وبىردى ەمدەيتىن وتاندىق ءدارى

وسىعان دەيىن جاريالانعان «اۋىر دەرتكە داۋا ءدارى» اتتى ماقالامىزدا (2024 جىلدىڭ 8 اقپا­نىنداعى نومىرىندە جاريا­­لانعان) كە­ڭىنەن اقپارات بەرگەنىمىزدەي, الەمدىك دەڭگەي­دەگى عالىم, بەلگىلى بيولوگ دوس سارباسوۆ وبىرعا قارسى ءدارى ويلاپ تاپقان. وسى جەردە وقىرمانعا تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن بىردەن اشىپ ايتۋ كەرەك, بۇل پرەپارات جامان اۋرۋدىڭ بارلىق تۇرىنە ارنالماعان. تەك قاتەرلى ىسىكتىڭ كRاS-مۋتانتتى تۇرلەرىن ەمدەۋ­گە باعىتتالعان. وسىعان دەيىن ىرگەلى عىلىممەن اينالىسىپ كەلگەن عالىم اتالعان ءدارىنىڭ تەوريالىق نەگىزىن, وبىردى تۇبەگەيلى جەڭۋدىڭ جولىن, سوعان سۇيەنىپ جاسالعان پرەپاراتتى الىستاعى اقش-تا جۇرگەن جىلدارى ويلاپ تاۋىپ, پاتەنت الىپ قويعان. 27 جىلدان كەيىن, انىعى 2019 جىلى ەلگە ورالعان د.سارباسوۆ ءبىر توپ كومانداسىمەن بىرگە ەندى قولدانبالى عىلىممەن, ياعني اتالعان پرەپاراتتى ءىس جۇزىندە ازىرلەپ, وندىرىسكە ەنگىزۋ جولىندا ەڭبەك ەتىپ جاتىر. ءۇش جىلدان بەرگى جۇمىستىڭ نا­تيجەسىندە كلينيكالىق سى­ناقتىڭ العاشقى كەزەڭى ويدا­عىداي ءوتتى.

«قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىمەن بىرلەسىپ, كلي­ني­كالىق سىناقتاردى وتكىزۋ­دى جالعاستىرىپ جاتىرمىز. عالىمدار اتقارىپ جات­قان قازىرگى شارۋا ازىرلەنگەن ءونىمنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن پرەپاراتتىڭ قانداي دوزاسىن ەگۋ كەرەگىن انىقتاۋعا باعىتتالىپ وتىر. ءدارىنىڭ اسەرىن ءدال كورۋ ءۇشىن قاتەرلى ىسىكتىڭ سوڭعى ساتىسىندا جۇرگەن ناۋقاستار تاڭدالدى. سەبەبى قازىر مەديتسينادا ءبىرىنشى جانە ەكىنشى كەزەڭدەردەگى پاتسيەنتتەر ەمدەلە الادى. ال سىناققا قاتىسىپ جاتقان پا­­تسيەنت­­تەردىڭ ىسىگى, ءدارىنىڭ جاع­دايى تۇراقتالدى. بىراق بۇل ناتيجە بىزگە جەتكىلىكسىز. سەبە­بى الدىمەن تىشقاندارعا زەرتتەۋ جۇرگىزگەنىمىزدە ءبىز قا­تەر­لى ىسىكتى تولىعىمەن جو­يىپ جىبەرە العانبىز. ءدال سول ناتي­جەگە ادامدارعا ارنالعان كلي­ني­كا­لىق زەرتتەۋلەر كەزىندە دە قول جەتكىزۋىمىز كەرەك. سوندا عانا ءونىمدى تولىق وندىرىسكە ەنگىزۋگە بولادى. ازىرگە ءبىز تەك ءبىر عانا مەديتسينالىق ۇيىممەن جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. جوعارىدا اتالعان ينستيتۋت – ەلىمىزدەگى قاتەرلى ىسىكتى ەمدەيتىن الدىڭعى قاتارلى مەديتسينالىق مەكەمە. ال كەيىنگى كلينيكالىق كەزەڭدەردە مىڭداعان ادامعا سىناپ كورۋ ءۇشىن بىرنەشە مۇددەلى ۇيىممەن جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلەدى», دەدى پروفەسسور د.سارباسوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى مەديتسينادا وبىردى ەمدەۋ ماقساتىندا قولدانىلاتىن حيميالىق تەراپيا ءادىسىنىڭ كەرى اسەرلەرى كوپ. ال قازىر دايىندالىپ جاتقان ءدارى­نىڭ اسەرى حيميالىق تەرا­پيا ءادىسىنىڭ ادامعا زيان اسەر­­لەرىمەن سالىستىرۋعا دا كەلمەيدى. ويتكەنى پەراپارات س دارۋمەنىنە نەگىزدەلگەن, ال ونىڭ اعزاعا ەش زيانى جوق. وسىعان دەيىنگى اتالعان وتاندىق ءونىم تۋرالى كولەمدى ماتەريالىمىزدا وقىرماندارىمىزعا تۇسىندىرگەنىمىزدەي, بۇل ءدارى س دارۋمەنىنىڭ جوعارى دوزا­داعى D-فورماسىنىڭ (D-VC) شاعىن كونتسەنتراتسياداعى مىشياكپەن (arsenic trioxide, ATO – كۇشالا, ەلەمەنتتەردىڭ پەريودتىق جۇيەسىنىڭ V توبىنداعى حيميالىق ەلەمەنت) قوسىندىسىنا نەگىزدەلگەن. كوپجىلدىق زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسىندە عالىمدار KRAS-مۋتانتتى ىسىك جاسۋشالارىنىڭ ءوسۋىن توقتاتۋ ءۇشىن توتىعۋ سترەسىن قولدان جاسادى. ال توتىعۋ سترەسى تۋىنداعان كەزدە وبىر جاسۋشالارى ءوز جاسۋشالارىن ولتىرەتىن كوپتەگەن راديكال شىعارادى. كەيىنگى 3 جىل ىشىندە زەرتتەۋدىڭ سەنىمدىلىگىن دالەلدەپ, 2022 جىلى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيستر­لىگىنەن كلينيكالىق سىناقتار وتكىزۋگە گرانت العان بولاتىن. سىناقتار سونىڭ نەگىزىندە جۇرگىزىلىپ جاتىر.

«كلينيكالىق سىناق دەنساۋ­لىق ساقتاۋ مينيستر­لىگىنە قاراستى ۇيىم­­نىڭ, ياعني الگىندە ايتقان ينس­تيتۋتتىڭ قاتاڭ باقى­لاۋى­مەن جۇرگىزىلىپ جاتىر. ءبىز ءبى­رىن­شى پرەپاراتتىڭ از دوزاسىن (0,13 گرامم) سىناۋعا رۇقسات الدىق. ال پرەپاراتتىڭ تيىمدىلىگىنە سىناقتىڭ ەكىنشى كەزەڭىن جۇرگىزگەندە 0,15 گرامم ەشقانداي تيىمدىلىك كورسەتكەن جوق. ويتكەنى دوزا تىم از بولدى. بىراق باستىسى دارىگەرلەر پرەپاراتتىڭ ەشقانداي ۋىت­تى­لىعى, كەرى اسەرى, زيانى جوق ەكەنىن ءتۇسىندى. بىزگە دە ەڭ كەرەگى – وسى. كەيىن ءبىز دوزانى 0,3 گرامعا كوبەيتتىك. نەگىزى بۇل دا ايتارلىقتاي جوعارى ەمەس, ورتاشا دوزا. ونى قولدانعان 6 پاتسيەنتتىڭ ءبارىنىڭ جاعدايى تۇراقتاندى, ياعني قاتەرلى ىسىك وسكەن جوق. ءبىر ناۋقاستىڭ قاتەرلى ىسىگى كەرىسىنشە 30 پا­يىزعا كىشىرەيىپ, وڭ اسەر بەردى. بىراق بۇل سوڭعى ناتيجە ەمەس. قازىر ءبىز ادام كوتەرە الاتىن ماكسيمالدى دوزانى انىقتاۋىمىز كەرەك. ءسويتىپ, وبىر جاسۋشاسىن تۇبىرىمەن ولتىرۋگە قول جەتكىزۋ قاجەت», دەدى عالىم د.سارباسوۆ.