قالا ىشىندەگى اۋىل

بۇل باعىتتا ىزدەنۋگە قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن بۋرابايدا ءوتىپ جاتقان Media Bootcamp جۋرناليستيكا جازعى مەكتەبى سەپ بولدى. وقۋ بازامىز – بۋراباي كەنتىندەگى Terrassa Park دەمالىس ورنى.

جازعى مەكتەپكە باراردا بۋرابايدىڭ تابيعاتىن تاماشالاپ, شاعىن ەكسكۋرسيا دا جاساپ, جاعىمدى جاڭالىقتاردى دا ەستىپ ۇلگەرگەنبىز. كەشە عانا «بۋراباي» ۇلتتىق پاركىندە قازاقستانداعى ەڭ جوعارى تەحنولوگيالىق ينتەراكتيۆتى مۇراجايلاردىڭ ءبىرى – «ابىلاي حان» الاڭىندا ورنالاسقان مۋلتيمەديالىق ينتەراكتيۆتى كەشەن اشىلدى. ءدال وسىنداي بۋراباي حالقى ءۇشىن ۇلكەن قۋانىشتىڭ ءبىرى – 2018 جىلى شۋچە قالاسىندا اشىلعان «بۋراباي» حالىقارالىق ءترامپلينى.

تۇرعىنداردان ءترامپليننىڭ يگىلىگىن قالاي كورىپ جاتقانىن دا سۇراپ كوردىك. وكىنىشكە قاراي, كەيبىرى ءترامپليننىڭ سالىنعانىن دا بىلمەيتىن بولىپ شىقتى. دۇكەنگە سوققان ءبىر ازاماتتى (اتىن ايتۋدان باس تارتتى) اڭگىمەگە تارتقانىمىزدا, ترامپلين ۋاقىتشا جابىلىپ, كەيىن قايتا اشىلعانىن ايتتى. وليمپيادالىق دايارلاۋ ورتالىعىندا شاڭعىشىلار, بياتلونشىلار مەن سپورتشىلار جاتتىعىپ جۇرگەنىن عانا ناقتى ايتا الامىن دەيدى. ءترامپليننىڭ نە سەبەپتى جابىلعانىن بىلمەسە دە, ورتالىقتا باپكەر بوپ جۇمىس ىستەيتىن دەنيس دەگەن تانىسىنىڭ ءنومىرىن بەردى.

«ترامپلين جۇمىس ىستەيدى. جاتتىعۋ ساباقتارى وتەدى. 3-4 كۇن بۇرىن عانا ترامپليننەن سەكىرۋ ساباقتارىنىڭ وتكەنىن كوردىم. وتكەن اپتادا ۇلتتىق قۇرامانىڭ جاتتىعۋلارى ءوتتى. بىزدە بياتلون كەشەنى دە جۇمىس ىستەيدى. 1-8 تامىز ارالىعىندا جاسوسپىرىمدەر اراسىندا شاڭعى روللەرلەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق چەمپيوناتى وتەدى. قازىر پاۆلودار, الماتى, قوستاناي, اباي وبلىستارىنان وقۋ-جاتتىعۋعا كەلگەن سپورتشىلار بار. ءوزىم شاڭعىمەن سەكىرۋ ترەنەرى ەمەسپىن. وقۋشىلارىمدى تەك ترامپلين بازاسىندا جاتتىقتىرامىن. بىزدە ءبارى بار, جەتكىلىكتى. ايتارلىقتاي ماسەلە جوق», دەدى دەنيس مىرزا حابارلاسقانىمىزدا.

بايقاۋىمىزشا, قىسقى وليمپيادا ويىندارىنا دايىنداۋ ورتالىعى رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق دارەجەدەگى بياتلون, كونكيمەن جۇگىرۋ, شاڭعى جارىستارىن جازدا دا, قىستا دا ءجيى ۇيىمداستىرادى ەكەن.

«بۋراباي» ءترامپلينى – قازاقستاندا اشىلعان حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ەكىنشى ترامپلين. ءترامپليننىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا ن.نازارباەۆ تا قاتىسىپ, سپورتشىلاردىڭ ونەرىن تاماشالاعان. 11 جىلدا ارەڭ سالىنىپ بىتكەن ءترامپليننىڭ قۇرىلىسىنا 38 ملرد تەڭگە قارجى جۇمسالعانىن دا ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك.

بۋرابايعا تابان تىرەگەندە, ولكەنىڭ كوز تارتارلىق كوركىنە, بۇدان سوڭ ءزاۋلىم قوناق ۇيلەرى مەن قۇمىرسقاشا قاپتاعان تۋريستەرگە تاڭعالدىق. اسفالت جولدا وتىرىپ, ءبىر مەزەتتە باتپاق جولعا تۇسكەنىمىزدى ءوزىمىز دە تۇسىنبەدىك. مەجەلى جەر مەن بۋراباي كەنتى ورتالىعىنىڭ اراسى 2 شاقىرىمعا دا جەتپەيدى. قىسقاسى, جولدان شارشاپ كەلە جاتقاندار ءۇشىن سول ەكى شاقىرىم دا ماڭدىماي قويدى. وقۋعا بارار جولىمىز بۋراباي كەنتىنىڭ باستى ماسەلەسى ەكەنىن سوندا تۇسىندىك.

جەرگىلىكتى تۇرعىندار بۇل جولمەن جۇرۋگە ەتى ۇيرەنىپ تە قالعان. الدىمىزدان شىققان داۋلەت ەسىمدى ازامات «وسى ويىق-شۇڭقىر جولمەن جۇرە بەرەمىز, ۇيرەنىپ الدىق» دەيدى. كەنت سىرتىنداعى دۇكەندەردە ازىق-ت ۇلىكتىڭ دە باعاسى قىمبات. «وعان بولا ورتالىقتاعى دۇكەنگە بارا بەرمەيمىز, امالىمىز جوقتىقتان وسى باعامەن ساتىپ الامىز», دەپ ك ۇلىپ قويدى.

بۋرابايعا تۋريستەردىڭ قاپتاۋى شاعىن كاسىپ تۇرلەرىنىڭ دامۋىنا ىقپالىن تيگىزگەنمەن, ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ كۇرت ءوسۋى قاراپايىم حالىق قالتاسىنا اۋىرلىق سالىپ وتىرعانىن اڭعاردىق. ءتىپتى تۋريستەر دە باعانىڭ شارىقتاپ كەتكەنىن جاسىرمادى.

كاريما سۇلتانقىزىنىڭ ايتۋىنشا, دۇكەندەگى ءىشىپ-جەمنىڭ باعاسى بىلتىرعا قاراعاندا ەداۋىر وسكەن.

«بۋرابايعا دەمالۋعا جىل سايىن كەلەمىن. ءبىر رەت دۇكەنگە شىققانىمدا, بالمۇزداقتى 650 تگ, قاراپايىم ءيىس سابىندى 670تگ, بالالارعا ارنالعان «فرۋتو نيانيا» الما شىرىنىن 620 تگ, ەنەرگەتيكالىق سۋسىندى 750 تگ, Lays ءچيپسىن 880 تەڭگەگە – باس-اياعى وسىنداي ۇساق-تۇيەكتى 5 مىڭ تەڭگەگە ساتىپ الدىم. البەتتە, بۇل باعا تۋريست ءۇشىن ازعانتاي شىعىن بولعانىمەن, جەرگىلىكتى حالىق ءۇشىن الدەقايدا قىمبات», دەيدى.

دەگەنمەن كەلۋشىلەردىڭ دەمالۋىنا كەنتتەگى ماسەلەنىڭ اسەرى تيە قويمايتىنداي. سەبەبى ءبىز جولىقتىرعان ءتۋريستىڭ كوبى دەمالىسىنا ءدان ريزا.

«تابيعاتىن كورگەندە, شۇرىق تەسىك جول مەن جارىقسىز كوشەلەردى دە ۇمىتىپ كەتەمىز. قونۋعا جەر تابىلادى. جاعداي جامان ەمەس. قىزمەت كورسەتۋىنە قاراي قىمبات قوناق ۇيلەر دە جەتىپ ارتىلادى. باستىسى, تىنىعۋعا تاماشا تابيعات بار», دەيدى تۋريستەر.

ءزاۋلىم سارايداي دەمالىس ورىندارىنىڭ اراسىندا سىقپىتى كەتكەن ۇيشىكتەر كوزگە ءبىرتۇرلى كورىندى. جۇرگەن جەرىمىزدى نە قالاعا, نە اۋىلعا جاتقىزا الماي, ويلانىپ تا قالدىق. قالا مەن اۋىل كوشەلەرى ارالاسىپ كەتكەندەي. پىكىر بىلدىرگەن جاندار بۇل ماڭايدى بۋراباي كەنتى ەمەس, اۋىلى دەستى. جەرگىلىكتى حالىقتىڭ اۋىل دەپ اتاپ كەتۋى كەنت سىرتىنداعى احۋالعا بايلانىستى دەپ توپشىلادىق. اۋىل تۇرعىنى ساۋلە ورازباەۆا دا بىزگە ءبىراز ماسەلەنى بايانداپ بەردى.

«ەندى كۋرورتتىق جەر بولعان سوڭ بارىنە كونەمىز. سودان اقشا تاۋىپ وتىرمىز. مىناداي دا جاعدايلار بولۋى مۇمكىن. بىرەۋ ءۇيىن تۋريستەرگە تۇرۋعا بەرىپ, اقشا تاپسا, كورشى ءۇي تۋريستەرگە شۋلاماندار, دەپ نارازى بولىپ جاتادى. وندايلار جەتەدى. ۇيدە كارى كىسىلەر بولادى, جۇمىسقا باراتىندار بولادى. ولاردىڭ دا دەمالۋى كەرەك», دەيدى.

قاراپايىم حالىق اراسىندا دا تۋريستەردىڭ كەلۋىن پايدالانىپ, شارۋاسىن دوڭگەلەتىپ وتىرعان ادام كوبىن ءبىز دە بايقادىق. ءبىرى اۋلاعان بالىعىن ساتسا, ءبىرىن مونشاسىن جاعىپ, ەندى ءبىرى ءۇيىن جالعا بەرىپ وتىر. ءبىز كورگەن لاي-باتپاق جولدا دا جارنامانىڭ ءتۇرى سامساپ تۇر.

ساۋلە ورازباەۆا دا بۋرابايدا ءبارى قىمبات ەكەنىن ايتا كەتتى. «جالاقى از. ايتەۋىر دەمالىس ماۋسىمى بولعان سوڭ, حالىق نەسيەسىن ءسال جابادى, بالالارىنىڭ وقۋىن تولەيدى. ەرىنبەگەن نانىن تاۋىپ جەيدى. ەرىنگەندەرگە تۇك تە جوق», دەپ ءسوزىن جالعادى.

«جول ءتىپتى ناشار. بۋرابايدى تۋريستىك ورىن دەپ ايتامىز. ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن قوناق ءۇي, كوتتەدجەر سالادى. كەيبىرىن ءتىپتى شەنەۋنىكتەردىڭ ءوزى سالىپ جاتقانىن ەستىپ جاتامىز. قاراپايىم ادام شىرشا شاپسا, وعان دا ايىپپۇل ارقالايدى. قالتالى ازاماتتار قانشا قاراعايدى كەسىپ, قوناق ءۇي سالىپ جاتسا دا, شەكتەۋ جوق. ودان سوڭ مۇندا جەكەمەنشىك سەكتورلاردىڭ ءبارى پەش جاعادى. وتىن-كومىر الادى. قازىر ول دا قىمبات. گاز وبلىس بويىنشا جوق. ءبارى گاز باللونىن پايدالانادى. كوپ قاباتتى ۇيلەردە كەڭەس ۇكىمەتى كەزىندەگى باللوندار ءالى دە بار. قاۋىپسىزدىكتى ساقتاماۋ مەن توزىعى جەتكەن باللونداردىڭ كەسىرىنەن ءورت شىعۋ دا جيىلەپ كەتتى. بيىك عيماراتتار ءۇشىن بۇل ءتىپتى قاۋىپتى», دەپ كەيىپكەرىمىز قاۋىپسىزدىك شاراسىنىڭ دا اقساپ تۇرعانىن بايانداپ بەردى.

بىلتىر شىلدە ايىندا ءدال وسى بۋراباي اۋىلىنداعى جازعى ءدامحانانىڭ بىرىندە ءتورت بىردەي گاز باللونى جارىلىپ, ءورت شىققان. ءورتتى توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى 40 ءورت ءسوندىرۋشى مەن 10 تەحنيكانىڭ كومەگىمەن باسقان ەكەن. ال سول جىلدىڭ تامىزىندا «الماتى» قوناق ءۇيىنىڭ سەرۆەر بولمەسىندە ءورت شىعىپ, ءورت سوندىرۋشىلەر 6 ادامدى قۇتقارىپ, 100 ادامدى قاۋىپسىز جەرگە شىعارعان. مۇنداي جاعدايلار سانىن تاپ باسىپ ايتۋ قيىن.

سونىمەن قاتار جىل وتكەن سايىن تۋريست سانىنىڭ ارتۋى كەنتتىڭ لاستانۋىنا دا اسەرىن تيگىزىپ وتىر. كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ ماڭايىن ارام ءشوپ پەن قوقىس باسقانىن دا بايقاۋعا بولادى. كەنتتە ءبىر كوشەنىڭ جارتىسىندا اسفالت بار بولسا, سونىڭ جارتى بولىگى جاڭبىر جاۋسا, لاي بولىپ ەزىلىپ جاتادى. قالا ىشىندەگى اۋىلدىڭ جاعدايى – وسى.

ايسۇلۋ سەزحان