«كوشپەلىلەر الگەبراسىنىڭ» العىرى

كەلمەسكە كەتكەن كەڭەس داۋىرىندە ۇلتتىق سالت-سانا­مىزبەن بىرگە توعىز­قۇمالاق ويىنىنىڭ دا تاريح ساحناسىنان ىعىسقانى راس. ابايدىڭ ءوزى ىنتىق بولىپ ويناعان ۇلتتىق ويىن زەردەلىلىك جانە زياتكەرلىك بەلگىسى رەتىندە بەرتىن كەلە بوي كورسەتە باس­تادى. بۇعان كەيدە ارامىزدا جۇرگەن اعالاردىڭ دا ۇلكەن اسەر ەتكەنىن ەسكەرگەن ءلازىم. ۇلتتىق ەرەكشەلىكتى تانىتىپ, توعىزقۇمالاقتىڭ كەڭ قانات جايۋ­ىنا ۇلەس قوسىپ جۇرگەن جانداردىڭ ءبىرى نازىم كۇزەمباي دەسەك ارتىق ەمەس. «قۇرمەتتى سپورت قىزمەتكەرى», توعىزقۇمالاقتان رەس­پۋبليكالىق تورەشىلەر قاۋىم­داس­تىعىنىڭ مۇشەسى نازىم بايان­ ۇلىنىڭ توعىزقۇمالاقپەن تانىستىعى ەلىمىز ەگەمەندىك العان مەزەتتە, سوناۋ ءدۇبىرلى توقسانىنشى جىلداردىڭ تۇسىندا باستالادى.

وزىنە دە, وزگەگە دە تالاپشىل ۇستاز 1992 جىلى الماتىعا ساپار شەگىپ, سونداعى اپا-جەزدەسىنىڭ ۇيىنە قوناققا بارادى. كەيىن ءوزى ەسكە الاتىنداي, تۋىستىق كوڭىلدىڭ شۋاعىنا بولەنە ءجۇرىپ, اۋىلدان اتتاناردا ويىنا العان شارۋاسىنىڭ ءتۇيىنىن تارقاتادى. شىڭعىستاۋ دالاسىنداعى توعىزقۇمالاق ويىنىنىڭ تاسقا قاشالعان تاقتاسىن كورگەنىندە «تاريح قويناۋىنان جەتكەن تاعىلىمى تەرەڭ ونەردى قولعا السام, جاستاردى اتا-بابالار ويىنىنا باۋلىسام» دەگەن وي جۇرەگىنىڭ تورىنە قوناقتايدى. الايدا, بۇل ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, ويىننىڭ تاقتاسى مەن تاستارىن تاۋىپ الۋ كەرەك ەدى. تاۋەلسىزدىككە قولى­مىز ەندى جەتكەن ەلەڭ-الاڭ شاقتا ىزدەگەنى اسا قات زات بولىپ شىعادى.

توعىزقۇمالاق تاقتاسى قاستەرلى قونىس قاراۋىلدان دا, ىرگەدەگى اياگوز بەن سەمەيدەن دە تاپتىرماي, كوزدەگەن ماقساتىنا جەتۋىنە كەدەرگى بولادى. اقىرىندا ىزدەگەن دۇنيەسى اپا-جەزدەسىنىڭ ۇيىنەن تابىلا كەتىپتى. مۇنى توعىزقۇمالاققا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, دۇكەننەن ساتىپ الىپ جۇرگەن جيەنى كورىنەدى. ۇستازدىڭ جەردەن جەتى قويان تاپ­قانداي قۋانعانى كۇنى-بۇگىنگە دەيىن ەسىندە. بىراق ويعا العان ءىسىن تياناقتى جۇزەگە اسىرۋعا ويىن تاقتاسىنىڭ كەمىندە 10-15 داناسى كەرەك بولاتىن. سوندىقتان كەلەسى كۇنى-اق قىز­مەتتەگى اپا-جەزدەسىنىڭ تاپسىرۋى­مەن جانە جيەندەرى بەرىك پەن سامالدىڭ باستاۋىمەن «قايرات» سپورتتىق دۇكەنى اشىلار-اشىلماس­تان العاشقىلاردىڭ قاتارىندا ساۋ­دا جاساپ, توعىزقۇمالاق تاقتاسىن قولىنا تۇسىرەدى. وتباسىنىڭ ۇلكەن­دەرى باۋىرلارىنىڭ قوس قورجىن تولى ولجاسىنىڭ سالماعىن سول كەزدەردە جەتە تۇسىنە قويماعانى تۇسىنىكتى دە بولار. جۇمىسسىزدىق جايلاعان توقسانىنشى جىلداردىڭ توقىراۋىندا ۇلتتىق ويىندى تۇگەن­دەۋ تۇگىلى, بالا-شاعاسىن باعىپ-قاعۋ­دىڭ قيىنعا سوققانى ءمالىم.

سونىمەن ەلگە جەتە سالىسىمەن نازىم بايان ۇلى قاراۋىل گيمنازيا­سى باسشىلىعىنىڭ قولداۋىمەن العاشقى توعىزقۇمالاق ۇيىرمەسىن ۇيىمداستىرادى. بىرگە ءوسىپ-ەرجەتكەن تالاپكەر ءارى تاباندى باۋىرلارىنىڭ باستاماسىنىڭ تابىستى بولارىنا ونىڭ اتا-اناسى بايان اكەي مەن ءتاسليما شەشەي دە, اعا-اپالارى مەن ءىنى-قارىنداسى دا سەنىم ءبىلدىردى.

«نازىم بالا كۇنىنەن سپورتقا جاقىن, ەرەكشە جانكۇيەر بولدى. ءوزىمىز جازعىزىپ الاتىن بۇكىل­وداقتىق, رەسپۋبليكالىق سپورت گازەتتەرىن ول دا قالت جىبەرمەي, قى­زىعا وقۋشى ەدى. ءتىپتى باسپاسوزدەن وقىعاندارى مەن تەلەديداردان كورگەندەرىنىڭ اسەرىمەن 7-8-سىنىپتاردا وقىپ جۇرگەن كەزىندە جولداس بالالارىن حوككەي وينايتىن مۇز الاڭىن قۇيۋعا شاقىرعان ەدى», دەيدى توعىزقۇمالاق شەبەرىنىڭ اعاسى بازار بايان ۇلى.

نازىم كۇزەمباي جاستايىنان دويبى مەن شاحمات ويىندارىن مەڭگەردى. وسى تۇستا قولى قالت ەتكەندە ۇل-قىزدارىن شارشىلى تاقتاداعى ويىنعا باۋلىپ, ءوزارا جارىس ۇيىمداستىرۋ ارقى­لى ۇرپاعىنىڭ مارە-سارە ءساتىن تاماشالاۋعا قۇمار اتا-انا ەڭبەگىن دە ايتقان ءجون. كەيىپكەرىمىز ۇستەل ويىندارىن شاپشاڭ ۇيرەنۋىنە ونىڭ ماتەماتيكا پانىنە العىرلىعىنىڭ دا كومەكتەسكەنىن ارداگەردىڭ قۇربى-قۇرداستارى جاقسى بىلەدى. ول تو­عىزقۇمالاق تاقتاسىنا قولى جەتە سالىسىمەن ويىن ەرەجەسىنە مۇقيات دەن قويىپ, ونىڭ قىر-سىرىنا ۇڭىلەدى. جاڭا شارۋانىڭ ءتورت اياعىنان تەڭ تۇرىپ, قاز باسىپ كەتۋىنىڭ قاشاندا وڭاي ەمەسى ءمالىم. ەڭ الدىمەن ۇيىر­مەگە جينالعان العاشقى ون شاقتى بالاعا تالىمگەرلىك ەتىپ, ءاربىر دارىسىنە الدىن الا تىڭعىلىقتى دايىندالادى.

وسىلايشا, نازىم بايان ۇلى 1997-2008 جىلدارى اباي اۋدانىنىڭ ورتالىعى قاراۋىل گيمنازياسىندا توعىزقۇمالاقتان ءدارىس بەرەدى. سودان بەرى اۋداندىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىندە توعىزقۇمالاقتان اعا جاتتىقتىرۋشى بولىپ جەمىستى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت بويعى تالماي اتقارعان ۇستازدىق قىزمەت ءوز الدىنا, تالىمگەر اعا توعىزقۇمالاقتان اۋداندىق جارىستار ۇيىمداستىرۋدى قولعا الادى. شەبەر ويىنشىلار تاربيەلەپ, ولاردىڭ وبلىستىق جانە رەسپۋبليكالىق جارىستارعا بەلسەنە قاتىسۋىنا ۇيتقى بولدى. بۇگىندە توعىزقۇمالاق ويىنىنىڭ ەلىمىزدەگى تانىمال ماماندارىنىڭ ءبىرى نازىم بايان ۇلى ماڭىزدى ويىندارعا ءوز شاكىرتتەرىن باستاپ بارىپ جۇرگەنى جەرلەستەرىنە جاريا دۇنيە.

مىنە, سونىڭ ناتيجەسىندە ول كىسى اباي ەلى جاستارىنىڭ رەسپۋب­ليكانىڭ قيىر-قيىرىنا جول تار­تىپ, جۇزدەگەن شاقىرىمدىق ءىسساپارلاردان جەڭىسپەن ورالىپ, اقىن اۋلىنىڭ مارتەبەسىن اسىرۋىنا تىكەلەي مۇرىندىق بولىپ ءجۇر. نازىم بايان ۇلىنىڭ ۇستاز­دىق تاعىلىمىن تىڭداپ, اكەلىك قامقورلىعىن سەزىنگەن, توعىزقۇمالاق ويىنىندا وزا شاۋىپ بايگە العان الۋا قيماديەۆا, نۇرالى قايرات ۇلى, راسۋل قوجاعۇل, مانسۇر زيات, ابىلاي مەرەي, جانەركە رىمحانوۆا, اجار قايساحانوۆا, اڭ­ساعان سەرىكقىزى, سەرىكباي قيماديەۆ, اسلان اسە­توۆ, ەراسىل دۋلات ۇلى, ءامينا الەم­قىزى, ارۋجان كە­ڭەسبەك, اقبوتا كەڭەسبەكوۆا, ايىم قۇرالبەكوۆا, باعنۇر ورالقانوۆ, فاتيما الەمقىزى سىندى جاس ورەن­دەردى اتاۋعا بولادى. بۇعان قوسا ءوزىنىڭ قىزدارى جاينار, نۇر­ايىم مەن ايزادا دا اكە جولىن جال­عاپ, توعىزقۇمالاقتىڭ شەبەر ويىن­شىلارىنا اينالعان. ماسەلەن, جاينار ەلىمىزدىڭ جاسوسپىرىمدەر سپارتاكياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى, جاسوسپىرىمدەر چەمپيوناتىنىڭ 4 دۇركىن جەڭىمپازى. قاراپ وتىرساق, ۇلتتىق ونەردى ارداق تۇتىپ, ادال ەڭبەگىنىڭ جەمىسىن كورىپ وتىرعان نازىم كۇزەمبايدىڭ اتقارعان ش­ارۋاسى ۇشان-تەڭىز. قازىر سپورت ساڭ­لاعى توعىزقۇمالاق ويىنىن جەتىك مەڭگەرگەن, كەزەكتى جاڭا بۋىندى باۋلۋعا كىرىسكەن.

جالپى, دانىشپان اباي زامانىندا دا اقىننىڭ اينالاسىنان ءىنىسى ىسقاق, كورشىسى كورپەباي جانە قۇتتىقوجا, قۇدايبەردى, سماعۇل سەكىلدى شەبەر ويىنشىلار شىققان كورىنەدى. ولار دا كەزىندە توعىزقۇمالاق تاقتاسىن وزدەرىمەن بىرگە الا ءجۇرىپ, ەل-ەلدى ارالاپ, باسەكە كورىگىن قىزدىرادى ەكەن. ۇلت­تىق ويىندى ۇلىقتاپ, ءداۋىر كو­شىنەن جەتكەن ءداستۇردى دارىپتەگەن نازىم كۇزەمبايدىڭ شاكىرتتەرى ءالى تالاي جارىستاردا وزا شاۋىپ, بايگەلى بولارى ءسوزسىز. توعىزقۇمالاق حالىق ىشىندە دالانىڭ اقىل-وي ەسەبىنە تەڭەلەدى. سول تۇرعىدا «كوشپەلىلەر الگەبراسى» العىرىنىڭ ابىرويى الداعى كۇندە شاكىرتتەرىمەن بىرگە اسپانداي بەرەرىنە سەنەمىز.

اباي وبلىسى