عىلىمنىڭ ۋاقىت تالابىنا ساي دامۋىنا كەڭ جول اشاتىن تۇلعالار – عالىمدار مەن ۇستازدار. وسى ەكى سالانى قاتار الىپ, تۇتاس عۇمىرىن ۇرپاق تاربيەلەۋگە, اعارتۋشىلىققا ارناعاندار از ەمەس. سولاردىڭ بىرەگەيى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورلارى – ءابدىماجيت سايپوۆ پەن قاديشا شالعىنباەۆا.
بۇگىندە 45 جىلدان اسا سانالى عۇمىرىن ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنا ارناعان قوس عالىمنىڭ ءومىر جولى – جاستارعا ۇلگى. العاش ولار ءبىر-بىرىمەن قازىرگى اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىپ جۇرگەندە تانىستى. كەيىن كوڭىل جاراستىرىپ, شاڭىراق كوتەردى. شاكىرت تاربيەلەپ, ەل قۇرمەتىنە بولەنگەن ونەگەلى وتباسىنا اينالدى.
ءابدىماجيت امانجول ۇلى – مەكتەپ بىتىرگەننەن كەيىن جوعارى وقۋ ورنىنا بىردەن تۇسە العان جوق. ءبىر جىلعا جۋىق جامبىل قالاسىنداعى №28 سەگىز جىلدىق مەكتەپتە اعا پيونەر ۆوجاتىي بولىپ ىستەدى. ءسويتىپ, پەداگوگيكانىڭ الىپپەسىن تەوريا جۇزىندە مەڭگەرگەن جاس تۇلەك باعىن تاعى ءبىر مارتە سىناپ كورمەككە الماتىنى بەتكە الدى.
«اكە جولىن قۋىپ, اباي اتىنداعى قازاق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ جاراتىلىستانۋ-گەوگرافيا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستىم. سول وقۋ ورنىندا ومىرلىك سەرىگىم قاديشانى جولىقتىردىم. ستۋدەنتتىك جىلدار قىزىققا تولى ەدى. جاتاقحاناداعى ستۋدەنتتەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى, ودان كەيىن فاكۋلتەتتەگى كومسومول ۇيىمىنىڭ حاتشىسى بولدىم. قوعامدىق ومىرگە بەلسەنە ارالاسىپ, ۇيىمداستىرۋ ىسىندە مول تاجىريبە جينادىم», دەيدى عالىم.
وسىلايشا, گەوگرافيا جانە بيولوگيا ماماندىعى بويىنشا ينستيتۋتتى تامامداعان جاس مامان ەڭبەك جولىن الماتىدان باستادى. الماتى دەمەكشى, ول اعايىندارىنىڭ اراسىنان العاش بولىپ باس قالاعا تابان ىلىكتىرگەننەن سوڭ, وزىنەن كەيىنگى ءىنى-قارىنداستارىنىڭ ارقاسۇيەرىنە اينالدى. باۋىرلارىنىڭ ءبىلىم الىپ, بىلىكتى مامان بولۋىنا بارىن سالدى. سول جىلى اتالعان وقۋ ورنىنىڭ بوتانيكا كافەدراسىنا وقۋ شەبەرى بولىپ جۇمىسقا قابىلداندى. ستۋدەنت كەزىنەن عىلىمي كونفەرەنتسيالارعا قاتىسىپ, بايانداما جاساپ, ىزدەنىمپازدىعىمەن تانىلعانىنىڭ سەپتىگى ءتيدى. ودان سوڭ پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ ەكونوميكالىق گەوگرافيا كافەدراسىنا اعا لابورانت قىزمەتىنە قابىلدانىپ, كەيىن پەداگوگيكا ماماندىعى بويىنشا اسپيرانتۋراعا ءتۇستى.
عىلىممەن اينالىسۋ – شىدامدىلىقتى, قاجىر-قايراتتى, ۇزدىكسىز ىزدەنۋدى تالاپ ەتەتىنى انىق. ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز مۇنداي قيىندىقتان ەش قورىققان ەمەس. 1991 جىلى «وقۋشىلاردىڭ ەكونوميكالىق ءبىلىمى. 8-9 سىنىپتاردا ەكونوميكالىق جانە ادىستەمەلىك گەوگرافيانى وقىتۋ مىسالىندا» اتتى كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن تابىستى قورعاپ, فيزيكالىق گەوگرافيا كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى بولدى. ارينە, بۇل – ونىڭ عىلىم جولىنداعى العاشقى كەزەڭى عانا.
حاكىم اباي اتامىزدىڭ: «تەگىندە ادام بالاسى ادام بالاسىنان اقىل, عىلىم, ار, مىنەز دەگەن نارسەلەرمەن وزادى. ودان باسقا نارسەلەرمەن وزدىم عوي دەۋدىڭ ءبارى دە – اقىماقشىلىق», دەپ ايتقانى بەكەر ەمەس. اقىننىڭ قارا سوزىندەگى وسى ۇستانىمىن ۇلگى ەتكەن عالىم 2001 جىلى «تۋريزم مەنەدجەرلەرىن دايارلاۋدىڭ عىلىمي-پەداگوگيكالىق نەگىزدەرى» اتتى دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعاپ, ودان كەيىن اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پەداگوگيكا عىلىمىنىڭ كانديداتى جانە دوكتورى عىلىمي دارەجەسىن بەرۋ بويىنشا ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستىڭ عالىم حاتشىسى قىزمەتىن اتقاردى. 2009 جىلى ەلورداعا اۋىسىپ, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى فاكۋلتەتىندەگى فيزيكالىق جانە ەكونوميكالىق گەوگرافيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولدى. قازىر وسىندا پروفەسسور.
ايتۋلى عالىمنىڭ عىلىمي جانە وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدارى ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىندا كەڭىنەن قولدانىلادى. اسىرەسە وتاندىق تۋريزم ماماندارىن عىلىمي نەگىزدە دايارلاۋ باعىتىندا جازىلعان «قازاقستان ءتۋريزمىنىڭ تەورياسى مەن پراكتيكاسى», «تۋريزم مەنەدجەرلەرىن دايارلاۋدىڭ عىلىمي-پەداگوگيكالىق نەگىزدەرى», «تۋريزم پەداگوگيكاسىنا كىرىسپە» اتتى ەڭبەكتەرىندە تىڭنان تۇرەن سالدى. سونداي-اق مەكتەپتەگى 10-11 سىنىپ وقۋشىلارىنا ارنالعان گەوگرافيا وقۋلىعى, 9-سىنىپ وقۋشىلارىنا ارنالعان گەوگرافيا وقۋلىعىنىڭ ءبىرىنشى, ەكىنشى ءبولىمىن جازدى. سونىمەن قاتار بىرقاتار وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ گەوگرافياسىن زەرتتەدى.
بۇگىنگە دەيىن ءا.امانجول ۇلىنىڭ 240-تان اسا عىلىمي ەڭبەگى جارىق كورگەن, سونىڭ ىشىندە ءۇش ماقالا «Scopus» دەرەكتەر بازاسىنا ەنگىزىلگەن جۋرنالدا جاريالانعان. ال ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى ساپانى قامتاماسىز ەتۋ كوميتەتى ۇسىنعان جۋرنالداردا – 70, شەتەلدە وتكەن عىلىمي كونفەرەنتسيالار جيناعى مەن جۋرنالداردا 60-تان اسا ەڭبەگى باسىلعان. سونداي-اق عالىمنىڭ جەتەكشىلىگىمەن پەداگوگيكا سالاسى بويىنشا 8 عىلىم كانديداتى, 2 عىلىم دوكتورى, گەوگرافيا سالاسى بويىنشا 1 PhD جانە 30-دان اسا عىلىم ماگيسترى دايارلاندى.
وتباسى مەن عىلىمدى تاماشا ساباقتاستىرعان ءابدىماجيت سايپوۆتىڭ جان جارى قاديشا شالعىنباەۆا دا – پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور. قازاقستان پەداگوگيكا عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ تولىق مۇشەسى. ۇلت پەداگوگيكاسىنداعى ەڭبەك تاربيەسىن زەرتتەگەن بىلىكتى عالىم اباي اتىنداعى قازاق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ جاراتىلىستانۋ فاكۋلتەتىندەگى حيميا جانە بيولوگيا ءپانى مۇعالىمى ماماندىعىن ۇزدىك بىتىرگەننەن سوڭ, وسى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ العاشقىدا ادام اناتومياسى جانە فيزيولوگياسى كافەدراسىندا, كەيىن پەداگوگيكا كافەدراسىندا وقىتۋشىلىق قىزمەتىن اتقاردى.
قاديشا قادىرقىزى 1992 جىلى اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ساقىپجامال اسقارقىزىنىڭ عىلىمي جەتەكشىلىگىمەن «سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆتىڭ پەداگوگيكالىق وي-پىكىرلەرى» اتتى كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن ءساتتى قورعادى. 2006 جىلى پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور س.ۇزاقباەۆانىڭ عىلىمي كەڭەسشىلىگىمەن «قازاق حالىق پەداگوگيكاسىنداعى ەڭبەك تاربيەسى» اتتى دوكتورلىق ەڭبەگىن قورعاپ, بولاشاق ۇرپاقتى ەڭبەك تاربيەسىنە باۋلۋ ماسەلەسىن عىلىمي اينالىمعا ەنگىزدى.
سونداي-اق ول حالقىمىزدىڭ الەۋمەتتىك, رۋحاني-مادەني قۇندىلىقتارىن ساقتاپ, جاستاردىڭ ەڭبەك ەتۋگە بەلسەندىلىك قاسيەتىن, ءداستۇرلى ەڭبەك ۇدەرىسىن مەڭگەرتۋدەگى تۇراقتى داعدىلارىن, شىعارماشىلىعىن قالىپتاستىراتىن عىلىمي-ادىستەمەلىك كەشەن دايارلاپ, تاجىريبەگە ەنگىزدى. مۇندا قازاقتىڭ ۇلتتىق قۇندىلىعى مەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ەرەكشەلىگىن ەسكەرىپ, حالىقتىڭ ەڭبەك سالت-داستۇرلەرىنە سۇيەنۋ ارقىلى قوعام الدىندا ءوزىنىڭ دەربەستىگى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنەتىن, قوعامدىق سانا-سەزىمى ويانعان, پاراساتى مەن ار-وجدانى بيىك, نارىق جاعدايىندا باسەكەلەستىكپەن ەڭبەك ەتە بىلەتىن, ءوزىنىڭ تاڭداعان ماماندىعىنا دەگەن ءبىلىمىن كورسەتە بىلەتىن ازامات تاربيەلەۋ قامتىلعان.
پەداگوگيكا سالاسىندا ءونىمدى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن عالىمنىڭ 300-گە جۋىق عىلىمي-ادىستەمەلىك ەڭبەگى بار. سونىڭ ىشىندە 3 مونوگرافيا, 4 وقۋلىق, 20 وقۋ قۇرالى, كوپتەگەن وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالى مەن ماقالالارى عىلىمي جۋرنالداردا جاريالانعان. سونىمەن قاتار عالىم 1 پەداگوگيكا عىلىمىنىڭ كانديداتىن, 9 PhD, 30-دان استام ماگيستر دايارلاعان. اسىرەسە قاديشا قادىرقىزىنىڭ عىلىمي جەتەكشىسى, پروفەسسور س.ۇزاقباەۆامەن بىرىگىپ شىعارعان «سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆتىڭ پەداگوگيكالىق كوزقاراستارى» اتتى وقۋ قۇرالىن ەرەكشە ايتۋعا بولادى. بۇل ەڭبەكتە س.تورايعىروۆتىڭ پەداگوگيكالىق باي مۇراسى مەن ونى ءىس جۇزىندە پايدالانۋ دەڭگەيى اراسىنداعى قايشىلىققا سيپاتتاما بەرىلەدى. سونىمەن قاتار اعارتۋشىنىڭ جەكە باسىنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتكەن الەۋمەتتىك جاعدايلار قاراستىرىلعان. اقىننىڭ پەداگوگيكالىق يدەيالارىن قوعام دامۋىنىڭ قازىرگى كەزەڭىندە جاستاردى ادامگەرشىلىككە تاربيەلەۋدە پايدالانۋدىڭ جولى ايقىندالعان.
سونداي-اق ق.شالعىنباەۆا «جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم, 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى اياسىندا اۋدارىلعان د.مايەرستىڭ «الەۋمەتتىك پسيحولوگيا» وقۋلىعىنىڭ عىلىمي رەداكتورى بولۋىمەن بىرگە 8-تاراۋدى تولىعىمەن اۋداردى. بۇگىندە عالىم بولاشاق الەۋمەتتىك پەداگوگتەر مەن ءوزىن-ءوزى تانۋ مۇعالىمدەرىن, پەداگوگيكا جانە پسيحولوگيا ماماندىقتارى بويىنشا جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى مامانداردى كاسىبي دايارلاۋ ماسەلەلەرىن زەرتتەۋدە ەلەۋلى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەل ءۇشىن اتقارعان قىزمەتتىڭ ەلەۋسىز قالمايتىنى زاڭدىلىق. دەمەك, ءابدىماجيت سايپوۆ پەن قاديشا شالعىنباەۆا سەكىلدى قوس عالىمنىڭ وتباسى مەن مادەنيەت قۇندىلىعىن ۇشتاستىرۋى كوپشىلىككە ونەگە بولارى ءسوزسىز.
رۋسلان قاراتابانوۆ,
ى.التىنسارين اتىنداعى ءبىلىم اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, PhD