ەكىنشى توقساننان باستاپ ەلورداداعى بىرقاتار مەكتەپتە جاڭا جوبا قولعا الىندى. وقۋشىلار ساباق باستالماس بۇرىن ارنايى جاشىكتەرگە ۇيالى تەلەفونىن قالدىرۋى قاجەت. وسىلايشا, ءبىلىم الۋشىلاردىڭ نازارى الەۋمەتتىك جەلىدە ەمەس, وقۋدا بولىپ, ءبىلىم ساپاسى ارتا تۇسەدى.
قازىر بالالاردىڭ بەينە ويىندارعا اۋەستىگى اتا-انالاردىڭ ۋايىمىنا اينالدى. «الەۋمەتتىك جەلى جەتكىنشەكتىڭ مىنەز-قۇلقىنا, تانىم-تۇسىنىگىنە, مەنتالدى ءھام فيزيكالىق ساۋلىعىنا تەرىس اسەر ەتىپ جاتىر», دەپ شىر-پىر بولادى اكە-شەشە. ۇستازدار قاۋىمى دا ساباق بارىسىندا وقۋشىلاردىڭ جانارى جىلتىراقتى ىزدەپ تۇراتىنىن جاسىرمايدى. «عالامات جەتىستىك رەتىندە جارنامالانىپ جاتقانىمەن, بەينە ويىندار تۇگىلى, يۋتۋبتاعى مۋلتفيلمدەر دە اقىل قوسپايدى, قيالدى بايىتپايدى, سوزدىك قورىن دامىتپايدى, سىني ويلاۋعا باۋلىمايدى», دەيدى پسيحولوگ ماماندار. البەتتە ينتەرنەتتىڭ يگىلىگىن جوققا شىعارمايمىز, دەگەنمەن عالامتوردىڭ بەرەرى قانشا بولسا, الارى دا سونشا. ەندەشە, وقۋشىنىڭ ينتەرنەتتە وتىراتىن ۋاقىتىن شەكتەۋدە تۇرعان ەشبىر سوكەتتىك جوق. وسى ماقساتتا استاناداعى بىرنەشە ءبىلىم وشاعى «سمارتفونسىز مەكتەپ» جوباسىن باستادى.
كەيبىر مەكتەپتەر بۇل تاجىريبەنى الدەقاشان قولعا العان. ماسەلەن, عافۋ قايىربەكوۆ اتىنداعى №2 مەكتەپ-گيمنازيانىڭ وقۋشىلارى بىلتىردان باستاپ ساباقتى سمارتفونسىز-اق ءوتىپ ءجۇر. قازىر وسى جۇيەنى قولداۋشى اتا-انالار كوبەيگەن. دەمەك وڭ ناتيجە بار دەگەن ءسوز.
«ساباقتىڭ ساپاسىن قايتىپ ارتتىرامىز دەپ ىزدەنە باستاعاندا سىرتقى كەدەرگىلەردى انىقتادىق. ءسويتىپ, وقۋشىنىڭ مەكتەپكە تەلەفون الىپ كەلۋى وقۋ ۇلگەرىمىنە باستى بوگەت ەكەنىنە كوزىمىز جەتتى. ءتىپتى ءبىر سىنىپقا تاجىريبە جۇرگىزىپ كوردىك. تەلەفونسىز كەلگەن كۇنى وقۋشىلاردىڭ نازارى جيناقتالىپ, وقۋعا ىنتاسى ارتقانى انىق اڭعارىلدى. سمارتفونداردى قوڭىراۋ ۋاقىتىندا دا بەرمەيمىز. تەك ساباق اياقتالعان سوڭ عانا قايتارىلادى. بۇل باستاما العاشقىدا باستاۋىش, كەيىن ورتا بۋىن وقۋشىلارىنا قولدانىلدى. ەندى جوعارى سىنىپتاعىلار دا سمارتفوندارىن ەرىكتى تۇردە تاپسىرادى. وسى باستامانى اتا-انالارمەن اقىلداسقاندا, ولاردىڭ پىكىرى ەكىگە جارىلدى. ءبىرىنشى تاراپ ءسوزسىز قولدايتىنىن بىلدىرسە, ەكىنشى جاق بالالارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە الاڭدايتىنىن اشىق ايتتى. بىراق ءبىز ءاربىر مەكتەپتە «Face ID» جۇيەسى بارىن, سول ارقىلى ءار وقۋشىنىڭ مەكتەپكە قاي ۋاقىتتا كىرىپ, قاشان شىققانىن كورۋگە بولاتىنىن تۇسىندىردىك. وسىدان سوڭ كوپتەگەن اتا-انا بۇل جوباعا سەنىم ءبىلدىردى», دەيدى ع.قايىربەكوۆ اتىنداعى №2 مەكتەپ-گيمنازيا ديرەكتورى سىرىم نۇعمانوۆ.
ال پسيحولوگ ليمانا قويشيەۆانىڭ ايتۋىنشا, بالالاردى سمارتفوننان مەكتەپتە عانا ەمەس, ۇيدە دە بارىنشا الىستاتقان ءجون. سەبەبى جاسوسپىرىمدەردىڭ اراسىندا تسيفرلى اۋتيزم اتتى دەرت تاراپ جاتىر. بىلتىر 5,5 مىڭنان استام بالادا ءاۋتيزمنىڭ بۇل ءتۇرى تىركەلگەن.
«شىنى كەرەك, قازىر وقۋشىلار ەسسە, شىعارما جازعاندا دا تەلەفوننان تولىق كوشىرىپ الادى. سونىڭ سالدارىنان سىني ويلاۋدان قالادى. نەگىزى بالا ۇيقىدان ويانعاننان باستاپ, ساعات 8:00-دەن 9:00-گە دەيىن ونىڭ اعزاسى تولىققاندى ويانىپ, وقۋعا دايىن تۇرادى. ال ميدىڭ جۇمىسى ساعات 9:00-دەن 12:00-گە دەيىن وتە جاقسى دارەجەدە, 100 پايىز ماعلۇماتتى سىڭىرۋگە قابىلەتتى. وسى ارالىقتا ول تەلەفوندى شەكتەپ, وقۋعا تولىققاندى كىرىسەتىن بولسا, ءبىلىم ءسىڭىمدى بولادى», دەيدى پسيحولوگ.
ءبىلىم باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, «سمارتفونسىز مەكتەپ» بيىل قارقىن العانىمەن, ءتورت جىلدان بەرى ىسكە اسىپ كەلەدى.
«باسىن اشىپ ايتاتىن دۇنيە, بۇل جوبا وقۋشىلار اراسىندا ەرىكتى تۇردە وتەدى. ياعني مىندەتتى ەمەس. 2024 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا جوبا جاڭارتىلىپ, قولداۋ بىلدىرەتىن مەكتەپتەر سانى 10 پايىزعا ارتتى. سوندا قالاداعى 110 مەملەكەتتىك مەكتەپتىڭ 80 پايىزى بۇگىنگى تاڭدا وسى جوبانى قولداپ وتىر دەگەن ءسوز. نەگىزگى ماقسات – ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرىپ, وقۋشىلاردىڭ ويلاۋ قابىلەتى مەن پسيحولوگيالىق دەنساۋلىعىنا وڭ اسەر ەتۋ. ءتورت جىل بۇرىنعى تاجىريبەگە سۇيەنسەك, بالالار العاشقى كەزدە ۇيالى تەلەفوندارىن ارنايى جاشىكتەرگە سالۋعا داعدىلانباعان ەدى. ۋاقىت وتكەن سايىن ولار جانىنداعى دوستارىنا قاراپ, بۇل باستاماعا ۇيرەنە باستادى. «سمارتفونسىز مەكتەپ» جوباسىندا وقۋشىلاردىڭ ۇيالى تەلەفوندارى ارنايى كىلتى بار جەكە سورەلەر مەن مۇعالىمنىڭ ۇستەلىنىڭ الدىنداعى اعاشتان جاسالعان قوراپتاردا تۇرادى. بۇل قوراپتاردى وقۋشىلار تەحنولوگيا پانىندە وزدەرى قولدان جاساعانىن دا ايتا كەتكەنىمىز ءجون», دەيدى قالالىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى اياجان امانتايقىزى.
ۇستازداردىڭ سوزىنشە, سمارتفونان اجىراۋ – بالالاردىڭ وقۋ ۇلگەرىمىن ايتارلىقتاي جاقسارتقان.
ء«بىز بۇل جوبانى باستاماس بۇرىن اۋەلى اتا-انالارمەن اقىلداستىق. وقۋشىلاردىڭ وزدەرىنەن ساۋالناما الدىق. ناتيجەسىندە, ساباقتى سمارتفونسىز ءوتۋ ءتيىمدى ەكەنىنە كوز جەتكىزدىك. قازىر ءتىپتى كەيبىر وقۋشىلار مەكتەپكە تەلەفون اكەلمەيدى. ويتكەنى ساباق بارىسىندا ءبارىبىر قولدانبايدى. وزدەرىنىڭ عانا بىلىمدەرىنە جۇگىنەدى. بايقاعانىم, بۇرىن بالالار ءۇزىلىس كەزىندە تەلەفونعا تەلمىرىپ, ءبىر-بىرىمەن اسا كوپ سويلەسپەيتىن. ال قازىر سىنىپتاعى دوستارىمەن قارىم-قاتىناستارى جاقسارا تۇسكەنى انىق اڭعارىلادى. ويتكەنى الەۋمەتتىك جەلى الىستاعى ادامدى جاقىنداتقانىمەن, جاقىنداعى ادامدى الىستاتاتىنى جاسىرىن ەمەس», دەيدى تالعات بيگەلدينوۆ اتىنداعى №1 مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ 9 «ب» سىنىپ جەتەكشىسى باعداد جاقسىلىققىزى.
ارينە, مەكتەپتەردىڭ ءبارى بىردەي سمارتفوننان باس تارتتى دەۋگە كەلمەيدى. بىراق «سمارتفونسىز مەكتەپ» جوباسىنا قوسىلۋشىلاردىڭ قاتارى كۇن سايىن كوبەيىپ جاتقانى قۋانتادى.