ادالدىقتى تۋ ەتكەن ازامات

ونىمەن العاشقى تا­نىستىعىم الىس­تاپ كەتكەن جاستىق شاق­تان – قازاق مەملەكەتتىك ۋني­ۆەرسيتەتىندە وقىپ جۇرگەن كەزدەن باستالعان ەدى. ول جۋرناليس­تيكا فاكۋلتەتىندە, مەن فيلولوگيا فاكۋلتەتىندە وقىدىم. الە­كەڭنىڭ ۇنەمى بىرقالىپتا اسىقپاي باسىپ كەلە جاتاتىن ماڭعاز ءجۇرىسى, تىلدەسكەن كە­زى­مىزدەگى ۇستامدىلىعى, ادامدى جا­تىرقاماس كىشىپەيىلدىلىگى مەن قاراپايىمدىلىعى ەسىمدە ەرەكشە ساقتالىپ قالدى. ماڭدايىنان توگىلىپ تۇراتىن بۇيرالاۋ قويۋ قارا شاشى, ەشتەڭەگە كۇي­گە­لەك­تەنبەيتىن سىرباز مىنەزى ادەتتە قىزۋقاندىلاۋ كەلەتىن ستۋدەنتتىك ورتادا ونى دارالاي ءتۇستى.

اليسۇلتانمەن جاقىنىراق ارالاسۋىم 1997 جىلدىڭ سو­ڭىندا تاۋەلسىز ەلىمىزدە ال­عاش رەت ۇيىمداستىرىلعان ەكو­نوميكالىق تاقىرىپتا جازاتىن جۋرناليستەردىڭ ءبىرىنشى رەسپۋبليكالىق بايقاۋىنا قاتىسۋعا وسكەمەن قالاسىنان الماتىعا كەلگەن كەزىمدە بولدى. بايقاۋدىڭ ءبىرىنشى, ەكىنشى كەزەڭىنەن سۇرىنبەي وتكەن 50-گە تارتا جۋرناليست باس قالادا جينالدىق. بايقاۋ قورىتىندىسى شىعارىلماس بۇرىن ءبىر اپتاعا سوزىلعان سەمينار ۇيىم­داس­تىرىلدى. ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپى­رىنەن كەلگەن جۋرناليستەر «ەسىك» قوناقۇيىنە ورنالاستىق. ور­تا­مىزعا الماتىنىڭ وزىنەن 20 شاقتى جۋرناليست قوسىلدى. وسى توپتىڭ ىشىندە «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» اتىنان سە­مينارعا قاتىسقان ءاليسۇلتان دا بولدى.

سەميناردا مينيسترلەر ورىنباسارلارى, كومپانيالار باسشىلارى ءدارىس وقىدى. بارلىعى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق بولاشاعى كەرەمەت ەكەنىن ايتادى, ەلىمىزگە ەنگىزىلگەن نارىق ەكو­نوميكاسىنىڭ قىر-سىرىن تەرەڭنەن تولعايدى. بايقاۋدىڭ باستى دەمەۋشىلەرى ەلىمىزدە جۇمىس ىستەپ جاتقان اقش كومپانيالارى ەدى.

سەمينار بارىسىندا ءالي­سۇلتان ەكەۋمىز كوپ اڭگىمەلەستىك. ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمىندا قىز­مەت ەتىپ, الماتىدا تۇ­رىپ جاتقان الەكەڭە شىعىس قازاق­ستان وبلىسىنان كەلگەن مەن قىزىعا قارايمىن, بوس ۋاقىتتا كوبىنە ونىڭ اڭگىمەسىن تىڭداۋعا تىرىسامىن.

سەميناردىڭ سوڭىندا «ال­­ماتى جوعارى بيزنەس مەكتە­بى­نىڭ نارىق ەكونوميكاسى تا­قى­رىبىنداعى ارنايى وقۋ كۋرسىنان ءوتتى» دەگەن تاباقتاي سەرتيفيكات تاپسىرىلدى دا, ءبىر-ەكى اي بۇرىن بايقاۋعا جولداعان ماتەريالدا­رىمىز ساراپقا سالىندى. باي­قاۋ قورىتىندىسىن كوميسسيا توراعاسى, جۋرنا­ليستەر وداعىنىڭ باسشىسى كا­مال سمايىلوۆ باستاعان, قۇرا­مىندا قازمۋ-دىڭ جۋرناليس­تيكا فاكۋلتەتىنىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشىسى مارات بارمانقۇلوۆ, تاعى دا بەس-التى اتاقتى وقىتۋ­شىلار مەن جۋرناليستەر بار ادىل­قازىلار القاسى شىعاردى. باعىم جانىپ, بايقاۋدا ءبىرىنشى ورىن الدىم.

وسى جەتىستىگىمە الەكەڭ مە­نىمەن بىرگە قۋاندى. ونىمەن قويماي «ەگەمەن قازاقستانعا» وسى بايقاۋ مەن سەمينار تۋرالى, مەنىڭ ءبىرىنشى ورىن العانىمدى اتاپ كورسەتە وتىرىپ, كەڭ كولەمدى ماقالا بەردى. الەكەڭنىڭ ۇلكەن جۇرەكتى ازامات ەكەنىنە تاعى كوزىم جەتە ءتۇستى.

وسى وقيعادان كەيىن الەكەڭ ەكەۋمىز تەلەفون ارقىلى بولسا دا, ۇزبەي بايلانىسىپ تۇردىق. كوپ ۇزاماي ەل استاناسى اقمولا قالاسى بولىپ جاريالانىپ, «ەگە­مەن قازاقستان» گازەتى ەلور­داعا قونىس اۋداردى.

مەن سول تۇستا ونەركاسىپتى ءوڭىر شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ مەتاللۋرگيالىق, ەنەرگەتيكالىق كومپانيالارى تۋرالى, تۋريزمگە لايىق تابيعاتى جونىندە «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە كولەمدى ما­­قالالار جولداي باستادىم. ما­قالالارىم توقتاۋسىز جاريا­لانىپ تۇردى. بىردە الەكەڭ تەلەفون شالىپ, مەنەن «ەگەمەن قازاقستانعا» اۋىسپاق ويىمنىڭ بار-جوعىن سۇرادى. ەگەر ونداي ويىم بولسا, گازەت باسشىلىعىنا مەن تۋرالى ۇسىنىس جاساي الاتىنىن جەتكىزدى. گازەت باسشىسى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتىڭ مەنىڭ گازەتكە جولداعان ماقالالارىم تۋرالى پىكىرىنىڭ جاقسى ەكەنىن, لەزدەمە كەزىندە جازعاندارىمدى ماقتاعانىن دا ايتا كەتتى.

ارينە, بۇل ۇسى­نىستى قۋا­نىشپەن قابىلدادىم. كوپ ۇزا­ماي-اق الەكەڭ تاعى دا تەلەفون شالىپ, مەنى گازەت باس­شى­لى­عىنىڭ كەزدەسۋگە استاناعا شا­قىرىپ جاتقانىن جەتكىزدى. ءسويتىپ, ارىپتەس اعانىڭ دانەكەر بولۋىمەن باس گازەتتىڭ رەداكتسياسىنان ءبىر-اق شىقتىم, قىزمەتكە قابىلداندىم.

«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە اليسۇلتانمەن بىرگە 16 جىل قىز­مەت ىستەپپىن. قاق-سوقتا ءىسى جوق ءارى وزىمە اعا تۇتىپ, ارىپتەس دوس ساناعان, تالاي سىرلاسقان الەكەڭە دەگەن ريزاشىلىعىم بولەك. مەن عانا ەمەس, ونى بۇكىل ۇجىم قۇر­مەتتەپ, ۇلكەنى بار, كىشىسى بار «الەكە» دەپ قادىر تۇتاتىن. ونىڭ ءوزى دە جاسى ۇلكەندەردىڭ الدىنان كەسە-كولدەنەڭ وتپەيتىن. ال جاسى كىشىلەرىن ءىنىسى ەسەبىندە سىيلايتىن.

الەكەڭ ەڭبەك جولىن ۇي­عىر اۋدانىنداعى «وكتيابر» ۇجىم­شارىندا كولحوزشى بولىپ باستاعان. قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن وردا بۇزار جاستا تامامداعان. جۋرناليستىك جولىن اۋەلى رەسپۋبليكالىق «ەڭبەك تاڭى» جۋرنالىندا كوررەكتور, اعا رەداكتور بولىپ باستاپ, «اۋىل» («دالا ديدارى») گازەتىندە ءتىلشى, سەكتور مەڭگەرۋشىسى, ءبولىم رەداكتورى, جاۋاپتى حاتشى رەتىندە جالعاستىرىپ, «قازاقستان رەس­پۋبليكاسى باعالى قاعازدار جو­نىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ جارشىسى» جۋرنالىندا جاۋاپتى حات­شى, باس رەداكتور قىزمەتتەرىن ابىرويمەن اتقاردى.

1996 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىنان باستاپ 2018 جىلدىڭ تامىز ايىنىڭ ورتاسىنا دەيىن ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمىندا جەمىستى ەڭبەك ەتتى. سانالى ءومىرىنىڭ 22 جىلىن «ەگەمەن قازاقستانعا», تاۋەلسىز ەلدىڭ اقپارات سالاسىنىڭ دامۋى­نا ارناعان ءاليسۇلتان مۇقان­الى ۇلىنىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى, ادالدىقتى تۋ ەتكەن ازاماتتىعى, قاراپايىمدىلىعى مەن دوستارىنا قامقورلىعى, ماقالانى اسىقپاي باپپەن, بىراق ءۇزىلىسسىز شارشاماي-شالدىقپاي توگىلتىپ جازاتىن قاسيەتى قالام ۇستاعان قازىرگى جاستار ءۇشىن وزىندىك ءبىر ونەگە مەكتەبى ەدى. ول «ەگەمەننىڭ» بەلگىلى ەڭبەكتورىلارىنىڭ ءبىرى بولدى. ءاربىر ماقالاسىنا وتە مۇقيات قارايتىندىقتان, جازعانى ەشبىر تۇزەۋ-كۇزەۋسىز وتەتىن. جىلدار بويى جيناقتالعان باي تاجىريبە مەن ەرەكشە جاۋاپ­كەرشىلىك ناتيجەسىندە ماقالا جا­زۋدىڭ جوعارى قالىبىنا قول جەتكىزگەندىكتەن, ونىڭ جۋرنا­ليستىك ەڭبەگى ەش ۋاقىتتا بىرىنەن ءبىرى كەم تۇسپەيتىن.

«ەگەمەندە» قىزمەت ەتكەن جىلدارى ءاليسۇلتان قۇ­لانباي, جىلقىباي جاعىپار­ ۇلى ۇشەۋىمىز كوبىنەسە بىرگە جۇ­رەتىنبىز. كابينەتتەرىمىز دە قاتارلاس, ۇيگە قايتار جولى­مىز دا ءبىر, تاعدىردىڭ ءوزى تابىس­تىرعان دوستار ەدىك. سوعان سايكەس ء«ۇش نويان» دەگەن اتقا دا ىلىكتىك. ەرەكشە تاتۋ ەدىك. سابىرلى دا ساليقالى مىنەزىنە, نە نارسەنى دە اقىلمەن شەشۋگە تىرىساتىن بايىپتىلىعىنا قاراپ, جىل­قىباي ەكەۋمىز الەكەڭدى ءوز ارامىزدا اتاقتى قىتاي اقىلمانى, رەفورماتورىنا تەڭەپ, «دەن سياو­پين» دەپ اتاپ, قۇرمەتپەن اسپەتتەۋشى ەدىك.

جالپى, الەكەڭدى ءبىز عانا ەمەس, اينالاسىنداعى جۇرتتىڭ ءبارى ەرەكشە قۇرمەتتەدى. كۋرس­تاستارى التىنبەك سارسەنباي ۇلى, دارحان مىڭباي, نۇر­تورە ءجۇسىپ, ەركىن قىدىر, ايتمۇ­حانبەت ەسداۋلەتوۆ, الەك­ساندر تاسبولاتوۆ, عالىم ومار­حانوۆ, باتىربەك سادىقانوۆ, اسقار اح­مەتوۆ, ءالىمجان جا­رىلقاعانوۆ سەكىلدى الدى مينيستر, ەلىمىزدىڭ اقپارات سالا­سىندا لاۋازىمدى قىزمەت ات­قار­عان ازاماتتار ءوزارا باس قوس­قان كەزدە الەكەڭنىڭ ورنى ۇنەمى توردە ەدى. «ەگەمەندە» باس­­شىلىق قىزمەتتەر اتقارعان سەيفوللا شايىنعازى, سامات مۇسا, عابيت مۇسىرەپ سەكىلدى قا­­تار­لاستارى مەن ىنىلەرى دە الە­­­­كەڭ­نىڭ الدىنان كەسە-كولدە­نەڭ وتپەيتىن. ولاردىڭ بار­لىعى ونىڭ جاسىن عانا ەمەس, ازا­ماتتىق, ادامگەرشىلىك بولمىسىن ايرىقشا قۇرمەتتەيتىن.

وسى ماقالانى جازار الدىندا الەكەڭنىڭ ۇيىنە تەلەفون شالىپ, وتباسىنىڭ جاعدايىن ءبىلدىم. ارتىندا سۇيگەن جارى كەرىمجانى مەن بالا-شاعاسى, نەمەرەلەرى قالدى. سوعان دا شۇكىر دەيمىز ەندى. «ادام ۇرپاعىمەن مىڭ جاسايدى» دەگەن وسى عوي. الەكەڭنىڭ ومىردەن وتكەنىنە التى جىل بولسا دا, بۇل قايعىنىڭ ولاردىڭ قابىرعاسىنا ءالى كۇنگە دەيىن باتىپ جۇرگەنىن اڭعاردىم.

«مەنىڭ اكەم – ەرەكشە جان, جاقسى ادام,

اكەشىمە جازا المادىم اسقاق ءان.

ول – بيىك تاۋ, ال مەن ءبولسام تۇبىمىن,

ءالى كۇنگە تىزەسىنەن اسپاعان»,

دەپ ءوزى باسقا سالانىڭ مامانى بولا تۇرىپ, اكەسىنە ارناپ ولەڭ جازعان ۇلى بەكجاننىڭ سا­عىنىشىن جۇرەگىممەن سەزىنسەم, قىزى جادىرانىڭ «اكەشىم, ءسىزدى ساعىنعاندا ۇنەمى جىلاپ الامىن. ءسىزدى ويلامايتىن كۇنىم جوق. كوزى تىرىسىندە اكەمدى نەگە قاتتى قۇشاقتاپ, بەتىنەن ءسۇيىپ, ونى قالاي جاقسى كورەتىنىمدى ايتا المادىم ەكەن دەپ وكىنەمىن. امال قانشا, قازىر قولىمىزدان كەلەتىنى – مەشىتكە ءجيى بارىپ, سىزگە ارناپ قۇران باعىشتاۋ» دەگەن قىزى جادىرانىڭ ءسوزى جانىمدى تەبىرەنتتى.

الەكەڭ قايتىس بولعانعا دەيىن قولىنان قالامى تۇسپەي ءوتتى. بىراق بۇل ەڭبەگىن بۇلداپ, ماراپات الۋعا ۇمتىلعان ەمەس. ما­راپاتتار وعان ءوز جولىمەن, جونىمەن كەلىپ جاتاتىن. پرە­زي­دەنت پەن پارلامەنت پالاتالارى توراعالارىنىڭ العىسحاتتارى, ءتۇرلى مينيسترلىكتەردىڭ ماقتاۋ قاعازدارى, جۋرناليستەر ودا­عىنىڭ سىيلىعى, «اقپارات سالا­­سىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسى, ەۋ­را­زيا جۋرناليستەر اسسوتسيا­تسيا­سىنىڭ سىيلىعى, پرەزي­دەنت­تىڭ باق سالاسىنداعى گرانتى – ءاليسۇلتان قۇلانبايعا بە­رىلگەن ماراپاتتاردىڭ مەن بىلگەن ءبىرسى­پىراسى عانا.

ءاليسۇلتان قۇلانباي كو­زىنىڭ تىرىسىندە «ەگەمەن قا­زاق­ستان», باسقا دا گازەتتەردە تۋ­عان جەرى الماتى وبلىسى ۇيعىر اۋدانىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كالىق پروبلەمالارى تۋرالى سانداعان ماقالا جازدى. تۋعان جەرى ءۇشىن جۇرەگى اۋىرىپ جۇرەتىن پاتريوت جۋرناليست ەدى. اتالعان اۋداننان شىعىپ, پرەزيدەنتتىڭ ماڭىزدى شەتەلدىك ساپارلارىنا قاتىسقان, باس باسىلىمنىڭ قوعامدىق ساياسي بولىمىندە قىزمەت ەتىپ, ەلدىڭ دامۋىنا اتسالىسقان جۋرناليست از شىعار. سول سەبەپتى ءاليسۇلتان قۇلانباي تۋرالى ءبىر بەلگى ونىڭ تۋعان جەرىندە قالۋعا ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىز.

سۇڭعات ءالىپباي,

اقپارات سالاسىنىڭ ۇزدىگى, «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ ارداگەرى