شوقاي مەكتەبىنىڭ شامشىراقتارى

جەتىستىك باسپالداقتارى

ءبىلىم مەكەمەسى 1966 جىلى اشىلعانىمەن, تاريحى سوناۋ 1957 جىلى قىركۇيەگىنەن باستالادى. 1957 جىلدىڭ جازىندا رەسەيدىڭ اتاقتى جازۋشىسى كونستانتين سيمونوۆ كەلىپ, العاشقى تىڭ يگەرۋشىلەرمەن تانىسقانى دا ءمىرزاشولدىڭ تاريحىنداعى ايرىقشا وقيعالار. العاشىندا ۆ.لەنين اتىنداعى №2 ورىس-قازاق ورتا مەكتەبى رەتىندە 1965 جىلى اشىلعان ءبىلىم ورداسى 2 قاباتتى جاڭا ۇلگىدە سالىندى. 1972 جىلى مەكتەپتىڭ اتى ن.كرۋپسكايا №22 ورتا مەكتەبى بولىپ وزگەردى. 2000 جىلدىڭ 23 مامىرىنان باستاپ وقۋ ورداسى ۇكىمەتتىڭ №775 قاۋلىسىمەن قازاقتىڭ ءبىرتۋار ۇلى مۇستافا شوقاي ەسىمىمەن اتالدى.

جىل سايىن بىرنەشە ونداعان تۇلەكتى ۇلكەن ومىرگە قاناتتاندىرىپ, ۇشىرىپ وتىرعان ءبىلىم مەكەمەسى تالاي تالانتتى شاكىرتتىڭ شىراعدانىن جاقتى, ءۇمىتىن ۇكىلەپ, ايتۋلى دودالارعا قوستى. شاكىرتتەردىڭ اراسىندا عالىمدار, بەلگىلى پەداگوگتار, جۋرناليستەر, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى, بيزنەس وكىلدەرى بار.

ءبىلىم ساپاسى جوعارى, بىلىكتى پەداگوگتار ساباق بەرەتىن مەكتەپتىڭ جەتىستىكتەرى از ەمەس. 2023-2024 وقۋ جىلىندا 6 وقۋشى «التىن بەلگىنى» السا, 2 وقۋشى «ۇزدىك اتتەستات» يەگەرى اتاندى.

​مەكتەپتە تاربيە ءىسى جاقسى جولعا قويىلعان, وقۋشىلارمەن تۇراقتى تاربيە ۇدەرىسى جۇرگىزىلەدى. تاربيە ۇدەرىسى  بۇل – تۇلعانىڭ تاربيەلىك دەڭگەيى, ول وقۋشىنىڭ قورشاعان الەۋمەتتىك ورتامەن جانە جالپى قوعاممەن ارەكەتتەستىككە دايىندىعىمەن سيپاتتالادى.

وقۋشىنىڭ دۇنيەتانىمدىق قابىلەتىن قالىپتاستىرۋ جانە دامىتۋ ارقىلى وقۋ مەن تاربيە جۇمىسىندا جاڭاشىل ءىس-ارەكەتپەن شىعارماشىل تۇلعا تاربيەلەۋ – تاربيە جۇمىسىنىڭ باستى ماقساتى.

ءبىرتۇتاس تاربيە باعدارلاماسى اياسىندا وتكىزىلگەن جۇمىستار مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ تاربيە جۇمىستارى جونىندەگى ورىنباسارلارى بولات سەراليەۆ پەن باۋىرجان اۋەلبەكوۆ باسشىلىعىمەن ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلىپ ءجۇر. ءىس-شارالار بىرنەشە باعىتتى قامتيدى.

ءبىلىم كۇنى ايرىقشا ءوتتى

بيىلعى 1 قىركۇيەكتە م.شوقاي اتىنداعى №26 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەبى ءبىلىم كۇنىنە ارنالعان سالتاناتتى ءىس-شاراسىن وتكىزدى.      ءبىلىم مەرەكەسى «مەكتەبىم, مەيىرىم مەكەنى» دەپ اتالدى. وعان مەكتەپتىڭ پەداگوگتارى, قۇرمەتتى ارداگەر ۇستازدار, ەڭبەك ارداگەرلەرى, اتا-انالار, 1-11 سىنىپتىڭ وقۋشىلارى قاتىستى. مەكتەپ ديرەكتورى ۇلجالعاس پريمبەكوۆا سالتاناتتى ءىس-شارادا ءسوز سويلەپ, جينالعانداردى قۇتتىقتاپ, ىزگى تىلەكتەرىن ءبىلدىردى. اۋىل ءبيى ە.بيبولوۆ پەن اۋىل اقساقالى و.مىرزاليەۆ وقۋشىلاردى جاڭا وقۋ جىلىنىڭ باستالۋىمەن قۇتتىقتاپ, مەكتەپ ۇجىمىنا ساتتىلىك تىلەدى. وقۋشىلار بي بيلەپ, ءان شىرقادى. مەكتەپ تابالدىرىعىن جاڭادان اتتاعان بۇلدىرشىندەرگە العاشقى قوڭىراۋ سوعىلىپ, ءبىلىم ساپارىندا اق جول ايتقان جيىن تۇلەكتەرگە ءساتتى ساپار تىلەدى.

جولداۋ قولداۋ تاپتى

2024 جىلى 16-قىركۇيەكتە م.شوقاي اتىنداعى №26 جالپى ءبىلىم بەرەتىن ورتا مەكتەپتە پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى تالقىلاندى, مەملەكەت باسشىسى جۇكتەگەن مىندەتتەر تۋرالى ايتىلدى. جيىندا ءسوز باستاعان مەكتەپ ديرەكتورى – ۇلجالعاس قونىسقىزى جولداۋداعى ءبىلىم بەرۋ ىسىنە قاتىستى اتقاراتىن جۇمىستارعا توقتالدى.

جيىندا ءسوز العان مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ تاربيە جۇمىستارى جونىندەگى ورىنباسارى بولات سەراليەۆ جولداۋ تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى ايتىپ, وندا كورسەتىلگەن  باسىم توعىز باعىتتىڭ 5, 6 باعىتتارىندا كورسەتىلگەن ءبىلىم سالاسىنا قاتىستى ماسەلەلەردى كەڭىنەن قامتىپ, مازمۇندى تالداۋ جاسادى.

ونداعى «ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جانە بيزنەستى جۇرگىزۋ», «ەلدىڭ ونەركاسىپ الەۋەتىن دامىتۋ», «ينفراقۇرىلىمعا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەر, «مەملەكەتتىك باسقارۋ ءىسىنىڭ تيىمدىلىگىن بارىنشا ارتتىرۋ», «قوعامدا زاڭ مەن ءتارتىپ يدەولوگياسىن تەرەڭ ورنىقتىرۋ». ول زاڭنىڭ ۇستەمدىگى تۋرالى  جولداۋدا كورسەتىلگەن مالىمەتتەرگە ەرەكشە توقتالىپ ءوتتى.      

تاريح پانىنەن ادىستەمە بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى ز.شەگەباەۆا جولداۋدا  باعدارلاردا ءبىلىم سالاسى بويىنشا بىرنەشە ماسەلەلەردى ايتىلعانىن اتاپ ءوتتى. جينالىسقا قاتىسۋشىلاردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرىلدى.

اكەلەر كەڭەسى جۇمىس ىستەيدى

تاربيە جۇمىسىندا اكەنىڭ ورنى بولەك. وتباسىندا بالاسىناىڭ بولاشاعىنا كوبىرەك كوڭىل بولگەن اكەلەر مەكتەپتە وتكەن ءىس-شارالارعا, جالپى تاربيە جۇمىستارىنا بارىنشا اتسالىسادى. بۇل – وتە قۋانارلىق ءجايت. جۋىردا مەكتەپتە  «اكەلەر كەڭەسى» ءوتتى. وعان جىلى سۋ اۋىلى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى و.مىرزاليەۆ, اۋىلدىق وكرۋگتىڭ اعا ءبيى ە.بيبولوۆ, اۋىل اكىمىنىڭ ورىنباسارى ا.الدەشوۆ, اۋىلدىق پوليتسيا ينسپەكتورى ن.ورمانوۆ, اكەلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ا.سۇتتىباەۆ جانە مەكتەپتىڭ اتا-انالارى قاتىستى. وندا قوعامداعى ەر ازاماتتاردىڭ ءرولىن ارتتىرۋ, اكە قۇقىعى, اكەنىڭ وتباسىنداعى ءرولىنىڭ تومەندەۋ سەبەپتەرى تالقىلاندى. سونداي-اق قازىرگى ۇلتتىق تاربيەگە, ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا باعدارلانعان تاربيە جۇمىستارىن جانداندىرۋ, زاماناۋي, پاراساتتى اكەلەردىڭ جاڭا بەت-بەينەسىن قالىپتاستىرۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولدى.

«بالا تاربيەسىندە اكەلەر ءرولىنىڭ السىرەپ بارا جاتقانى بەلگىلى. مەكتەپتىڭ اتا-انالار جينالىسىنا تەك انالار كەلەتىنى جاسىرىن ەمەس. كەيدە بالالار وقۋ ورداسىنا مەكتەپ فورماسىن كيمەي كەلەتىنى, ءتۇن مەزگىلىندە ءجاسوسپىرىم وقۋشىلاردىڭ كوشەدە جۇرەتىنى, ءتۇرلى جينالىستار ۇيىمداستىراتىنى بار. وسىعان بايلانىستى تاربيە جۇمىستارىمەن تەك ۇستازدار عانا ەمەس, وتباسىندا اكەلەر دە اينالىسۋى ءتيىس», دەدى مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ تاربيە جۇمىستارى جونىندەگى ورىنباسارى باۋىرجان اۋەلبەكوۆ.

و.مىرزاليەۆ بالا تاربيەسىندە اكەلەر ءرولى شىنىندا دا تومەندەپ كەتكەنىن, بالانىڭ كەلەشەكتە مىقتى ازامات بولۋى ءۇشىن جاستايىنان اكە تاربيەسىن كورىپ, ال اكەلەر بالاسىنا قاي كەزدە دە ۇلگى كورسەتۋى كەرەكتىگىنە جۇرت نازارىن اۋداردى. پوليتسيا ينسپەكتورى ن.ورمانوۆ قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ بويىنشا ايتا كەلە بەيمەزگىل ۋاقىتتا بالانىڭ كوشەدە جۇرمەۋىن نازارعا الۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتسە, ا.الدەشوۆ ەكى-ءۇش كۇن سايىن كوشەلەردە رەيدتەر ۇيىمداستىرىلاتىنى تۋرالى ۇسىنىس ايتتى.

وسى رەتتە مەكتەپتە «ەسىرتكى تۇتىنۋ, تەمەكى شەگۋ, الكوگوليزمنىڭ الدىن الۋ» تاقىرىبىندا 9,10,11 سىنىپ وقۋشىلارى قاتىسقان جينالىس ءوتتى. وسى تاقىرىپتا بەينەفيلم كورسەتىلدى.                                                          

مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى بولات سەراليەۆ وسى تاقىرىپتا بايانداما جاساپ, وقۋشىلاردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. قر قىلمىستىق كودەكسىنىڭ  296, 297, 299-باپتارىندا ەسىرتكىگە بايلانىستى قىلمىستىق ارەكەت بولىپ تابىلاتىن جايلاردان حابار بەردى. مەدبيكە ج.يلياسوۆا ەسىرتكى تۇتىنۋ, تەمەكى شەگۋ,الكوگوليزمنىڭ دەنساۋلىققا وتە زيان ەكەنىن ايتىپ, وقۋشىلاردى جامان ادەتتەن اۋلاق بولۋعا شاقىردى.

سونداي-اق مەكتەپتە ء«بىز سىبايلاس جەمقورلىققا قارسىمىز» تاقىرىبىندا جينالىس وتكىزىلدى. ن.توباقابىلوۆ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مەكتەپتە جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستارعا توقتالىپ ءوتتى. تاريح پانىنەن ادىستەمە بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى ز.شەگەباەۆا ءسوز سويلەپ, ءتۇرلى ءىس-شارالاردى كوبەيتۋ كەرەكتىگىن ايتتى.

مۇعالىمدەر مەرەكەسى

م.شوقاي اتىنداعى №26 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەبىندە پەداگوگتاردىڭ كاسىبي مەرەكەسى الدىندا «ۇستاز – ۇلى تۇلعا» تاقىرىبىندا مەرەكەلىك ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلدى. سالتاناتتى ءىس-شاراعا ب.دوسبولوۆ, ب.ايبەكوۆ, ب.سارباسوۆا, م.ايناباەۆا, گ.قۇرالباەۆا, ا.ورىنبەكوۆا  جانە تاعى باسقا ارداگەر ۇستازدار قاتىستى. كەشتى جۇرگىزگەن سالتانات دۇيسەتاەۆا ارداگەر ۇستازداردى قۇرمەتتەپ ورتاعا شىعارىپ, جۇرەكجاردى ىزگى تىلەكتەرىن جەتكىزدى, ولارعا باعالى سىيلىقتار تاراتتى.

مەكتەپ وقۋشىلارى ۇستازدارعا ارنالعان اندەرىن ايتىپ, بي بيلەدى. ونەرلى ۇستازدار گ.ايداروۆا مەن ا.جاحاەۆا ءان شىرقاپ, كەشتىڭ شىرايىن اشتى. مەرەكەلەۋ بارىسىندا لوگيكالىق (جاعدايات) سۇراقتار قويىلىپ, دۇرىس جاۋاپ بەرگەن ۇستازدارعا سىيلىقتار بەرىلدى. بۇل كۇن شىن مانىندە ۇرپاق تاربيەلەۋدە زور ۇلەس قوسقان پەداگوگتاردىڭ مەرەيى ۇستەم بولعان, قاتىسقاندارعا مەرەكەلىك كوڭىل-كۇي سىيلاعان ۇمىتىلماس كۇنگە اينالدى.

ايرىقشا مەرەكە

ۇلتتىق مەرەكەنىڭ جاس وسكىندەرگە بەرەر تاربيەلىك ماڭىزى زور ەكەنى ءمالىم. مەرەكە تەك توي تويلاۋعا عانا ەمەس, وي ويلاۋعا, ءبىلىمدى بولۋعا جەتەلەيدى. ۇلت زيالىسى اتىنداعى وقۋ ورداسىندا 25 قازان – رەسپۋبليكا كۇنىنە وراي 2-ب سىنىپ جەتەكشىسىمۋحاببات يسكەنديروۆا تاماشا سىنىپ ساعاتىن وتكىزدى.    

سىنىپ وقۋشىلارى مەملەكەتتىك انۇراندى ورىنداپ, م.يسكەنديروۆا وقۋشىلارعا كەلە جاتقان مەرەكەنىڭ تاريحى مەن ونىڭ ماڭىزى تۋرالى ءتۇسىندىردى. وقۋشىلار كەزەكپەن «ەل», «تۋعان جەر» «وتان» تۋرالى ولەڭدەر وقىپ, پاتريوتتىق اندەر ورىندادى.

كۇزگى «اسار» ادەمى اسەر سىيلادى

وقۋشىلاردىڭ كۇزگى دەمالىسىن ءتيىمدى پايدالانۋ, ۋاقىتتارىن پايدالى وتكىزۋ – تاربيە جۇمىستارىنىڭ ءبىر پاراسى.

«وسى ماقساتتا مەكتەبىمىزدە كۇزگى دەمالىستاعى «اسار» ءىس-شاراسى ۇيىمداستىرىلدى, مەكتەپ دالىزىندە مەكتەپ وقۋشىلارى تالىمگەر گ.بوجيمبەتوۆانىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «كۇزگى اسار»جارمەڭكەسىن وتكىزدى. جارمەڭكەگە وقۋشىلاردىڭ قولىمەن جاسالعان زاتتار قويىلدى. بۇل ءىس-شارا بالالارعا قاتتى ۇنادى», دەيدى مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ تاربيە جۇمىستارى جونىندەگى ورىنباسارى بولات سەراليەۆ.

P.S. الپىسقا جۋىق ۋاقىت ءمىرزاشول جەتكىنشەكتەرىنىڭ جۇلدىزىن جاعىپ, شامشىراقتارىن جارقىراتقان ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسىنىڭ قۇرىلعانىنا دا الپىس جىلعا جۋىقتاپ قالىپتى. ىرگەسى مىقتى, بىلىكتى, ءبىلىمدى پەداگوگتار ءدارىس بەرگەن وقۋ ورداسىنىڭ الدا الار اسۋى بيىك, ماقساتتارى ايقىن, بولاشاعى جارقىن دەۋگە ابدەن لايىقتى. قارا شاڭىراقتان تۇلەپ ۇشقان شامشىراقتار-شاكىرتتەر ەلىمىزدە عانا ەمەس, الەمدىك مەرەيلى ورىنداردا ءجۇر. شاكىرتتەر ۇستازدارىمەن ماقتانسا, ۇستازدار تالانتتى شاكىرتتەرىمەن ماقتانادى. ىلعي ابىروي بيىگىنەن كورىنسىن, تۇلەكتەر تەك جاقسى حابارمەن وقۋ ورداسىنا ورالىپ, قۋانتىپ ءجۇرسىن دەيمىز.

بولات سەراليەۆ

تۇركىستان وبلىسى