«جاسىل ەل» جاساعىنىڭ جەتىستىگى

– قايرات تەلمان ۇلى, «جاسىل ەل» جاساعىنا رەس­پۋب­ليكا بويىنشا بيىل قانشا جاس تارتىلدى؟

– «جاسىل ەل» اتاۋى ەلى­مىزدەگى ءاربىر جاسقا جاق­سى تانىس. جوبا سوناۋ 2005 جىل­­دان باستاپ تۇراقتى جۇ­زەگە اسىرىلىپ كەلەدى. كە­شەندى باعدارلاما ءبىراز جاس بۋىننىڭ وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن ارتتىرىپ, رەس­پۋبليكانىڭ تۇكپىر-تۇك­پىرىن جاسىل جەلەككە اينالدىرۋ ماقساتىندا ولاردىڭ جالىن-جىگەرىن, كۇش-قۋاتىن ءبىر ارناعا توعىستىرا الدى. ونىڭ ۇستىنە, جازعى دەمالىستارىندا بوس سەندەلمەي, ەڭبەك ەتىپ, قوسىمشا قار­جى تابۋىنا جول اشتى. ۇلت­تىق باستاما جاس وتان­داستا­رى­مىز­دىڭ ورتاق يدەيالار تو­ڭى­­رەگىندە توپتاسۋىنا سەپ بولدى.

بيىل ماۋسىم ايىنىڭ با­سىنان بەرى 37 286 جاس جۇ­مىسقا ورنالاستىرىلدى. جو­باعا 14 پەن 34 جاس ارالى­عىن­­داعى جۇمىسسىز جاستار قا­­تىستى. ولارعا ارنايى كيىم ۇل­گىسى جانە قاجەتتى قۇ­رال-جاب­دىقتار بەرىلدى. ەڭ­بەك جا­ساقتارى اينالانى كو­گال­­داندىرۋعا, قالا, اۋدان, اۋىل ماڭدارىن, كوشەلەرىن تا­زارتۋعا, سپورتتىق كەشەندەر مەن وزەن-كول جاعالاۋلارىن قالپىنا كەلتىرۋگە, ساياباقتار مەن قۇرىلىس الاڭدارىن تا­زار­­تۋعا اتسالىسادى. وسى با­­­­­عىت­تاعى جۇمىستار ماۋ­سىم ايى­نان باستاۋ الىپ قىر­­­كۇ­يەك ايىنا دەيىن اتقا­رى­لادى.

باعدارلاماعا اباي وبلىسىنان – 1100, اقمولا وبلىسىنان – 4156, اقتوبە وبلىسىنان – 1520, الماتى وبلىسىنان – 1000, اتىراۋ وبلىسىنان – 1000, باتىس قازاقستان وبلىسىنان – 1475, جەتىسۋ وبلىسىنان – 635, قاراعاندى وبلىسىنان – 4822, قوستاناي وبلىسىنان – 1708, قىزىلوردا وبلىسىنان – 1200, ماڭعىستاۋ وبلىسىنان – 2660, پاۆلودار وبلىسىنان – 1924, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان – 755, تۇركىستان وبلىسىنان – 1500, ۇلىتاۋ وبلىسىنان – 598, شىعىس قازاقستان وبلىسىنان – 2000, استانا قالاسىنان – 4200, الماتى قالاسىنان – 2100, شىمكەنت قالاسىنان – 1313, جامبىل وبلىسىنان 1620 جاس قاتىستى.

– ولاردىڭ جالاقىسى قان­­شا بولدى؟ «جاسىل ەل» ساربازدارى قانداي اكتسيا­لارعا قاتىسىپ, بەلسەندى جۇمىس ىستەدى؟

– مينيسترلىك 2023 جىلى «جاستار ەڭبەك جاساقتارىن قۇرۋ, ۇيىمداستىرۋ, قامتا­ماسىز ەتۋ, سونداي-اق ولار­دىڭ قىزمەتىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋ قاعيدالارىن» بەكىتتى. سول قاعيدالارىنا سايكەس قازىرگى تاڭدا جاستار ەڭبەك جاساقتارى جاستار رەسۋرستىق ورتالىقتارىنىڭ بازاسىندا قۇرىلادى. بيىل جاستار ەڭبەك جاساقتارىن ۇيىمداستىرۋعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 3 659,9 ملن تەڭگە ءبولىندى. وسى ورايدا تال-تەرەكتەردى كۇتۋ مەن كوگال­داندىرۋ, ەلدى مەكەندەردى ابات­تاندىرۋ جانە قۇرىلىس جۇمىس­تارى سەكىلدى باعىت­تار­داعى قىزمەتتەردى اتقارعان جاستاردىڭ ورتاشا جالاقىسى – 90 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى.

جاستار ەڭبەك جاساقتا­رىن جۇمىسقا ورنالاستىرۋ مۇم­كىندىكتەرى جانە ولار­دىڭ قىزمەتى تۋرالى اقپا­رات باق-تا جانە جاستار رە­سۋرستىق ور­تالىقتارىنىڭ اك­كاۋنتتارىن­دا تۇراقتى تۇردە ورنالاستىرىلىپ وتىردى. ارنايى قۇجاتتارى مەن وتى­نىشتەرى نە­گىزىندە جۇمىسقا ورنالاستى.

بيىل مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ­تىڭ باستاماسىمەن «تازا قازاقستان» اكتسياسى جالعا­سىپ جاتىر. مۇنداعى باستى ماقسات – قورشاعان ورتا مەن تۇرعىندار ءۇشىن قولايلى جاع­دايلاردى قامتاماسىز ەتۋ, ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرۋ, ەكولوگيالىق سانا مەن ەكولوگيالىق مادە­نيەت­تى قالىپتاستىرۋ جا­نە نى­عايتۋ ماقساتىندا قۇ­رىل­عان قوعامدىق يگىلىككە ۇقىپ­تى­لىقپەن قاراۋ قاعيدات­تا­رىن قالىپتاستىرۋ. اتالعان رەس­پۋبليكالىق دەڭگەيدەگى ەكو­لوگيالىق اكتسياعا «جاسىل ەل» جاساعى دا سۇبەلى ۇلەسىن قوستى. بۇل جوبانىڭ اياسىن كەڭەيتىپ, ونى ءارتۇرلى الەۋ­مەتتىك مارتەبەدەگى جاس­تار ءۇشىن قولجەتىمدى جانە قى­زىقتى ەتتى. وسىلايشا, ماۋ­سىم كەزىندە وڭىرلەردە جاس­تار ەڭبەك جاساقتارىنىڭ جاۋىنگەرلەرى قاتىسۋىمەن ەكولوگيالىق كۆەستتەر مەن ويىندار جانە جالپىۇلتتىق ەكوپلوگينگ وتكىزىلدى.

ماسەلەن, «جاسىل ەل» جوباسى قوسشى جاستارىنىڭ جازعى دەمالىسىن ءتيىمدى وت­كىزۋگە مۇمكىندىك بەردى. ولار جوعارىدا اتاپ وتكەن جۇ­مىستاردان بولەك, قوعامدىق ومىرگە ارالاسۋ ءۇشىن ءتۇرلى ەكولوگيالىق اكتسيالار مەن چەللەندجدەر, ترەنينگتەر سياق­تى قىزىقتى ءىس-شارالارعا قاتىستى. سول ءىس-شارالاردىڭ بىرىندە جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ ۆولونتەرلەرى مەن «جاسىل ەل» ەڭبەك جاسا­عى­نىڭ قاتىسۋشىلارى قالا­لىق ارداگەرلەر القاسى­نىڭ اقساقالدارىمەن جۇزدەس­تى. كەزدەسۋدە وتباسى قۇندىلىق­تارىن ناسيحاتتاۋ, وسكەلەڭ ۇرپاق اراسىندا ۇلتتىق سالت-داستۇرلەردىڭ كەڭىنەن تا­را­لۋىنا ىقپال ەتۋ, جاس­تاردى ەڭبەككەرلىككە باۋلۋ, قا­لامىزدىڭ پاتريوتتارى بولۋ­عا شاقىرۋ توڭىرەگىندە وي قوزعالىپ, قازىنالى قارت­تارى­مىز جاستارعا اقىل-كە­ڭەس­تەرىن ايتتى. بيىل جازدا قوسشى جانە تايتوبە مەك­تەپتەرىندەگى 14 جاستان اسقان سەكسەن بالا 80 مىڭ تەڭگە جالاقى الدى.

– جالپى, جۇمىس بارىسىندا ەلىمىزدە قانشا قوقىس قالدىعى شىعارىلدى؟ قان­شا جاسىل جەلەك ەگىلدى؟

– جۇمىس كەزەڭىندە جاس­تار ەڭبەك جاساقتارى 100 توننادان اسا قوقىس شىعا­رىپ, 330,3 مىڭ جاسىل جەلەك وتىر­­عىزدى. باستىسى جاستار «ەڭبەك ەتسەڭ ەرىنبەي, تويادى قارنىڭ تىلەنبەي» دەگەن فيلوسوفيانى ناقتى ىستە ءتۇسىندى دەپ سانايمىن.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن –

زەيىن ەرعالي,

«Egemen Qazaqstan»