوگيالىق مادە­نيە­تىن ودان ءارى ارتتىرۋ.

– ەڭبەكقورلىق پەن جاۋاپكەرشىلىك ۇلتىمىزدىڭ بىرەگەي بولمىسىنا اينالۋعا ءتيىس. بۇگىندە الەۋمەتتىك جەلىلەردە ادەمى ءومىر ءسۇرۋ مەن وڭاي ولجا تابۋ تۋرالى جارنامالار كوبەيىپ كەتتى. بۇل حالىقتىڭ ساناسىنا بارلىق جەتىستىككە قينالماي قول جەتكىزۋگە بولادى دەگەن بوس قيالدى سىڭىرەدى. جاستاردىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگى سوعان سەنىپ, التىن ۋاقىتتارىن بوسقا سارپ ەتۋدە. كەز كەلگەن جەتىستىككە تىنىمسىز ەڭبەك قانا جەتكىزەتىنى داۋسىز. بۇرىنعىلار «ەڭبەك ءبارىن جەڭبەك» دەپ بەكەر ايتپاعان. ەلىمىزدەگى ءار ازاماتتىڭ ادال ءارى جاۋاپتى ەڭبەك ارقىلى تابىسقا جەتكەنىن قالايمىن. بۇل – ازاماتتارىمىزدىڭ ومىرلىك ماقساتىنا اينالۋعا ءتيىس. «ادال ادام – ادال ەڭبەك – ادال تابىس» قاعيداسىنىڭ ءمانى دە وسىندا جاتىر. مەن جاستارعا سەنەتىنىمدى ۇنەمى ايتىپ كەلەمىن. اۋىل شارۋاشىلىعى جاستاردىڭ ءوزىن تانىتۋىنا مول مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ويلايمىن. اۋىلعا مامان تارتۋدىڭ قانشالىقتى قيىن ەكەنىن جاقسى بىلەتىن شارۋاشىلىق باسشىلارى بۇل ىسكە ەرەكشە مۇددەلى. مەملەكەت تاراپىنان اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا ماماندار دايارلاۋعا ۇلكەن كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە جەتەكشى شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارى اشىلىپ جاتىر. ونىڭ تورتەۋى اگرونوم, مەليوراتور, بيوتەحنولوگ جانە ەكولوگ سياقتى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا سۇرانىسقا يە مامانداردى حالىقارالىق باعدارلامالار بويىنشا دايارلايدى. جالپى, مەملەكەت پەن بيزنەس اۋىلداعى بارلىق ماسەلەنى بىرلەسىپ شەشۋى كەرەك. اگروونەركاسىپپەن اينالىسۋ ءۇشىن اۋىلعا كەلگەن جاس كاسىپكەرلەردى باعالايمىن. مەملەكەت تە سىزدەردىڭ ەڭبەكتەرىڭىزدى ۇمىت قالدىرمايدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنت ءوز جولداۋىندا ۇكىمەت پەن بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار وتاندىق بيزنەسكە, شەتەلدىك ينۆەستورلارعا جول اشۋى كەرەك ەكەنىن تاپسىرعانىن, اۋىل تۇرعىندارىنا قولۇشىن سوزىپ, ولاردىڭ تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋعا اتسالىساتىن كاسىپكەرلەر مەن شارۋا قوجالىقتارى مەملەكەتتىڭ كومەگىنە جۇگىنە الاتىنىن اتاپ ءوتتى.

ونىڭ ايتۋىنشا, ۇكىمەت پەن اكىمدەر جەردى تابىس كوزىنە اينالدىرىپ, اۋىلداعى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە ءاتۇستى قارايتىندارعا توسقاۋىل قويۋعا ءتيىس. جاۋاپكەرشىلىگى مول كاسىپكەرلەر مەن ينۆەستورلار عانا ەلدەگى وڭ وزگەرىستەردىڭ ناعىز كوشباسشىسى بولا الادى. وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى مەملەكەت پەن اگروبيزنەس اراسىنداعى بايلانىستى جاقسارتۋ ءۇشىن بۇل فورۋمدى جىل سايىن وتكىزۋدى ۇسىندى.

 

كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر كەشىكتىرىلمەي شەشىلۋى قاجەت

وسىدان كەيىن قاسىم-جومارت توقاەۆ ورايلى ءساتتى پايدالانا وتىرىپ, كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەرگە قاتىستى ويىن جەتكىزدى. بۇل قاتاردا مەكتەپ اسحانالارىنداعى تاماق ساپاسى, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا بالالاردىڭ استان ۋلانعانى سياقتى جاعدايلاردىڭ قايتالانۋىنا جول بەرمەۋ, سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق نورمالاردىڭ ساقتالۋىن قاتاڭ باقىلاۋ ماسەلەسى ءسوز بولدى. مۇنىڭ شەشىمى رەتىندە بالالاردى تاماقتاندىرۋدىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارىنا ۇمتىلۋ, مەكتەپتەردە دۇرىس تاماقتاندىرۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن اگروونەركاسىپ كەشەنىن ءبىلىم بەرۋ ورىندارىنىڭ سەرىكتەسىنە اينالدىرۋ قادامدارى ايتىلدى.

– جىلىتۋ ماۋسىمىن ءمىنسىز وتكىزۋ – وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. بۇل مەنىڭ ەرەكشە باقىلاۋىمدا. ساران قالاسى اۋا رايىنىڭ سۋىتۋىنا دايىن بولماي شىقتى. مۇنداعى ۇيلەر جاقىندا عانا جىلۋ جۇيەسىنە قوسىلعان ەدى. كەمشىلىككە جول بەرگەن جاۋاپتى تۇلعالار ءتيىستى جازاسىن الدى. بۇل بارلىق اكىمگە ساباق بولۋى كەرەك. جىلىتۋ ماۋسىمىنا دا­يىن بولماۋ باسشىلاردىڭ ءوز قىزمەتىنە ساي كەلمەيتىنىن كورسەتەدى. دەگەنمەن بيىل ەل اۋماعىندا ەنەرگيا كوزدەرى مەن جىلۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىن جوندەۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىل­دى. قويمالارداعى وتىن قورى جەتكى­لىك­تى. بىراق قامسىز وتىرۋعا بولمايدى. جاعدايدى ۇدايى باقىلاۋدا ۇستاۋ كەرەك. مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ الدىندا قازىر ناقتى مىندەتتەر مەن ەداۋىر سىن-قاتەر تۇر. وقىس وقيعالارعا دەر كەزىندە ءۇن قاتۋ, جاعدايدى ۋشىقتىرماۋ, ءدال بولجام جاساۋ, قوعامنىڭ تالاپ-تىلەگىنە قۇلاق اسۋ ماڭىزدى. بارلىق مەملەكەتتىك ورگان, كوممۋنالدىق جانە باسقا دا قىز­مەتتەر ۇيلەسىمدى ارەكەت ەتۋى كەرەك. الاي­دا كۇندەلىكتى شارۋامەن اينالىسىپ ءجۇرىپ, ستراتەگيالىق ماقساتتاردى ۇمىت قالدىرماۋ قاجەت. العا قاراي ۇمتىلىپ, كەڭ اۋقىمدى پەرسپەكتيۆانى باعىت ەتكەنىمىز ءجون. پروبلەمانىڭ ۋاقىتشا شەشىمىن ىزدەمەي, ونىڭ تۇپكى سەبەپتەرىن جويۋىمىز قاجەت, – دەدى پرەزيدەنت.

سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى بيۋدجەت ساياساتىندا پراگماتيزم قاعيداتى باستى ورىندا بولۋى كەرەك ەكەنىن, بىراق الەۋمەتتىك شىعىنداردان, بيۋدجەتتىك مەكەمە قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىنان, زەينەتاقى مەن جاردەماقىدان ۇنەمدەۋگە بولمايتىنىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ جونىندەگى باسىم مىندەتتى ۇدايى نازاردا ۇستاعان دۇرىس. زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋدىڭ, ونى جەتىلدىرۋدىڭ تاسىلدەرىن تابۋ كەرەك. دەنى ساۋ, قاجىر-قايراتى مول زەينەتكەرلەردىڭ ەل دامۋىنا قوسىپ جۇرگەن ۇلەسىن ىنتالاندىرۋ ماڭىزدى. ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ جاسىن بىرتىندەپ ۇلعايتۋ – مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك ساياساتىنىڭ باستى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى. بۇل كورسەتكىش قازىردىڭ وزىندە 75 جاستان استى.

بۇعان قوسا قاسىم-جومارت توقاەۆ قوعامدا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە سىياقى بەرۋگە تىيىم سالىناتىنى تۋرالى ماسەلەنىڭ قىزۋ تالقىلانعانىنا ءمان بەردى.

– قارجى مينيسترلىگى وعان تىيىم سالۋعا نەگىز جوق ەكەنىن ءتۇسىندىرىپ بەردى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر – ەلدەگى جۇيەلى وزگەرىستەردىڭ باستى جولباسشىلارى. ولاردىڭ تابىسى ايتارلىقتاي كوپ ەمەس. كەي كەزدەرى تۇنىمەن جۇمىستا وتىرادى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ دە وتباسى مەن مىندەتى, قالا بەردى قاراپايىم ادام رەتىندەگى قالاۋى مەن جوسپارى بار. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قاتارداعى قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسى باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. سىياقى اتالعان ماسەلەنى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. باسقا جولمەن مەملەكەتتىك قىزمەتكە بىلىكتى مامانداردى تارتىپ, كادر تۇراقسىزدىعى پروبلەماسىن شەشۋ قيىن, – دەدى ول.

پرەزيدەنت ءوز سوزىندە ۇكىمەت ازامات­تار­عا الەۋمەتتىك كومەك بەرۋ جۇيەسىن قايتا قاراۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى. مەم­لەكەتتەن بەرىلەتىن اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى شىن مانىندە مۇقتاج ازاماتتار الۋعا ءتيىس. الايدا كەيبىر اۋىلدىق جەردە ءبىر وتباسىدان بىرنەشە ادام اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الاتىن جاعدايلار ءجيى كەزدەسەدى. وكىنىشكە قاراي, ونداي ازاماتتارىمىز جۇمىس ىستەپ, ەڭبەك ەتۋگە دە ق ۇلىقسىز. سەبەبى مەملەكەتتەن تۇسەتىن جاردەمگە سەنەدى. بۇل, ارينە, دۇرىس ەمەس. تۇپتەپ كەلگەندە, مۇنداي ارەكەت الەۋمەتتىك ماسىلدىقتى تۋعىزىپ وتىر.

– ءبىز ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ جولىندا ناقتى قادامدار جاساپ جاتىرمىز. بارلىق سالاداعى جۇمىستىڭ اشىق بولۋىنا كوڭىل ءبولىپ وتىرمىز. وسى ورايدا ازاماتتارىمىزدىڭ تابىسىن جاپپاي دەكلاراتسيالاۋدىڭ ءمان-ماڭىزى زور. بۇل تالاپ 2021 جىلدان بەرى بىرتىندەپ ەنگىزىلىپ جاتىر. العاشقى ءۇش كەزەڭدە 4 ميلليوننان اسا ادام دەكلاراتسيا تاپسىردى. ولاردىڭ قاتارىندا مەملەكەتتىك قىزمەت­شىلەر, كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور­داعى باسشىلار, كاسىپكەرلەر جانە وسى ساناتقا كىرەتىن ازاماتتاردىڭ جۇبايلارى بار. كەلەسى جىلى تاعى 8 ميلليونعا جۋىق ادام دەكلاراتسيا تاپسىرادى دەپ جوس­پارلانىپ وتىر. الايدا ءبىر ماسەلە­نى ەسكەرۋ قاجەت. جاپپاي دەكلاراتسيا تاپسىرۋ تۇجىرىمداماسى وسىدان 14 جىل بۇ­رىن قابىلدانعان. سودان بەرى ەلىمىزدە تسيفر­لاندىرۋ ءىسى جانە فينتەح سالاسى قارقىندى دامىپ كەلە جاتىر. ءتۇرلى مەم­لەكەتتىك مەكەمەلەرگە ورتاق مالىمەتتەر بازاسى پايدا بولدى. قارجى جانە سالىق باقىلاۋى كۇشەيدى. دەمەك, وسىنداي اۋقىمدى وزگەرىستەردەن كەيىن ءتورتىنشى, ياعني سوڭعى كەزەڭدە ازاماتتاردى دەكلاراتسيا تاپسىرۋعا مىندەتتەۋ قانشالىقتى ورىندى دەگەن سۇراق تۋادى. ۇكىمەت بۇل ماسەلەنى جان-جاقتى پىسىقتاۋى قاجەت, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنت رەفورمالار توقتاپ قالمايتىنىن ناقتى ايتىپ, سوعان ساي جاڭا باستامالار جۇزەگە اساتىنىن, مۇنى كەلەسى جىلى حالىققا ۇسىناتىنىن, كەيبىر باستامانى ادەتتەگىدەي ۇلتتىق قۇرىلتايدا جاريالايتىنىن اتاپ ءوتتى. وسى ورايدا ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ كەزەكتى وتىرىسى بۋرابايدا وتەتىنى حابارلاندى.

 

ماڭداي تەر مەن قاجىرلى قىزمەتتىڭ جەمىسى

– مەن جولداۋدا جۇمىسشى ماماندىق يەلەرىنە, ونەرتاپقىشتار مەن عالىمدارعا قۇرمەتتى اتاق بەرۋدى ۇسىندىم. مەملەكەتتىك ماراپاتتار جۇيەسىن 9 قۇرمەتتى اتاقپەن تولىقتىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە «قازاقستاننىڭ اگرارلىق سالاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» اتاعى بار. بۇل – ەلىمىزدى وركەندەتۋگە ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىنە شىنايى قۇرمەتتىڭ بەلگىسى. قازىر دەپۋتاتتار ءتيىستى زاڭدارعا وزگەرىس ەنگىزۋ ماسەلەسىن قاراستىرىپ جاتىر. كەلەسى جىل – جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى. جىل بويى ءبىز ناعىز ەڭبەك ادامدارىن جوعارى دەڭگەيدە ۇلىقتايمىز. بۇل قوعامدا ەڭبەكقورلىق پەن كاسىبي قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋ جىلى بولماق. جاقىندا مەن اقوردادا وتكەن مەملەكەتتىك ماراپاتتار تاپسىرۋ راسىمىنە ءتۇرلى ەڭبەك اۋلەتتەرىنىڭ وكىلدەرىن شاقىردىم. ءبىلىم مەن تاجىريبەنىڭ ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاساتىنى جايىندا كوپتەپ مىسال كەلتىرۋگە بولادى. مۇنداي ساباقتاستىق شىن مانىندە ءوز ىسىنە بەرىلگەن كاسىبي مامانداردى قالىپتاستىرادى. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا دا ۇلگى تۇتاتىن ەڭبەك اۋلەتتەرى جەتەرلىك. نەسىبەسىن قارا جەردەن ايىرىپ وتىرعان اۋىل تۇرعىندارى وتباسى قۇندىلىقتارىن ەرەكشە ساقتايدى. ۇلكەندەردىڭ ايتقانىنا قۇلاق اسىپ, قورشاعان ورتاعا قامقورلىقپەن قارايدى. مىقتى فەرمەرلىك شارۋاشىلىق, ادەتتە بىرنەشە ۇرپاقتىڭ ەڭبەگى ارقىلى قۇرىلادى. بۇل سالادا تابىسقا تەز جەتۋ قيىن. بىراق شارۋالار قاجىرلى ەڭبەك پەن ءتوزىمنىڭ قايتارىمى بولاتىنىن جاقسى بىلەدى. ونىڭ جارقىن مىسالى – زەنچەنكو اۋلەتى.

قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى گەننادي يۆانوۆيچ زەنچەنكو وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى نوۆونيكولسكوە اۋىلىنداعى فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتى ساقتاپ, تىرشىلىگىنە قان جۇگىرتتى. بۇگىندە بۇل – 20 كاسىپورىننان تۇراتىن ءارى مىڭنان استام ادامدى جۇمىسپەن قامتيتىن ءىرى كومپانيا.

ەل اراسىندا زەنچەنكو دەسە, ەڭبەكقور­لىق پەن ساپالى ءونىم ەسكە تۇسەدى. كوم­پانيا الەۋمەتتىك جوبالاردى قارجىلاندىرىپ, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنە قولايلى جاعداي جاساپ وتىر. جاۋاپكەرشىلىگى مول بيزنەس دەگەنىمىز – وسى.

گەننادي ءيۆانوۆيچتىڭ ءىسىن ۇرپاعى ابىرويمەن جالعاستىرىپ كەلەدى. مەن وسى ەڭبەك ديناستياسىنىڭ ۇزاق جىلعى ەڭبەگىن ەسكەرىپ, كومپانيا ديرەكتورى گەننادي گەننادەۆيچ زەنچەنكونى جوعارى دارەجەلى ەرەكشەلىك بەلگىسى «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاعىمەن ماراپاتتاۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىم.

سونداي-اق بۇگىن جامبىل وبلىسىن­داعى شارۋا قوجالىعىنىڭ ساۋىنشىسى باقتىگۇل دۇيسەبەكوۆا جانە اباي وبلىسىنداعى سەرىكتەستىكتىڭ شوپانى رىمحان سىدىقوۆ ءۇشىنشى دارەجەلى «ەڭبەك داڭقى» وردەنىمەن ناگرادتالادى. اتىراۋ وبلىسى قۇرمانعازى اتىنداعى وندىرىستىك كووپەراتيۆتىڭ تۇيەشىسى بەرىك سالاۋوۆ تا وسى ماراپاتقا لايىق دەپ تانىلدى. قوستانايلىق مال دارىگەرى ۆالەري كوزلوۆيچ «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالادى. مەملەكەتتىك ناگرادا العان ازاماتتاردىڭ قاتارىندا زووتەحنيك, شوپان, تەحنولوگ, كومباينشى سياقتى ماماندار بار. جالپى, قازاقستان بويىنشا 100-دەن اسا ادام ماراپاتتالاتىن بولدى. مىنە, وسىنداي ناعىز ەڭبەك ادامدارى جاستارعا ۇلگى-ونەگە بولۋى كەرەك, دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

اتالعان فورۋمدا پرەزيدەنت جارلى­عىمەن اۋىل شارۋاشىلىعى, تاماق جانە وڭدەۋ ونەركاسىبى قىزمەتكەرلەرى كۇنى قارساڭىندا ەلدىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى جەمىستى ەڭبەگى, وتاندىق اۋىلشارۋاشىلىق ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن ءبىر توپ سالا وكىلدەرىنە مەملەكەتتىك ناگرادالار تابىس­تالدى. اتاپ ايتقاندا, «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاعى مەن «وتان» وردەنى «زەنچەنكو جانە ك» سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى گەننادي گەننادەۆيچ زەنچەنكوعا بەرىلدى. سونىمەن قاتار اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ءبىر توپ ەڭبەككەرى ءىى جانە ءىىى دارەجەلى «بارىس», «پاراسات», «قۇرمەت», III دارەجەلى «ەڭبەك داڭقى» وردەندەرىمەن جانە «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالدى.

 

سالا مۇمكىندىگى – ساراپشىلار كوزىمەن

سونىمەن قاتار ءىس-شارادا اۋىل شارۋا­شىلىعى ءمينيسترى ايداربەك ساپاروۆ, «قايىپ اتا» جشس ديرەكتورى سىرىم ەرتاەۆ, «زەنچەنكو جانە ك» كس ديرەكتورى گەننادي زەنچەنكو, Alarko Holding باس ديرەكتورى ءۇمىت نۋري يىلدىز, «Aitas KZ كومپانيالار توبى» اق ۆيتسە-پرەزيدەنتى رابيعا توقسەيىتوۆا ءسوز سويلەدى.

اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ايداربەك ساپاروۆ فورۋمدا ەگىس ناۋقانىنىڭ قورىتىندىسىنا توقتالدى.

«كورسەتىلگەن قولداۋ ارقىلى, بيىل ەلىمىز رەكوردتىق 26,7 ملن توننا استىق جينادى. 560 مىڭ توننادان اسا كۇرىش, 290 مىڭ توننادان استام ماقتا, 2,9 ملن توننا كارتوپ, 3,9 ملن توننا كوكونىس جانە 3,2 ملن توننا مايلى داقىل جينالدى. بۇل – ىشكى نارىق قاجەتتىلىگىن جابۋ­عا جانە ەكسپورتتىق الەۋەتتى كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى مينيستر.

ونىڭ ايتۋىنشا, سالاداعى ورتاشا داقىل ونىمدىلىگىنىڭ جوعارى بولۋى مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە استى.

«اگروتەحنولوگيا ساقتاعان شارۋاشى­لىقتاردا ونىمدىلىك گەكتارىنا 20 تسەنتنەردەن 40 تسەنتنەرگە دەيىن جەتتى. ال اگروتەحنولوگيالاردى ۇستانباعان كورشى شارۋاشىلىقتاردا بۇل كورسەتكىش گەكتارىنا 6 تسەنتنەردەن اسپادى. بۇل ايىرماشىلىق اگروسەكتوردى ودان ءارى جاڭعىرتۋدىڭ جانە بۇكىل ەل بويىنشا ءوندىرىس جاعدايلارىن تەڭەستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتەدى», دەدى ول.

سونداي-اق ا.ساپاروۆ اگرو­ونەركاسىپ كەشەنىندەگى نەسيە ساياساتى­نىڭ قاي باعىتتا وزگەرىپ جاتقانىن ايتتى.

«جىلدار بويى سالادا جاڭا تەحنولوگيالاردى كەڭىنەن ەنگىزۋگە جەڭىلدەتىلگەن قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرىنىڭ ازدىعى كەدەرگى بولدى. ارزان نەسيە قاراجاتى­نىڭ تاپشىلىعى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىم­دەرىنىڭ قىمباتتاۋىنا الىپ كەل­دى. شەكتەۋلى بيۋدجەتتىك قارجىلان­دىرۋ ارقاشان فەرمەرلەردىڭ اياعىنا تۇساۋ بولدى. بيىل سالانى قار­جى­لاندىرۋ تاسىلدەرى تولىعىمەن قاي­تا قارالدى. كوممەرتسيالىق جانە بيۋدجەت قاراجاتىن بىرىكتىرۋ ەسەبىنەن ەگىس جۇ­مىستارىن قارجىلاندىرۋ كولەمى 3 ەسە­دەن استام ۇلعايتىلدى. سون­داي-اق ۇكىمەت قولداۋىمەن نەسيەلەۋ ارنا­لارىن كەڭەيتۋگە جول اشىلدى. كەپىل­گە قوياتىن اكتيۆى جوق شارۋالارعا مەملەكەت ەسەبىنەن قارىز سوماسىنىڭ 85 پايىزىنا دەيىن كەپىلدىك ەنگىزىلدى. قاراجات 5 پايىزدىق تازا مولشەرلەمەمەن بەرىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. وسىلايشا, ءبىز اگروبيزنەس سۋبسيديالارىنا ءوتىنىم بەرۋدىڭ اۋىرتپالىعىن جويدىق. ويتكەنى ارزانداتىلعان نەسيەگە جول اشىلىپ وتىر. وسىنىڭ ارقاسىندا جەڭىلدەتىلگەن قارىز قاراجاتىنىڭ 89 پايىزى شاعىن جانە ورتا اگروبيزنەسكە باعىتتالدى», دەدى سالا باسشىسى.

ونىڭ ايتۋىنشا, بىرقاتار شەتەلگە اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن ەكسپورتتىق تاسىمالداۋعا سۋبسيديالار بەرۋ قاعيداسى ەنگىزىلەدى. تەحنيكانى جاڭارتۋ قارقىنىن جىلىنا 8-10 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋ بو­يىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. بيىل فەرمەرلەر 22 مىڭ تەحنيكا ساتىپ العان. بۇل – وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 12 پايىزعا كوپ.

«كرەديتورلاردىڭ تىكەلەي سۋبسيديا­لاۋىنان باسقا, وزگە سۋبسيديالارعا قاتىس­تى دا وسىنداي شارالار قابىلداندى. قارا­جات بىردەن ليزينگ وپەراتورلارىنا, تىڭايتقىش ءوندىرۋشى زاۋىتتارعا, سۋدى جەتكىزۋشىلەرگە بەرىلەدى. فەرمەرلەر تاۋار مەن قىزمەتتەردى ارزان باعامەن الادى. مۇنداي شارالار سۋبسيديالاۋدىڭ اشىقتىعىن ارتتىرادى جانە سىبايلاس جەمقورلىقتى ازايتادى. باسەكەلەستىك جوعارى بولىپ تۇرعان قازىرگى ۋاقىتتا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر ءتيىمدى ارەكەت جاساۋ كەرەك. ءبىرىنشى كەزەكتە, ءبىز فەرمەرلەردەن ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتۋدى, سونداي-اق ەگىس القاپتارىن ءارتاراپتاندىرۋ جونىندەگى جۇمىستى كۇشەيتۋدى كۇتەمىز. بۇگىنگى نارىقتىق جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, بيىلعى رەكوردتىق ءونىمىمىزدى وتكىزۋىمىز – باستى مىندەت. ول ءۇشىن باسەكەگە قابىلەتتى باعا بەلگىلەۋ ماڭىزدى. قازىرگى جاعدايدا ازەربايجان, اۋعانستان, يران, يراك, سولتۇستىك افريكا جانە ەو ەلدەرى باعىتتارى بويىنشا ەكسپورتقا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن تاسىمالداۋعا سۋبسيديالار بەرۋ قاعيدالارى مەملە­كەتتىك ورگاندارمەن كەلىسىلىپ جاتىر», دەدى ا.ساپاروۆ.

«اۋىل» پارتياسىنىڭ توراعاسى, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى سەرىك ەگىزباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەل تاريحىندا العاش رەت وتكەن اگروفورۋمعا پرەزيدەنت­تىڭ قاتىسۋى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قانشالىقتى ءمان بەرەتىنىنىڭ ايعاعى.

«سالانىڭ جىل قورىتىندىسىنداعى كورسەتكىشى ايتارلىقتاي. كۇزگى جيىن-تەرىمدە 26,7 ملن استىق جينالدى. ەگىس پەن ەگىن جيناۋ جۇمىسىنا بولىنەتىن قارجى 3 ەسە ارتىپ, 580 ملرد تەڭگەنى قۇراسا, كەلەر جىلى بۇل كولەمدى 700 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانعان. ەندى مەملەكەت فەرمەرلەرگە اۋىل شارۋاشىلىعى تسيكلىنىڭ بارلىق كەزەڭىندە – دايىندىقتان باستاپ ەگىن جيناۋعا دەيىن قولداۋ كورسەتەدى. بولىنگەن كولەمنىڭ العاشقى 100 ملرد تەڭگەسى وسى جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا فەرمەرلەرگە قولجەتىمدى بولادى. اتالعان شەشىمدى فەرمەرلەر قاۋىمى زور ريزاشىلىقپەن قابىلدادى. شارۋالار ءۇشىن جانە ءبىر جاعىمدى جاڭالىق – كەلەسى جىلدان باستاپ كوكتەمگى ەگىس جانە ەگىن جيناۋ جۇمىستارىنا ەكىنشى دەڭگەيلى بانك نەسيەلەرىنىڭ سىياقى مولشەرلەمەلەرىن سۋبسيديالاۋدان باس تارتۋ جوسپارلانىپ جاتىر. ءارى قاراي جەڭىلدىكتى نەسيەلەۋگە كوشۋ ارقىلى ينۆەستيتسيالىق ماقساتتارعا پايىزدىق مولشەرلەمەلەردى سۋبسيديالاۋدىڭ قولدانىستاعى تەتىگىنەن كەزەڭ-كەزەڭىمەن باس تارتۋ جوسپاردا بار. بۇل جىل سايىنعى سۋبسيديا تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشەدى. جيىنعا قاتىسقان 2 مىڭنان اسا دەلەگاتتىڭ ىشىندە ءىرى شارۋادان باستاپ قاراپايىم مەحانيزاتورعا دەيىن بار. ولاردىڭ ارقايسىسى پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي تاپسىرمالارىن تىڭداپ, سالاداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باعىتىن باعامداپ, اۋىل-ايماقتارىنا قاناتتانىپ قايتارى انىق. ماقسات ايقىن, باعدار بەلگىلى. ەندىگى كەزەكتە بيلىك, قوعام, بيزنەس, شارۋالار قاۋىمى ۇيلەسىمدى جۇمىس اتقارا بىلسە يگى», دەدى پارتيا توراعاسى.

قازاقستان فەرمەرلەر قاۋىمداس­تىعى­نىڭ توراعاسى, پارلامەنت ءماجىلىسى­نىڭ دەپۋتاتى جيگۋلي دايراباەۆ­تىڭ سوزىن­شە, سالاداعى تۇيتكىلدى ماسە­لەلەردىڭ كوبى قارجىلاندىرۋعا تىرەلىپ تۇر.

«فەرمەرلەر ءۇشىن ەڭ وزەكتى ماسەلە – جەڭىلدەتىلگەن قارجىلاندىرۋ مەن سۋبسي­دياعا قول جەتكىزۋ. بۇل رەتتە نەسيە بەرەتىن ۇيىمداردىڭ جۇمىسىنا نارازىلىق كوپ, قارجى ينستيتۋتتارى ارقىلى بەرىلەتىن نەسيەنىڭ پايىزى وتە جوعارى. تالداۋ بويىنشا, قازىر فەرمەرلەر نەسيە الۋ ءۇشىن قىرۋار قۇجات جيناۋعا ءماجبۇر. وسى رەتتە قازاق­ستان فەرمەرلەر قاۋىمداستىعى فەرمەر­لەردى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىن شەشەتىن «اگروبانك» قۇرۋدى ۇسىندى. ونداي بانك قۇرىلسا, فەرمەرلەردىڭ ءبارى سول جەردە ەسەپشوت اشىپ, سول بانك ارقىلى جۇمىس ىستەر ەدى. سول شوتتارداعى اقشا اينالىمى ەسەبىنەن بانك كەپىلدىك تالاپتارىن جەڭىلدەتىپ, فەرمەرلەرگە نەسيە بەرە الادى. سونىمەن قاتار قايتا وڭدەۋ, ونىڭ ىشىندە تەرەڭ وڭدەۋ سالاسىن دامىتۋ, وسى باعىتتا جۇمىس ىستەيمىن دەۋشىلەرگە جاعداي جاساۋ قاجەت. سونداي-اق گەوساياسي شيەلەنىس سالدارىنان بولىپ وتىرعان استىق ەكسپورتتاۋداعى كەدەرگىلەردى شۇعىل شەشۋ كەرەك», دەدى دەپۋتات.

فورۋم اياسىندا مەملەكەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن وندىرۋ­شى­لەردىڭ كورمەسىن تاماشالادى. كورمە­دە تەرەڭ وڭدەلگەن ونىمدەر, زاماناۋي اگرو­تەح­نو­لوگيالار, ينۆەستيتسيالىق, سونىڭ ىشىن­­دە شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قاتى­سۋى­­مەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبا­لار ۇسى­نىلعان. پرەزيدەنتكە ەگىن جا­نە مال شارۋاشىلىقتارىنداعى, باسقا دا ماڭىزدى باعىتتارداعى يننوۆا­تسيا­لىق شە­شىم­دەر مەن جەتىستىكتەر تانىستىرىلدى.