بايىرعى كاسىپورىننىڭ بايىپتى قادامى

تولىمدى 9 جوبا

زاۋىت ىسكە قوسىلعان 80 جىلعا جۋىق مەرزىمدە شىعارىلاتىن تاۋارلى مۇناي ونىمدەرىنىڭ ءتۇرى كوبەيدى. راس, مۇناي وڭدەۋ­دىڭ ءتۇرلى ۇدەرىسى بار. تەحنو­لو­گيا دا كوپ. ءوز ءىسىن جەتىك بىلە­تىن ماماندار سۇيىتىلعان كومىرسۋتەكتى گاز, اۆتوموبيل جانار­مايى, ديزەل, رەاكتيۆتى قوزعالتقىشتارعا ارنالعان, پەش پەن كەمە وتىندارى, ۆاكۋمدىق گازويل, مازۋت, مۇناي كوكسى, تەحنيكالىق كۇكىرت, پاراكسيلول مەن بەنزول سەكىلدى سان الۋان ءونىم شىعارىپ كەلەدى. قازىر زاۋىتتىڭ مۇناي وڭدەۋ قۋاتى جىلىنا 5,5 ملن توننانى, ال وڭدەۋ تەرەڭدىگى 86,4 پايىزدى قۇراپ وتىر.

2022 جىلى زاۋىتتىڭ 32 تەح­نو­لو­گيالىق قوندىرعىسىنا جۇر­گىزىلگەن كەڭ اۋقىمدى جوس­پار­­لى جوندەۋ جۇمىستارى 5 ملن 224 مىڭ توننا شيكى مۇناي­دى وڭدەۋگە كەدەرگى كەلتىرگەن جوق.

زاۋىت ۇجىمى كەن ورىندارىنان ون­دى­رىلگەن كومىرسۋتەكتى شيكى­زات­­تى تەرەڭ وڭدەپ, تۇتىنۋشىعا 1 ملن 262 مىڭ توننا اي-92, اي-95, اي-98 ماركالى جانارماي ۇسىن­دى. بۇدان بولەك 1 ملن 469 مىڭ توننا دي­زەل, 132 مىڭ توننا رەاكتيۆتى وتىن, 126 مىڭ توننا سۇيىتىلعان گاز جانە بار. وسىن­داي ونىمدەردىڭ ساپا­سى ك-4 جانە ك-5 ەكو­­لو­گيالىق كلا­­سى­­نىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلەدى.

«اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى» جشس باس ديرەكتورى عالىمجان جۋسانباەۆ­تىڭ مالىمەتىنشە, بيىل قاڭتار-ماۋسىم ارالىعىندا كاسىپورىندا 2 ملن 911 مىڭ توننا شيكىزاتتىق مۇناي وڭدەلدى. تاۋارلىق ءونىم شىعارۋ كولەمى 2 ملن 632 مىڭ توننانى قۇرادى. ونىڭ ىشىندە اي-92 بەنزينى 671 مىڭ 728, اي-95 جانارمايى 115 مىڭ 132 تونناعا جەتتى. سونداي-اق 878 مىڭ 963 توننا ديزەل وتىنى, 106 مىڭ 021 توننا سۇيىتىلعان گاز, 184 مىڭ 888 توننا ۆاكۋمدى گازويل شىعارىلدى. مۇنىڭ سىرتىندا 95 مىڭ 296 توننا اۋە وتىنى, 22 مىڭ 651 توننا بەنزول مەن پاراكسيلول – 107 مىڭ 617 توننا پاراكسيول بار.

«قازىر ءبىزدىڭ زاۋىتتا مۇناي وڭدەۋ تەرەڭدىگى 86,6%-دى قۇراپ وتىر. وڭدەلگەن شيكىزاتتىڭ جالپى كولەمىندەگى اشىق ءتۇستى مۇناي ونىم­دەرىنىڭ ۇلەسى – 68,6%. ءونىم وڭ­دەۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, ءون­دى­رىستى دامىتۋعا باعىتتالعان 9 جو­بانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلان­دى. ونىڭ ەڭ ماڭىزدىسى – 3 جىل­دىق جوندەۋ ارالىق كەزەڭگە كو­شۋ جوباسى. بۇل جوبانى ىسكە اسى­رۋدىڭ بىرنەشە پايداسى بار. بىرىن­شىدەن, زاۋىت ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەي­دى. ەكىنشىدەن, مۇناي وڭدەۋ كولەمى 5,5 ملن توننادان 6,7 ملن تون­ناعا دەيىن جەتەدى. ۇشىنشىدەن, اشىق ءتۇستى مۇناي ونىمدەرىن شى­عا­رۋ كورسەتكىشى 65%-دان 77%-عا دەيىن ارتادى», دەيدى عالىمجان جۋسان­باەۆ.

«Advanced Process Control» يگىلىگى نەدە؟

تاعى ءبىر جوبا – زاۋىتتىڭ ەنەر­­گەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قام­تا­ماسىز ەتۋ. وسى ماقساتتا قۋاتى 154 مۆت بولاتىن گازتۋربينالىق ەلەكتر ستانساسىن ىسكە قوسۋ جوس­­پار­لانىپ وتىر. ارنايى كوميس­­سيا­نىڭ تەكسەرۋىنەن كەيىن زاۋىت­تى ەلەكترمەن جاب­دىق­تاۋ­دىڭ سەنىم­دىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن بىرنەشە ءىس-شارا جۇزەگە اسىرىلدى. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە 220 كۆ اشىق تاراتۋ قۇرىلعىلارىندا سەكتسيالىق اجى­راتقىش «قوسۋلى» كۇيگە كەل­تى­رىلدى. ودان كەيىن قايتالاما قوسۋ سحەما­لارى تۇزەتىلىپ, مونتاجدالدى. بۇعان قوسا 0,4 كۆ قوسالقى ستانسا­سىنىڭ ءوز قاجەتتىلىكتەرىن ىسكە قوسۋ-باپتاۋ جۇمىستارى جۇر­گى­زىلدى. مۇنىڭ ءىزىن الا ەلەكتر جە­لىسى كەرنەۋىنىڭ قىسقامەرزىمدى تو­مەن­دەۋى كەزىندە ماڭىزدى دينامي­كا­لىق جابدىقتىڭ «قايتا ىسكە قو­سى­لۋ» سحەمالارى ەنگىزىلدى. جۇرگىزۋ-رەتتەۋ اپپاراتۋراسى مەن جيىلىكتى رەتتەۋشى جەتەكتەردىڭ سحەمالارى دا تەكسەرىلدى. سودان كەيىن قاجەتتى ەسەپتەۋلەر جۇر­گى­زىلىپ, رەلەلىك قورعانىس پەن اۆتوماتيكا قۇرىلعىلارى ورناتىلدى.

زاۋىتتا 2020 جىلدان بەرى تەحنو­لوگيا­لىق ۇدەرىستى باسقارۋ­دىڭ جەتىلدىرىلگەن جۇيەسى ەنگى­زىلە باستادى. مامانداردىڭ تۇ­­سىن­­دىرۋىنشە, حالىقارالىق تەر­­مي­­نو­لوگيادا «Advanced Process Control» (ارس) اتىمەن بەلگىلى تەح­نو­لو­گيالىق ۇدەرىستى باسقارۋدىڭ جەتىل­­دىرىلگەن جۇيەسى «اۆتوپيلوت» سەكىلدى جۇمىس ىستەيدى. قون­دىر­­عىنىڭ تەحنولوگيالىق رەجىمىن بەرىلگەن شەكتە تۇراقتى ۇستاپ تۇرادى. اۆتوماتتى رەجىم­دە قوندىرعىنى جۇكتەۋدىڭ, باعان­دار مەن پەشتەردەگى تەمپە­را­­تۋ­­ر­انىڭ تۇراقتى ولشەم شارت­­تارى, قوندىرعىدان شى­عا­­­تىن اعىمداردىڭ ساپا ولشەم­شارت­تارى باقىلانىپ تۇرا­دى.

مۇنىڭ تيىمدىلىگى نەدە؟ بىرىن­شىدەن, مۇناي ونىمدەرىنىڭ ءوندى­رى­سىن ۇلعايتۋعا ىقپال ەتەدى. ەكىن­شى­دەن, ەنەرگيا رەسۋرستارىن تۇتىنۋ كورسەتكىشى تومەندەيدى. ۇشىن­شىدەن, تەحنولوگيالىق ۇدە­رىستى باسقارۋ كەزىندە ادامي فاك­تور­دىڭ اسەرى ازايادى. تورتىنشىدەن, ءونىم ساپاسى جاقسارادى.

تازارتۋ تيىمدىلىگى ارتادى

ال بيىل تەحنولوگيالىق ۇدە­رىستى باسقارۋدىڭ جەتىل­دىرىل­گەن جۇيەسى اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ بىرنەشە قون­دىر­عىسىنا ەنگىزىلىپ جاتىر. قاز­ىر بەن­­زيندى گيدروتازارتۋ جانە كاتا­­­لي­­تيكالىق ريفورمينگ قون­­دىر­عى­سىندا, ال پقوپ-تىڭ مۇ­ناي وڭدەۋ قون­­دىر­عىسىندا ەنگىزۋ ­جۇ­مىس­تارىن اياقتاۋ جوس­­پار­لانىپ وتىر.

سونداي-اق زاۋىتتا جا­بىق تيپ­تەگى اعىندى سۋلاردى مەحا­نيكا­لىق تازارتۋ قون­دىر­عىلارىن رەكون­سترۋكتسيا­لاۋ جوباسى ىسكە اسىرىل­دى. مامىر ايىنىڭ سوڭىندا كەشەن تولىق قۋاتىنا شىقتى. رەكون­سترۋك­تسيا­لاۋ ناتيجەسىندە تازارتۋ جۇيە­سى­نىڭ قۋاتى ەكى ەسە ارتتى. قازىر سا­عا­تىنا 1 000 تەكشە مەترگە جەتەدى. ال مۇناي شلامىن وڭدەۋ كولەمى ايىنا ورتا ەسەپپەن 12 000 تەكشە مەتردى قۇرايدى.

مامانداردىڭ پىكىرىنشە, جاڭارتىلعان قوندىرعىنى ىسكە قوسۋ تازارتۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى. ءسويتىپ, بيولوگيالىق تازارتۋ قوندىرعىسىنا جىبەرىلەتىن اعىن سۋدىڭ قۇرامىنداعى مۇ­ناي ونىمدەرى مەن قال­قىمالى زات­تار­دىڭ مولشەرىن شەكتى رۇقسات ەتىل­گەن توگىندىلەر نورماتيۆتەرىنە ساي­كە­س­تەندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

مامان دايارلاۋ – ماڭىزدى باستاما

اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى باسشىلارى جاس ماماندار­دى دايارلاۋعا دا باسا ءمان بەرىپ وتىر. وسى ورايدا «ارەس» جوعارى كوللەدجىمەن ء«اموز تاعى­لىم­گەرى» جوباسىن ىسكە اسىرۋدى قولعا العان. قازىر اتالعان جوبا اياسىندا 60 ستۋدەنت ءبىلىم الادى.

«تالىمگەرلەرىمىز – ءوز ءىسى­نىڭ شە­بەرلەرى. وقۋ ۇدەرىسى ۇناي­دى. بۇرىن زاۋىت تۋرالى تەك وقى­عا­نىم بولماسا, مۇندا كەلمەگەن ەدىم. كوللەدجدە بىلمەگەن, كور­مەگەن نارسەلەردى زاۋىتتان كور­دىم. جاڭا ارىپتەستەرمەن تانىس­تىم. بولاشاقتا تەحنولوگيالىق قون­دىرعىنىڭ وپەراتورى بول­عىم كەلەدى», دەيدى جوباعا قا­تىسۋ­شى­نىڭ ءبىرى قۋانىشبەك جاما­ليدەن.

نۇسقاۋشى-تالىمگەر يۋري ءميليو­حين­نىڭ ايتۋىنشا, وقۋ باعدارلاماسى وتە اۋقىمدى.

«وندا ەلوۋ ات-2 جانە ەلوۋ اۆت-3 سەكىلدى العاشقى وڭ­دەۋ قون­دىر­عى­لارى, شيكىزاتتى ەكىن­شى رەت وڭدەيتىن قوندىرعىلار قام­تىلدى. ءبىز ستۋدەنتتەرگە قون­دىر­عىلاردىڭ قۇرىلىمى, تەحنولو­گيا­لىق ۇدە­رىستەردىڭ ەرەكشەلىگى, جاب­دىق­تار­دىڭ ماقساتى مەن جۇمىس قاعيداتى تۋرالى كەڭىرەك ايتامىز. جوبا باستالعالى بەرى ستۋدەنتتەر قوندىرعىلاردىڭ جۇمىسى جو­نىندە مول مالىمەتكە قانىقتى. ءتىپتى وزدەرى قوندىرعىلاردىڭ سحەماسىن سىزىپ, ونى ءتۇسىندىرىپ بەرە الادى. ارينە, دايىندىق دەڭگەيى ستۋدەنتتەردىڭ ىنتاسىنا بايلانىستى عوي. الايدا كوبىنىڭ ءبىلىم الۋعا قۇشتارلىعى بار», دەيدى ول.

اتىراۋ وبلىسى