ءارحيۆتى جاڭارتاتىن يننوۆاتسيا

ەلىمىزدىڭ بەس قالاسىنداعى جە­تەك­شى جوعارى وقۋ ورىندارى­نان كەلگەن ءجۇز الپىس بەس قا­تى­سۋشىنىڭ باسىن قوسقان العاشقى حا­كا­توننىڭ اشىلۋىندا پرەزيدەنت ءارحي­ۆى­نىڭ ديرەكتورى ءاليا مۇس­تا­فينا قۇت­تىقتاۋ لەبىزىن ءبىل­دىرىپ, ءارحيۆتىڭ باس­تى ماقساتى قۇجاتتاردىڭ ساقتالۋىن جانە قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ بول­عان­دىقتان, قازىرگى تاڭداعى ارحيۆ سالاسىنداعى زا­ماناۋي IT شەشىمدەر مەن جاڭا تەحنولوگيا­لاردى ەنگىزۋدىڭ قاجەتتىلىگىن اتاپ ءوتتى. «ەلىمىزدە العاش رەت ءوتىپ وتىرعان جاڭا تەحنولوگيالار جارىسىندا جاڭاشا ويلاۋ مەن كرەاتيۆتى پايىمداۋدى مەڭگەرگەن ىزدەنىس جولىنداعى ءبىلىمدى جاستار ءبىر الاڭدا باس قوستى. ءوز ىسىنە شىعارماشىلىق كوزقاراسپەن قارايتىن, جاڭا يدەيالاردى جۇزەگە اسىرا الاتىن جاستاردىڭ جوباسىنا قولداۋ بىلدىرگىمىز كەلەدى. بۇكىل وركەنيەتتى ەلدەردە ارحيۆ ءىسى ۇلتتىق بايلىق, مادەني قۇندىلىق, ستراتەگيالىق-اقپاراتتىق رەسۋرس بولىپ سانالادى. اقپاراتتىق تەحنولوگيالار عاسىرىندا ارحيۆ قىزمەتىن پايدالانۋدىڭ مۇمكىندىگى شەكسىز. ءبىز ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان قوعام «ارحيۆ – ماڭىزدى قاعاز قۇجاتتاردى ساقتايتىن ورىن» دەگەن قالىپتاسقان داعدىلى تۇسىنىكتەن ارىلىپ كەلەدى. بۇگىنگى حاكاتون سياقتى يننوۆاتسيالىق فورماتتار ءداستۇرلى ارحيۆ ۇدەرىستەرىن جاڭارتۋعا كومەك­تە­سە­تىنىنە سەنەمىن», دەدى ءاليا مۇس­تافينا سالتاناتتى جيىندى ساباقتاعان سوزىندە. ارحيۆ ديرەكتورى حاكاتوننىڭ پرەزيدەنت ءارحيۆىنىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعانىن دا ءمالىم ەتتى. سونداي-اق Satbayev Universiti باسشىلىعى مەن Yandex Qazaqstan قولداۋىنا العىس ءبىلدىردى. ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى مەيرام بەگەنتاەۆ حاكاتون قاتىسۋشىلارىنا ساتتىلىك تىلەپ, بەلسەندى جاستاردىڭ ىزدەنىس جولىنداعى قادامى ەرەكشە قۋاندىراتىنىن جەتكىزدى.

العاش رەت ارحيۆ ءىسى سالاسىنداعى يننو­ۆاتسيالىق تەحنولوگيالىق شەشىمدەردى ازىر­لەۋدى ماقسات ەتكەن «Archive Hack: اقىلدى ارحيۆ» حاكاتونىندا الماتى, استانا, تاراز, تالدىقورعان, قاراعاندى قالالارىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى مەن الماتى قالاسىنداعى مەك­تەپتەردىڭ جوعارى سىنىپ وقۋ­شى­لارىنان قۇرىلعان 43 كوماندا جانە 20 جەكە قاتىسۋشى باق سىنادى. ۇيىمداستىرۋشىلار قاتىسۋشىلارعا تاريحي ماتەريالداردى جانە قازاقستاننىڭ مادەني مۇراسىنىڭ دەرەكتەرىنە قولجەتىمدى جانە قىزىقتى شە­شىمدەر ازىرلەۋدى تاپسىرما ەتىپ بەلگى­لەپ بەردى. جاڭا تەحنولوگيالار جارىسىن­دا ۇسىنىلعان جوبالار قازاقستان ارحيۆ­­­تەرى­­­نىڭ تسيفرلىق جاڭعىرۋىنداعى ما­ڭىز­­­دى كەزەڭ بولاتىنىن جاس قا­تىسۋ­شىلار قا­پە­رىنە الىپ, ءوز كەزەگىندە ارحيۆ­تىك دەرەكتەرگە قول­جەتىمدىلىكتى جاقسارتۋ, ولار­دى تسيفر­لاندىرۋ, قورعاۋ جانە ساقتاۋ باعى­ت­ىندا جوبالار ازىرلەۋدىڭ ۇلگىلەرىن ۇسىن­دى.

ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ پى­­كى­­رىنشە, جاستاردىڭ ارحيۆ قىز­­مەتىنە قىزىعىپ, ارحيۆتەرگە كەلە باستاعانى قۋانارلىق ءارى قۇپتارلىق ءىس. ەكى كۇن بويى فو­رۋمعا قاتىسۋشىلار تاجى­ري­­بەلى ساراپشىلارمەن بىرگە وزەكتى ماسەلەلەردى بەلسەندى تۇردە تال­قىلاپ, دامۋدىڭ ۇلگىلەرىن كور­سەتىپ, باتىل ءارى ناقتى شە­شىمدەر ۇسىندى. ماسەلەن, كەلگەن كوماندالار جيناقتاۋ ۇدە­رىس­تەرىن تسيفرلاندىرۋعا نازار اۋ­دارىپ, ارحيۆ اقپاراتىن ىزدەۋ ۇدە­رىستەرىنە جاساندى ينتەللەكت ەنگى­زۋدى ۇسىندى. ارحيۆ اقپاراتىن ساق­تاۋدى جانە ەسەپكە الۋدى اۆتو­مات­تاندىرۋ ماسەلەلەرىنە دە كوڭىل ءبولدى.

حاكاتونعا قبتۋ-دان كەلىپ قاتىسىپ جاتقان 3-كۋرس ستۋدەنتى بولات عازيز بۇل ءىس-شارانىڭ ءوز قارىمىن تانىتۋعا بەرىلگەن مۇمكىندىك الاڭى ەكەنىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ارحيۆ ءىسىن تسيفرلاندىرۋ عىلىمنىڭ جاندانۋىنا جول اشادى. ال حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 1-كۋرس ستۋدەنتى ءمادي ورازباەۆ جانە ونىڭ ءتورت سەرىگىنەن تۇراتىن كوماندا جاساندى ينتەللەكت پەن OCR جانە ماشينالىق وقىتۋدى پايدالانا وتىرىپ, قول­جازبالاردى تانۋ جۇيە­سى نەمەسە ب ۇلىنگەن ماتىن­دەردى ساندىق قالىپقا كەل­تىرۋ تاپسىرماسىن ورىنداۋدى بىردەن باستاپ كەتتى. ساپاسى جوق, تاسقا قاشالعان نەمەسە سارعايعان قاعازداعى وشە باستاعان جازۋدى جاساندى ينتەللەكت كومەگىمەن كومپيۋتەر ءتۇسىنىپ وقيتىن جاعدايعا كەلتىرۋ كوزدەلگەن. ءبىلىم-بىلىگىنە سەنگەن بەس ستۋدەنت 8-10 ساعات ىشىندە وسى تاپسىرمانى ورىنداپ شىعۋى كەرەك, ۇلگەرۋ ءۇشىن جان-جاعىنا قارايلاۋعا مۇرشاسى بولماي, قىزۋ جۇمىسقا كىرىسكەن. ال ەلۋباي اباي – مەكتەپ وقۋشىسى, №78 مامانداندىرىلعان لي­تسەي­دىڭ 11-سىنىپ وقۋشىسى ءوزى وقيتىن ءبىلىم ورداسىنان جالعىز قاتىسىپ جاتقاندىقتان, ەش كومانداعا ىلىكپەي, جەكە-دارا قاتىسقان. ەگەر اباي جاڭا تەحنولوگيالار باسەكەسىندە ارحيۆ ءىسىن جەڭىلدەتەتىن وڭ شەشىم, ۇتىمدى ناتيجە كور­سەتە السا, Satbayev Universiti وقۋ گرانتىن ۇتىپ الۋى ابدەن مۇمكىن. ويتكەنى ءارحيۆشى ماماندار مەن IT-بيزنەس وكىلدەرىنەن تۇراتىن كاسىبي قازىلار القاسى مىقتى كوماندالار مەن جەكەلەگەن جەڭىمپازدار ءۇشىن ارنايى جۇلدەلەر دايىنداعان.

بار­لىق قاتىسۋشى ديپلومدارمەن ماراپاتتالىپ, جەڭگەن كوماندالاردىڭ قاتى­سۋ­شى­لارى جوعارى وقۋ ورىن­­­­­دا­­­رىنىڭ ءبىلىم سەر­­تيفيكاتتارىن يە­­­لەندى. سونداي-اق جۇل­دەگەرلەر Yandex Qazaqstan ۇسىن­عان قا­ر­جىلاي سىي­لىقتاردىڭ يەسى اتانا­دى, ال جالپى جۇلدە قورى 3 000 000 تەڭگەنى قۇ­را­دى.

سونىمەن, قازىلار القاسى ءۇش نەگىزگى سەكتسيا بويىنشا ەكى كۇن قىزۋ وتكەن جارىستا ۇسىنىل­عان ۇزدىك جوبالاردى انىقتادى: «Young Archivists Initiative» – ەڭ ۇزدىك مەكتەپ جوباسى: 1-ورىن تاراز قالاسى №41 ا.پۋشكين اتىنداعى مەكتەپ وقۋشىلارىنان قۇرالعان «Time Keepers» كومانداسى, 2-ورىن الماتى قالاسى №113 مەكتەپ گيمنازياسىنىڭ وقۋشىلارى­نان قۇرالعان «Stars» كومانداسى, 3-ورىن الماتى قالاسى ماحات­ما گاندي اتىنداعى №92 مامانداندىرىلعان ليتسەيىنەن كەلگەن «گاندي» كومانداسى.

«Designing Heritage» – ەڭ ۇزدىك برەندبۋك ديزاينى: 1-ورىن الماتى قالاسى №79 مەكتەپ-گيمنا­زياسىنىڭ «Eleven VG» كومانداسى, 2-ورىن الماتى قالاسى ماحاتما گاندي اتىنداعى №92 مامانداندىرىلعان ليتسەيىنەن كەلگەن «TRV designers» كومانداسى, 3-ورىن Satbayev Universiti مەن حالىقارالىق اقپا­راتتىق تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتى «Triple-A» كومانداسى.

«Tech Solutions for Heritage» – ەڭ ۇزدىك يننوۆاتسيالىق شەشىم: 1-ورىن حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتىنەن كەلگەن «Adapteam» كومانداسى, 2-ورىن قازاقستان-بريتان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «KBTU_ hachaton_enjoyers» كومانداسى, 3-ورىن حاتۋ-دىڭ «Spark Studio» كومانداسى.

«ەڭ ۇزدىك مەكتەپ جوباسى» بويىنشا ۇزدىك تەپ تانىلعان تاراز قالاسىنان كەلگەن ا.پۋش­كين اتىنداعى №41 مەكتەپ وقۋشى­لارىنىڭ «Time Keepers» كومانداسى مۇشە­لەرىنە Satbayev Universiti ءبىلىم گرانتى بەرىلدى.

ءبىلىم سايىسىندا قىزىقتى ۇسىنىس­تاردىڭ كوپ بولعانىنا قاراماستان, حاكا­تونعا قاتىسقان بولاشاق جاس مامان­داردىڭ جوبالارى ارحيۆ قىزمەتىن زاماناۋي باعىتتا دامىتۋعا ءدال بۇگىن اتسالىسادى دەگەندى بىلدىرمەك ەمەس. الداعى ۋاقىتتا ءىس جۇزىندە قولدانۋ ءۇشىن تاجىريبەلى ماماندارمەن بىرگە جان-جاقتى پىسىقتالىپ, جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەتىن بۇل جوبالار قانات­قاقتى بولۋىمەن ماڭىزدى. ءىس-شا­رانىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى اسپەكتىسى, جاس دا­رىن­داردىڭ ءبىر-بىرىمەن تانىسىپ, جاندى پىكىرتالاس ءوربىتىپ, توپپەن جۇمىس ىستەۋ با­رىسىندا شىعارماشىلىق پەن يننوۆا­تسيا­نى ۇشتاستىرا العانى. حاكاتونعا ەنگەن وسى بيزنەس-جوسپاردىڭ بارلىعى جاڭا شە­شىمدەر مەن يدەيالاردى تابۋعا جانە كو­ماندالاردىڭ بىرەگەي جوبالارىن جا­ساۋ­عا ىقپال ەتپەك.

الماتى