ورتالىق ازياداعى ەڭ ۇزدىك جوعارى وقۋ ورنى

University of Oxford, Stanford University, MIT, Harvard University – اتالعان رەيتينگتىڭ كوشباسشىلارى. الايدا ازيالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر دە باتىستاعى ارىپتەستەرىنەن قالىس قالىپ وتىرعان جوق. الەمنىڭ ۇزدىك 30 وقۋ ورنى قاتارىنا قىتاي, جاپونيا, سينگاپۋر, وڭتۇستىك كورەيا ۋنيۆەرسيتەتتەرى كىرگەن. بۇل ەلدەردە ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ء(ىجو) 3-4%-ى تيەسىلى. ماسەلەن, قىتايداعى ءىجو دەڭگەيى 17 ترلن دوللار ەكەنىن ەسكەرسەك, مۇنداي ەلدەردىڭ ءبىلىم سالاسىنا ينۆەستيتسيا ايامايتىنىن بىلدىرەدى.

نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى (NU) – تمد ەلدەرى وقۋ ورىندارى اراسىندا 5-ورىندا, «ميفي» ۇلتتىق يادرولىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى, ۇلى پەتر سانكت-پەتەربۋرگ پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى جانە تومسك مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىمەن ءبىر قاتارعا (501-600) توپتالعان. الايدا جۇزدەگەن جىلدىق تاريحى بار ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋني­ۆەرسيتەتى مەن ن.ە.باۋمان اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋني­ۆەر­سيتەتىنەن تومەندە تۇر. تىزىمگە ورتالىق ازيا ۋنيۆەرسيتەتتەرى ىشىنەن قازاقستان جانە وزبەكستان جوعارى وقۋ ورىندارى كىرگەن. ونىڭ ىشىندە NU – جوعارى پوزي­تسيا­دا, بۇل الەم بويىنشا مىقتى عىلىمي-زەرت­تەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ ۇزدىك 24-29%-ىنا كىرەدى. وقۋ ورنى بەدەلدى رەيتينگتە سوڭعى جىلدىڭ ىشىندە بىرنەشە پوزيتسياعا جوعارىلاعان. بيىل باسەكەلەستىك ارتا ءتۇستى – رەيتينگكە قاتىسۋشىلار قاتارى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 185-كە ءوسىپ, 2092-گە جەتتى (115 ەلدەن). ياعني Times Higher Education (THE) رەيتينگىنە بارلىق ۋنيۆەرسيتەت ەمەس, تەك لايىقتىلار ەنە الادى. NU 501-600 دياپازونىنا جايعاسىپ, تەك قانا ەلىمىزدە ەمەس, بۇكىل ورتالىق ازيادا كوش باستاپ تۇر. ايتا كەتەيىك, بيىل بۇل تىزىمگە ءبىرىنشى رەت ءۇش وزبەكستاندىق وقۋ ورنى كىرگەن, الايدا بۇل ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پوزيتسيالارى NU-دان الدەقايدا تومەن.

سونىمەن قاتار NU كەيبىر ەۋروپالىق (اتاپ ايتقاندا, پولشالىق, چەحيالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر بار) جانە ازيالىق وقۋ ورىندارىنان جوعارى باعالانىپتى. ماسەلەن, 200 جىلدىق تاريحى بار Coventry University مەن De Montfort University ءبىلىم وردالارى – 601-800 ورىندا, بۇل ارالىقتا سونداي-اق فرانتسيالىق University of Lorraine مەن يتاليالىق Marche Polytechnic University بار, ال تۇركيالىق Gazi University – 1201-1500 ارالىعىندا تۇر. اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ في­ليالدارى قازاقستاندا اشىلعان, دەگەنمەن ولاردىڭ رەيتينگى NU-دان الدەقايدا تومەن.

NU-مەن قاتار رەيتينگكە كەلەسى وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارى كىرگەن: ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى (1201-1500), ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى (1500+) جانە Satbayev University (1500+).

NU پرەزيدەنتى, پروفەسسور ۆاكار­ احماد: «رەي­تينگتەگى ورنىمىزدى نىعاي­تا تۇسكەنىمىز ءبىزدىڭ زەرتتەۋ جۇمىس­تارىن جۇرگىزۋدەگى ساپا مەن دەڭگەيدى ۇستاپ تۇرۋعا ءارى جوعارىلاتۋعا دەگەن تالپىنىسىمىزدى تاعى ءبىر رەت دالەلدەپ وتىر. عىلىمي جۇمىستاردىڭ ساپاسى, زەرتتەۋلەردى جۇرگىزەتىن ورتا, سونداي-اق حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق – ءبىزدىڭ مىقتى تۇستارىمىز. بار بولعانى 15 جىل­­دا وسىنداي ناتيجە كورسەتۋ – جاس ­ۋنيۆەرسيتەت ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك. پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ءوزىنىڭ «ادىلەتتى قازاقستان: زاڭ مەن ءتارتىپ, ەكونوميكا­لىق ءوسىم, قوعامدىق وپتيميزم» اتتى جول­­داۋىندا ەلىمىزدىڭ كادرلىق الەۋەتىن كوتەرۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالعان. بۇعان زاماناۋي تالاپتاردى قاناعاتتاندىراتىن ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى بار وتاندىق وقۋ ورىندارىنىڭ قىزمەتىنە قولداۋ كورسەتۋ كەرەك. NU-دىڭ حالىقارالىق رەيتينگتەردەگى جەتىستىكتەرى – مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىنداعى ويدىڭ ءىس جۇزىندە قالاي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىنا بىردەن-ءبىر دالەل», دەدى. پروفەسسور ۆاكار احماد NU-عا اۋىسقانعا دەيىن THE رەي­تينگىندە 191-ورىندا تۇرعان ءابۋ-دابي ۋنيۆەرسيتەتىن باسقاردى.

ەسكە سالا كەتەيىك, Times Higher Education بويىنشا NU ازيا ەلدەرى ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ ىشىندە – 129-ورىندا, ال جاس وقۋ ورىندارى قاتارىندا 106-ورىنعا جايعاسقان. وسىعان قوسا NU-دىڭ 22 ءپانى THE-ءنىڭ ءپان باعالاۋ رەيتينگىنە كىردى, اتاپ ايتقاندا, ءبىلىم بەرۋ, الەۋمەتتىك عىلىمدار, ينجەنەريا مەن كومپيۋتەرلىك باعىتتار جوعارى باعالانعان.

ۋنيۆەرسيتەتتە جۇرگىزىلىپ جاتقان عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن جالپى عىلىمنىڭ دامۋى ناتيجەسىندە وقۋ ورنى وسىنداي اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇرارلىق جەتىستىككە جەتىپ وتىر. ستەنفوردتىڭ باعالاۋى بويىنشا, NU-دىڭ 35 عالىمى الەم بويىنشا عىلىمي جۇمىسىنا وزگە عالىمدار ەڭ ءجيى جۇگىنەتىن ۇزدىك 2% زەرتتەۋشىلەر قاتارىنا كىردى. قابىرعاسى قالانعان 2011 جىلدان باستاپ NU-دىڭ وقىتۋشىلارى مەن عالىمدارى Scopus دەڭگەيىندەگى جۋرنالدارعا 9104 عىلىمي ەڭبەك جاريالاعان. NU عالىمدارىنا باسقا حالىقارالىق زەرتتەۋشىلەرگە قاراعاندا 80%-عا ءجيى جۇگىنەدى.

عالىمدار NU-دىڭ اشىلۋى ەلى­مىز­دە جۇرگىزىلىپ جاتقان زەرتتەۋ جۇ­مىس­تارىنىڭ ونىمدىلىگىنە قالاي اسەر ەتكەنىنە تالداۋ جاساعان, ونىڭ ناتيجەسىندە وقۋ ورنى اشىلعان ساتتەن كەيىنگى ءبىر جىلدا بۇل كورسەتكىش 4%-دان 21%-عا كوتەرىلگەن. بۇگىندە وقۋ ورنى ءوزىنىڭ ونىمدىلىگىن حالىقارالىق رەيتينگتەگى پوزيتسياسى ارقىلى دالەلدەپ كەلەدى. ستۋدەنتتەرگە بۇل ديپلومنىڭ, العان ءبىلىمنىڭ باعاسىن كوتەرىپ, وقىتۋشىلار مەن عالىمدار ءۇشىن وقۋ ورداسىنىڭ مارتەبەسىن كورسەتەدى.