يگىلىك ءۇشىن جاسالعان جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قيعىلىق ءىسى دە بارشىلىق. ونى حاكەرلەر قاراپايىم ازاماتتىڭ دەرەكتەرىنەن باستاپ, مەملەكەتتىڭ قۇپيا اقپاراتتارىن قولعا تۇسىرەتىن تاپتىرماس قۇرال رەتىندە پايدالانىپ وتىر. بۇل – دۇنيەجۇزىندەگى تۇيتكىلدى ماسەلە. وسى كيبەرقىلمىستىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا استاناداعى 11-سىنىپ وقۋشىسى جانىبەك دۋلات ۇلى «Chat GPT» سىندى پلاتفورما ويلاپ تاپتى. جاڭا جوبانىڭ ەرەكشەلىگى – اقپاراتتىڭ راس-وتىرىگىن انىقتايدى.
كەيىنگى كەزدە ازاماتتاردىڭ جەكە دەرەكتەرىنىڭ جاريا بولىپ كەتۋ جاعدايى جيىلەدى. تاياقتىڭ ەكى ۇشى بار دەگەندەي, الاياقتار دا جاساندى ينتەللەكتىنى ءوز ماقساتىنا ىڭعايلاپ الدى. ولاردىڭ جىبەرگەن حاتتارى مەن سىلتەمەلەرى سونداي سەنىمدى. مۇنى فيشينگ دەيدى. ياعني كيبەر شابۋىل جاسايتىندار قۇپيا اقپاراتتاردى الداپ جيناۋ ماقساتىندا جالعان ۆەب-سايتتار مەن ەلەكتروندىق حاتتاردى پايدالانادى. بۇل حابارلامالار ەلەڭ ەتكىزبەي قويمايدى. سوندىقتان جالعان مالىمەتكە سەنىپ, سان سوعىپ قالاتىندار كوپ. وسى ماسەلەنى شەشۋ ماقساتىندا ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى №70 مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ جاس زەرتتەۋشىسى جانىبەك ءبىر جىل كولەمىندە جاڭا يننوۆاتسيالىق جوبا جاسادى. جەتەكشىسى, ينفورماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى جانار قۇرىمبەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, جالعان اقپاراتتى جاساندى زەردەنىڭ كومەگىمەن انىقتاۋ وتە ءتيىمدى ءارى سەنىمدى.
– ءبىزدىڭ بۇل جوبامىز «كيبەرقاۋىپسىزدىك جۇيەلەرىن دامىتۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ» دەپ اتالادى. ماقساتىمىز – قازىر قارقىن العان ينتەرنەت الاياقتىققا توسقاۋىل قويۋ. وسىنداي قيىن دا قىزىقتى تاقىرىپتى جانىبەك جان-تانىمەن زەرتتەدى. بەرىلگەن تاپسىرمالاردى دەر كەزىندە ورىنداپ وتىردى. جوبانىڭ پراكتيكالىق بولىگىن كومپيۋتەردە جاسادىق. ناقتىراق ايتساق, «openAI» سايتى ارقىلى قوسىمشامىزدى ەنگىزدىك. جالپى, جەلىدەگى حاتتاردىڭ فيشينگ ەكەندىگىن دەر كەزىندە انىقتاعاندا, جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانعان وتە ىڭعايلى. بۇل تەحنولوگيا اقپاراتتىق قاۋىپتى دەر كەزىندە مالىمدەپ وتىرادى, – دەيدى ج.قۇرىمبەكوۆا.
ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, ەلىمىزدە بيىل ينتەرنەتتەگى كيبەرشابۋىلدىڭ 17 838 فاكتىسى تىركەلگەن. كۇن سايىن قانشاما ادام «مەنىڭ اتىمنان اقشا سۇراسا, ءمان بەرمەڭىزدەر, الاياقتار القىمىمنان الىپ جاتىر» دەپ دەگبىرسىزدەنەدى. سوندىقتان ساراپشىلار جەكە مالىمەتتەردى بولىسەر كەزدە ساۋىسقاننان دا ساق بولۋدى ەسكەرتەدى. ويتكەنى ديپفەيكتى شىنايى مالىمەتتەن اجىراتۋ وتە قيىن. اشىپ ايتساق, ديپفەيك – جاساندى ينتەللەكت كومەگىمەن وڭدەلگەن فوتو, بەينە نەمەسە اۋديوجازبالار. بۇل تەحنولوگيا ادامداردىڭ بەينەلەرىن پايدالانىپ, ولاردى سويلەتىپ, كەز كەلگەن داۋىستى سالادى, سونىمەن قاتار ەشقاشان ايتپاعان سوزدەردى ايتقىزۋى مۇمكىن. ديپفەيك 2016 جىلى پايدا بولدى, بىراق قاراپايىم قولدانۋشىلارعا قولجەتىمسىز ەدى. الايدا بىلتىردان باستاپ, ديپفەيك جاسايتىن باعدارلامالار بارلىق ينتەرنەت قولدانۋشىعا قولجەتىمدى, كەڭىنەن تارالىپ جاتىر. سول ءۇشىن دە عالامتورداعى دۇنيەلەردى سارالاي بىلۋگە بالالاردى عانا ۇيرەتىپ قويماي, ەرەسەكتەردى دە تارتۋ كەرەك.
– كەيىنگى كەزدە الاياقتارعا الدانعان تانىستارىمنىڭ كوپتىگىنە كوزىم جەتتى. بۇل ماسەلە مەنى بەيجاي قالدىرمادى. سودان كيبەرقاۋىپسىزدىككە ءوز ۇلەسىمدى قوسقىم كەلدى. وسىلايشا, جاساندى ينتەللەكت ارقىلى كيبەرشابۋىلداردىڭ بۇرىنعى تۇرلەرىن تالداي وتىرىپ, جاڭا قاۋىپتەردى انىقتاۋعا بولاتىنىنا كوزىم جەتتى. سونىمەن قاتار «OpenAi GPT-3» باعدارلاماسىن قولدانا وتىرىپ, ۇيالى تەلەفونعا كەلەتىن حاتتاردى تالداۋ ناتيجەسىندە ونىڭ راس-وتىرىگىن انىقتايتىن قوسىمشا قۇردىم. وسى قۇرىلعىنىڭ كومەگىمەن كەز كەلگەن ادام ءوزىن الاياقتاردان قورعاي الادى. مەن بۇل جوبانى ودان ءارى جەتىلدىرەمىن. وقۋدى اياقتاعان سوڭ نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ينجەنەريا ماماندىعىنا تۇسكىم كەلەدى, – دەيدى جاس زەرتتەۋشى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ كيبەرقىلمىسقا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىندە جاڭا بەيىندى دەپارتامەنت قۇرىلدى. بۇل باستاما ازاماتتاردى زاماناۋي قاۋىپ – كيبەرقىلمىستان قورعاۋعا باعىتتالعان. دەپارتامەنت كيبەرقىلمىستاردى انىقتاۋمەن, ولارعا قارسى كۇرەستە ستراتەگيالىق قادامداردى ازىرلەۋمەن اينالىسادى. «تەحنولوگيالاردىڭ قارقىندى دامۋى جانە ينتەرنەت-قاتەرلەر سانىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى مامانداندىرىلعان ارنايى ءبولىنىس قۇرۋ قازىرگى زاماناۋي قاۋىپكە نەعۇرلىم ءتيىمدى جاۋاپ بەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرجان سادەنوۆ.
ازاماتتار ەڭ باستىسى كيبەرگيگيەنا ۇعىمىن تۇسىنسە ابزال دەيدى قاۋىپسىزدىك ماماندارى. بۇل – تىم قاراپايىم ەرەجەلەر. ياعني كۇماندى قوسىمشا مەن سايتقا دەرەگىن تىركەمەسە, كەز كەلگەن سىلتەمەگە وتپەسە دەيدى. قۇپياسوزگە دە مۇقيات بولعان ابزال ەكەن. مىسالى, «Password», «123456», «111111», «123123» سەكىلدى قۇپياسوزدەر ەڭ ءجيى قولدانىلادى. وسىلايشا, حاكەرلەر مەن الاياقتاردىڭ جۇمىسىن ءوزىمىز جەڭىلدەتىپ بەرەدى ەكەنبىز. سونىمەن قاتار ءوز جەكە دەرەكتەرىڭىزدى, سونىڭ ىشىندە بانك رەكۆيزيتتەرىڭىزدى ينتەرنەت نەمەسە تەلەفون ارقىلى ەشقاشان بەرمەڭىز. قۇرىلعىڭىزعا ەكى فاكتورلى اۋتەنتيفيكاتسيانى ورناتىپ, مەسسەندجەرلەردە قوسىلىپ, قۇرىلعىلاردى ۇنەمى تەكسەرىپ وتىرىڭىز. رەسمي كورىنگەنىمەن, كۇدىكتى حابارلامالار نەمەسە حاتتارداعى سىلتەمەلەرگە وتپەڭىز. انتيۆيرۋستىق باعدارلامالاردى ۇمىتپاڭىز ولاردى ۇنەمى جاڭارتىپ وتىرىڭىز. اقشا تۋرالى اڭگىمە باستاعان بەيتانىس ادامدارعا سەنبەڭىز, ولار وزدەرىن كىم رەتىندە تانىتسا دا, ولارعا SMS-كودتار مەن باسقا قۇپيا اقپاراتتى حابارلاماڭىز.