تازالىق اكتسياسىنىڭ ءتالىمى زور

تاراز قالاسى اكىمدىگىنىڭ ءباسپا­سوز قىزمەتى كەل­تىرگەن دەرەككە جۇگىنسەك, ەكولوگيالىق اكتسيا­نى ۋاقتىلى ءارى تۇراقتى تۇردە ۇيىمداستى­رۋ ماقساتىندا ارنايى جەلىلىك كەستە ازىرلەنگەن. كەستەگە سايكەس, جۇمىس كوكتەم مەزگىلىنەن باس­تاپ قارقىن العان. 10 ءساۋىر – 12 مامىر ارالىعىندا تال اكتەۋ, تاريحي ەسكەرتكىشتەردىڭ ماڭىن قوقىستان تازارتۋ, اۋلالاردى رەت­كە كەلتىرۋ ماقساتىندا 50-گە جۋىق ءىس-شارا وتكىزىلدى. بەكى­تىل­گەن كەستەگە سايكەس تازالىق جۇ­مىس­تارى ءار اپتا سايىن ارنايى تا­قىرىپ اياسىندا اتقارىلدى. جال­پىحالىقتىق سەنبىلىكتەرگە جەرگىلىكتى تۇرعىندار ايرىقشا ۇلەس قوستى.

ماسەلەن, «تازا ولكە» دەپ ات قويىپ, ايدار تاعىلعان العاشقى اپتادا قالادا 29 سەنبىلىك وتكىزىلدى. ناتيجەسىندە, قالا كوشەلەرىندە سانيتارلىق-تازالىق جۇ­مىس­تارى جوسپارعا ساي جۇرگىزىلدى. سون­داي-اق 2 175 دانا ءتۇرلى اعاش كوشەتتەرى وتىرعىزىلدى.

«كيەلى مەكەن» دەگەن اتاۋمەن وتكىزىل­گەن اپتالىقتا دا وبلىس ور­تالىعىندا بىر­قا­تار جۇمىس اتقارىلدى. ءىس-شارالار اياسىندا تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەردىڭ ماڭىن اباتتاندىرۋ جۇمىسىنا باسا ءمان بەرىلدى. قولعا الىنعان جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە 5 146 كو­شەت وتىرعىزىلىپ, 500 دانا راۋشان گ ۇلى ەگىلدى. ەسكەرتكىشتەر­دىڭ ماڭىن قوقىستان تازارتۋدىڭ ماڭىزى ايرىقشا زور. ويتكەنى, ەكى مىڭ جىلدان استام تاريحى بار قالاعا ات باسىن بۇرعاندار ءبىرىنشى كەزەكتە تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەردى ارالايدى.

جالپى العاندا قورشاعان ورتانى تازا ۇستاۋ ماقساتىندا باس­تاۋ العان ەكو­لوگيالىق اكتسياعا بارلىق ساناتتاعى ازاماتتار قول­دان كەلگەنشە ۇلەس قوستى. «جاسىل ايماق» اپتالىعىندا دا باستالعان جۇمىس لايىقتى تۇردە جالعاستى.

«ونەگەلى ۇرپاق» دەپ اتالعان اپتالىقتا وبلىس ورتالىعىندا تۇراتىن بەلسەندى جاستار ورتاق ىسكە جۇمىلدىرىلدى. سونى­مەن قاتار «جاسىل ەل – تاراز» مەكە­مەسى­نىڭ قىزمەتكەرلەرى سوعىس ارداگەرلەرى, تىل ەڭبەككەرلەرى, زيالى قاۋىم وكىلدەرى مەن قارت­تار ءۇيىنىڭ سانيتارلىق-تازالىق جۇمىستارىنا اتسالىستى. ءىس-شارا بارىسىندا اعاش بۇتاۋ, سىرلاۋ جۇمىستارى جوسپارعا سايكەس جۇرگىزىلدى.

«تازا قازاقستان» ەكولوگيا­لىق اكتسياسى اياسىندا وبلىس ورتا­لىعىنداعى بىرقاتار كانالدار قوقىستان تازارتىلدى. ءىس-شاراعا باق وكىلدەرى دە ءبىر كىسىدەي قاتىستى.

قالا تۇرعىندارى ءجيى ايتاتىن «تورە­گەلدى», «قاراسۋ 1, 2», «قاپال», «ۇشبۇلاق» سەكىلدى ما­ڭىزدى نىسانداردىڭ ارناسى جۇ­دىرىقتاي جۇمىلعان تۇرعىن­داردىڭ ىسكەرلىگىنىڭ ارقاسىندا دەر كەزىندە قوقىستان تازارتىلدى. سونداي-اق سۋ قوي­مالارىنىڭ اينالاسى مەن وزەن-كولدەردى كۇل-قوقىستان, ءتۇرلى ارام شوپتەن تازالاۋ جۇمىسى بەلگىلەنگەن كەس­تەگە سايكەس ۋاقتىلى اتقارىلدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك بۇل جۇمىسقا قولدا بار تەحنيكانىڭ بارلىعىن جۇمىلدىردى.

تاراز قالاسىندا جاڭادان بوي كوتەرگەن « ۇلى دالا» شاعىن اۋدانى دا نازاردان تىس قالعان جوق. قالا بيلىگىنىڭ قولعا الۋىمەن شاعىن اۋداندا ء«بىزدىڭ اۋلا» تاقىرىبىندا ارنايى ءىس-شارا وتكىزىلدى. ۇيىم­داستىرۋشىلاردىڭ ىسكە بىلەك سىبانىپ كىرىسۋىنىڭ ارقاسىندا ءىس-شاراعا اۋدان تۇر­عىندارى بەلسەندىلىكپەن قاتىستى. ەلىمىزدىڭ بارلىق قيىرىندا وتكى­زىلىپ جاتقان ەكولوگيالىق اكتسيا­نىڭ ءمان-ماڭىزىن جەتە تۇسىن­گەن تۇرعىندار شاعىن اۋداندا ءتۇرلى اعاشتار وتىرعىزدى. تازا­لىق جۇمىستارىنا ءبىر ءۇيدىڭ با­لاسىنداي بەلسەندىلىكپەن اتسا­لىستى. بۇدان بولەك, «اۋليە بۇ­لاق» كانالىنىڭ بويىندا ۇيىم­داستىرىلعان ءىس-شارادا ەرى­ك­تىلەر بەلسەندىلىك تانىتتى. ارنايى ۇيىمداستىرىلعان باي­قاۋ بارىسىندا «ۇزدىك ۆولونتەر» اتالىمىنىڭ جەڭىمپازى انىق­تالىپ, ارنايى سىيلىق تابىستالدى.

اكتسيا اياسىنداعى جۇمىس شى­لىڭ­گىر شىلدە ايىندا دا تولاس­تا­عان جوق. جا­ۋاپتى ماماندار جاز مەزگىلىنىڭ اپتاپ ىس­تىعىنا قاراماستان, ەكولوگيالىق اكتسيا اياسىنداعى جۇمىستى جۇ­يە­لى تۇر­دە جالعاستىردى. ءىس-شارا­لاردان اڭعار­عانىمىز, ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ جاستارى دا قالا تازالىعىنا بەي-جاي قارامايدى ەكەن. اسسامبلەيا جاستارى مەن مادەنيەت سالاسىنىڭ مامان­دارى, سپورت سالاسى­نىڭ وكىلدە­رى, «جاسىل ەل – تاراز» مەكەمەسى قىز­مەتكەرلەرىنىڭ بىرلەسە قولعا ­الۋىمەن «كوكتەم» تۇرعىن الا­­بىندا ءورتتىڭ الدىن الۋ ماق­ساتىندا قۋراعان شوپتەردى ورۋ جۇمىسى ۋاقتىلى جۇرگىزىلدى.

تاراز قالاسىنىڭ باتىس بو­لىگىندە ور­نالاسقان «باي­تە­رەك» شاعىن اۋدانىن قوقىس­تان تازارتۋ ماقساتىندا دا بىر­قا­تار جۇمىس اتقارىلدى. رەسپۋب­ليكالىق دەڭگەيدە قولعا الىن­عان ەكولوگيالىق اكتسياعا قالا تۇر­عىندارىنان بولەك, وبلىس ورتا­لىعىندا تۇراتىن جاستار دا قول­دان كەلگەنشە كومەكتەستى. جەرگىلىك­تى اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرى كەل­تىرگەن دەرەككە سۇيەنسەك, جالپى العاندا, ءىس-شاراعا 250 ازامات بەل­سەندىلىكپەن قاتىسقان ەكەن. ولاردىڭ قاتارىندا ارداگەرلەر, ەرىكتىلەر, كاسىپكەرلەر, ءتۇرلى سالانىڭ ماماندارى بار.

«كوكتەم» تۇرعىن الابىندا وتكىزىلگەن سەنبىلىكتەرگە بەلسەن­دىلىكپەن قاتىسقاندار ءىس-شارا اياسىندا «ەكو Life» باستاماسىن ودان ءارى جالعاستىرۋعا دەن قويدى. قالا ىشىندەگى جۇمىستارعا جۇدىرىق­تاي جۇمىلعان جاستار باياندى باستامانى بارلىق ايماقتاردا جالعاستىرۋ ماقساتىندا «ەكو Life» ەستافەتاسىن ­اۋداندار مەن اۋىلدىق وكرۋگ تۇرعىندارى­نا جولداعان ەدى. جەرگىلىكتى ازاماتتار جاستاردىڭ بۇل باستاماسىن مۇمكىندىگىنشە قولدادى. باستاما اياسىنداعى جۇمىس جىل سوڭىنا دەيىن جالعاسادى.

وبلىس ورتالىعىنداعى ما­ڭىزدى نى­سانداردىڭ ءبىرى – «مامىر» باعى. بىرەر جىل بۇ­رىن قوقىستان كوز اشپاي كەت­كەن «مامىردىڭ» تازالىعىنا جەر­گىلىكتى اتقارۋشى بيلىك سوڭعى ۋاقىتتا ايرىقشا نازار اۋدارىپ وتىر. ەكولوگيالىق اكتسيا اياسىن­دا مۇندا دا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جۇمىس اتقارىل­دى. ارنايى ۇيىمداستىرىلعان سەن­بىلىكتەردە ەرىكتىلەر باستاپ, قالا تۇرعىندارى مەن وزگە دە بىرقاتار مەكەمە قىزمەتكەرلەرى قوشتاپ, ورتاق ىسكە ءبىر كىسىدەي كىرىسىپ, سانيتارلىق-تازالىق جۇ­مىسىن ۋاقتىلى قولعا الدى. جەر­گىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ پار­مەنىمەن تازالىق اكتسيالارىنا بىرنەشە «كاماز» جۇك كولىگى, تراكتور سەكىلدى اسا قاجەتتى تەحنيكالار جۇمىلدىرىلدى.

الدەنەشە جىل بۇرىن تاراز قالا­سىنىڭ تۇرعىندارى «سەڭ­كى­باي» كانا­لىنىڭ اينالاسى تازارتۋدى قاجەت ەتە­تىنىن ءجيى ايتىپ, بيلىككە وتىنىشتەرىن جەت­كى­زىپ جاتاتىن. سوڭعى ۋاقىتتا اتال­عان نىساننىڭ ماڭايىن قوقىستان تا­زارتۋ ماقساتىندا از جۇمىس ات­قارىلعان جوق. ماسەلەن, قازان ايىندا وتكىزىلگەن سەنبىلىك كەزىندە كانالدىڭ اينالاسىنداعى 2,5 توننا قوقىس شىعارىلدى. سەنبىلىككە 200-گە جۋىق قالا تۇرعىنى بەلسەن­دى تۇردە قاتىستى. بىرەر كۇن بۇرىن وتكەن سەنبىلىكتە «انا مەن بالا» بالالار الاڭىنىڭ اينالاسىن تازارتۋعا باسىمدىق بەرىلدى.

«تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق اكتسيا­سى جىل باستالعالى تاراز قالاسىندا جوس­پارعا سايكەس جۇر­گىزىلىپ جاتىر. قالالىق اكىمدىك كەلتىرگەن دەرەككە سەنسەك, ءىس-شارالار مەن سەنبىلىكتەرگە جالپى سانى 156 مىڭ تۇرعىن قاتىستى. ولاردىڭ اراسىندا 3 722 ارداگەر, 4 122 ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم وكىلى, 3 122 جەكە كاسىپكەر, 25 172 مادە­نيەت سالاسىنىڭ قىزمەتكەرى, 39 402 ءبىلىم سالاسىنىڭ وكىلى, 40 مىڭعا جۋىق ەرىكتى بار.

راسىندا جەرگىلىكتى تۇرعىندار «تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق اك­تسياسىنىڭ تيىمدىلىگىن سەزىنىپ وتىر. بۇعان جەرگىلىكتى حالىق ناۋقاندىق جۇمىس دەپ قاراپ قال­عان جوق. ولار ورتاق ىسكە جىل سا­يىن جۇدىرىقتاي جۇمىلۋعا دا­يىن. ءبىر سوز­بەن ايتقاندا, جاسىل قالانىڭ تازالىعى بارشاعا ورتاق جۇمىس, ەكو مادەنيەتتى ساقتاۋ­دىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن تۇرعىندار انىق ءتۇسىندى.

تاراز