سولتۇستىككە كوشۋ ماسەلەسى اربانىڭ مايلانباعان دوڭعالاعى سەكىلدى سىقىرلاۋمەن جۇرگىزىلىپ كەلەدى. تولىپ جاتقان بيۋروكراتيالىق بارەرلەر الاقانىنا تۇكىرىپ, كوشىپ كەلەمىن دەۋشى كوپتەگەن قانداسىمىزعا دا, قونىس اۋدارۋشىعا دا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر.
اسىرەسە الىس شەتەلدەردەن كەلۋشىلەردىڭ جاعدايى قيىن. مىسالى, يراننان كەلگەن قانداستارىمىزدىڭ قۇجاتتارىن پارسى تىلىنەن قازاق نەمەسە ورىس تىلدەرىنە اۋدارىپ بەرە الاتىن ماماندار جوق. الەۋمەتتىك جەلىدەگى اۋدارماشى قىزمەتى كەيدە اۋا جايىلىپ كەتەدى. قۇجاتتارىن جوندەي الماي جۇرگەندە ىقتيار حاتتارىنىڭ مەرزىمى دە اياقتالىپ قالىپ, قيىنشىلىقتارعا تاپ بولادى.
قازىر پەتروپاۆلدا «وتانداستار», دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى, «قازاق ءتىلى» قوعامدىق ۇيىمدارىنىڭ فيليالدارى قولدارىنان كەلگەنشە قانداستارىمىزدىڭ كوشى-قونىنىڭ ءساتتى بولۋىنا قول ۇشىن بەرىپ وتىر. ال «تەرىسكەي – بىزگە امانات!» دەگەن ۇران كوتەرىپ جۇرگەن «تاۋەكەل» قوعامدىق قورىنىڭ ىستەرى ءتىپتى زور. قوردىڭ باسشىسى بۋراحان داحانوۆ كۇندىز-ءتۇنى وسى ىسپەن اينالىسىپ, جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەي ءجۇر. مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتۋ مىندەتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا جۇكتەلگەن. الايدا ولاردىڭ ءتۇرلى تسيفرعا يە بولىپ وتىرعاندىعىنان باسقا, بەلسەندىلىگى تومەندەۋ ەكەنى بەلگىلى.
بيىل سولتۇستىك قازاقستانعا قونىس اۋدارۋشىلار مەن قانداستاردىڭ وتباسىن قارسى الۋعا 191 ەلدى مەكەن بەلگىلەنگەن. كەلگەن قانداستار مەن قونىس اۋدارۋشىلار وسى ەلدى مەكەندەردەن وزدەرىنە ۇناعان ۇيلەردى ساتىپ الادى. ونىڭ جارتى اقشاسى مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن تولەنەدى. ونىڭ كولەمى 4 ملن 283 مىڭ تەڭگەگە دەيىن. بۇل – سەگىز ميلليون تەڭگەنىڭ ءۇيىن الاتىن كوشىپ كەلۋشىلەر سونىڭ جارتىسىن عانا تولەيدى دەگەن ءسوز. مۇنداي ءتاسىل 2023 جىلدان باستاپ ەنگىزىلدى, بۇرىن قونىس اۋدارۋشىعا ارنايى ۇيلەر سالىناتىن. بىراق ول ۇيلەردىڭ كوبى ساپاسىز بولىپ شىققاندىقتان, باسپانامەن قامتۋ وسىنداي ادىسكە كوشىرىلدى. قالتاسىندا ءۇيدىڭ جارتى اقشاسى دا جوق اعايىندار ۇكىمەت بەرگەن 4 ميلليون تەڭگەنى بانكتەن يپوتەكالىق نەسيە الىپ, العاشقى جارنا رەتىندە سالۋىنا دا بولادى.
ارينە, بۇعان قول جەتكىزۋ دە وڭاي ەمەس. وندايلار تەك كوشىپ كەلۋشىلەر اراسىنان سۇرانىسقا يە ماماندىقتار بويىنشا جۇمىس ىستەيتىندەرىنە, وتباسىندا ەڭبەككە قابىلەتتى باسقا دا مۇشەلەرى بولعاندارعا جانە كامەلەتكە تولماعان بالالارى بولعاندا عانا بەرىلەدى.
2024 جىلعا وبلىسقا 2 909 ادامدى قابىلداۋ كۆوتاسى بەرىلگەن. ونىڭ 2 707-ءسى – جۇمىس كۇشى ارتىق وبلىستاردان قونىس اۋدارۋشى, ال 207-ءسى – قانداستار. ازىرگە سونىڭ 1 324-ءى كوشىپ كەلدى. ونىڭ ىشىندە 1 205 قونىس اۋدارۋشى جانە 119 قانداس. ايتا كەتەتىن جايت, كوشىپ كەلۋشىلەردىڭ 661-ءى – ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعىلار, 592-ءسى – بالالار, 48-ءى – زەينەتكەر.
كوشىپ كەلۋشىلەردىڭ بارلىق قۇجاتى ءتيىستى تالاپقا ساي بولسا, وتباسى مۇشەلەرىنىڭ ارقايسىسىنا 258 440 تەڭگەدەن جاردەماقى بەرىلەدى. بۇل 70 اەك-كە تەڭ. ال كوشىپ كەلۋشىلەر وزدەرىنە ۇناعان تۇرعىن ءۇيدى تابا الماي, جالداعان ۇيلەردە تۇرىپ كەلسە, 12 ايعا دەيىن كوممۋنالدىق جانە جالداۋ شىعىندارى ءۇشىن وتباسىنىڭ قۇرامىنا بايلانىستى اي سايىن 55 380 تەڭگەدەن 110760 تەڭگەگە دەيىن وتەلەدى. كوشىپ كەلگەن اعايىننىڭ ۇل-قىزدارى تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم الۋعا وقىعىسى كەلسە كۋرستارعا تەگىن جولدامالار بەرىلەدى.
ارينە, جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ شەنەۋنىكتەرى قونىس اۋدارۋشىلار مەن قانداستاردى تارتۋعا وزدەرى جۇرە المايدى. سوندىقتان 10 ميلليون تەڭگەنىڭ تەندەرىن جاريالاپ, ونى جۋىردا ءانۋار توقپانوۆتىڭ «رۋح-ءتىل-جاڭعىرۋ» قورى جەڭىپ الىپ, جۇمىسقا كىرىستى. ازىرگە ونىڭ قىزمەتكەرلەرى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا بارىپ, ءبىرشاما قونىس اۋدارۋشىنى شاقىرىپ كەلدى. مۇندا كەلگەندەرگە كومەك قولىن سوزىپ, ءتۇرلى جاعداي جاسايتىن اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ ورتالىعىن اشتى.
«مۇنداي قولداۋ كوروناۆيرۋسقا دەيىن دە بولعان, الايدا ول جابىلىپ قالدى. ءبىز ەكىنشى رەت اشىلىپ وتىرمىز. مىندەتىمىز – سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا قونىس اۋدارعىسى كەلگەن جاندارعا كەڭەس بەرىپ, كوشى-قون ۇدەرىسى تۋرالى ءتۇسىندىرۋ. Call-ورتالىقتاعى ماماندار قونىس اۋدارۋ جايىن جوسپارلاپ جۇرگەن ادامداردىڭ ساۋالدارىنا تەلەفون ارقىلى تۇسىنىكتەمە بەرەدى. زاڭ تارماقتارى, ءۇي الۋ ماسەلەسى, جۇمىس تۋرالى سۇراقتاردىڭ بارلىعىنا ءبىزدىڭ ورتالىقتا جاۋاپ الۋعا بولادى. ءبىزدىڭ جۇمىسىمىز جاڭا جىلعا دەيىن سوزىلادى», دەيدى ءانۋار توقپانوۆ. بۇل ازاماتتىڭ ءوزى وسىنداي, ءتۇرلى ۇلتتىق شارالارعا بەلسەندى قاتىسىپ جۇرگەن ەلشىل جىگىتتەردىڭ ءبىرى ەدى, ەندى مىناۋ ىسىنە ونىڭ تۇساۋكەسەرىن اتاپ وتۋىنە قاتىسقاندار ساتتىلىك تىلەدى.
ال بۋراحان داقانوۆتىڭ رەسپۋبليكالىق «تاۋەكەل» ۇيىمىنا قارجىلىق تۇرعىدان مىقتى قولداۋ كەرەك. ول جۋىردا «دوستىق» ۇيىندە ءوزىنىڭ «تاۋەكەل. كZ» اقپاراتتىق پورتالىنىڭ جوباسىمەن تانىستىردى. بۇل پورتالعا قونىس اۋدارۋشىلار مەن الىستان كەلەتىن قانداستارعا ارنالعان بارلىق اقپارات توعىستىرىلماقشى. سونىڭ ىشىندە ءار اۋداننىڭ ينفراقۇرىلىمدارى, قاي جەردە ورنالاسقانى, وبلىس ورتالىعىنان قانشا شاقىرىم قاشىقتا ەكەندىگى, قىسى مەن جازىنىڭ اۋا رايى, حالقىنىڭ قۇرامى, قانشا فەرمەر بار ەكەندىگى, ولارعا قانشا كاسىبي جۇمىسشى كەرەكتىگى, قارسى الۋ شارتتارى, وبلىس اۋماعىنىڭ جەتىستىكتەرى – ءبارى-ءبارى وسى پورتالدا جارقىراپ تۇرماق. كوشىپ كەلۋشىلەر ەشكىمدى ىزدەمەي, ەشكىمگە جالىنباي, بارلىق اقپاراتتى وسى پورتالدان الىپ, ونداعى قاجەتتى تەلەفوندارمەن قالاعان جەرىنە حابارلاسا الادى. ال قاجەت دەپ جاتسا, «تاۋەكەل» ۇيىمى ولارعا قول ۇشىن بەرۋگە دايىن.
بۇل شارۋا بۋراحاننىڭ ەكى جىلدان بەرى ايتىپ كەلە جاتقان دۇنيەسى ەدى. الايدا سول پورتالدى اشۋعا, جۇرگىزۋگە قارجى تاپشىلىعى بولعاندىقتان, ءالى كۇنگە قول جەتكىزىلمەگەن. بۋراحان وزىندە قاراجات جوق ەكەندىگىن اشىق ايتادى. جوبانى بىرەۋلەردىڭ ءبىر رەتتىك شاعىن كومەگىمەن عانا جاساعان. بىراق ونى جۇرگىزەتىن تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەرگە, رەداكتورىنا, الىناتىن اقپاراتتارعا تولەيتىن اقشاسى جوق. ال قالتالى دەمەۋشىلەردىڭ ازاماتتىڭ كۇيىپ-ءپىسىپ جۇرگەن ەلدىك ءىسىن تانۋعا ءالى ورەلەرى جەتپەي وتىر. بالكي الداعى ۋاقىتتا ەستى-باستى ءبىر باي ازامات قول ۇشىن بەرەر دەگەن ءۇمىت بار.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى