كۇماندى ءدارى – قوعامعا قاتەر

ماماننىڭ ايتۋىنشا, تاڭبالاۋ دارىلىك پرە­پاراتتاردىڭ ساپاسىن باقىلاۋ, زاڭسىز اينالىمعا ءتۇ­سىپ كەتپەۋىن قاداعالاۋ ءۇشىن كەرەك. ويتكەنى قازىرگى تاڭدا نارىقتا جالعان نەمەسە ساپاسى تومەن, ادام دەنساۋلىعىنا كەرىسىنشە قاۋىپ توندىرەتىن دارىلەردىڭ ساتىلۋى عاجاپ ەمەس. سونىمەن بىرگە مەملەكەتتىك ەمدەۋ مەكەمەلەرىندە تەگىن بوساتىلعان دارىلەردىڭ جاسىرىن جولمەن نارىققا قايتا ءتۇسىپ جاتقان وقيعالار دا بارشىلىق. مىنە, وسى اتالعان جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ نەمەسە بولدىرماۋ ماقساتىندا تاڭبالاۋ ستاندارتى ەنگىزىلىپ وتىر.

ءدارى قورابىنىڭ سىرتىنا ۇرىل­عان QR-كود ىسپەتتى بەلگىگە تەلە­فونعا كوشىرىلگەن «ناقتى ءونىم» قوسىمشاسىن ىسكە قوسىپ تاڭباعا جاقىنداتسا, پرەپاراتتىڭ وندىرىلگەن ساتىنەن باستاپ دارىحاناعا تۇسكەن ۋاقىتىنا دەيىن بۇكىل تاريحى مەن سيپاتتاماسى جازۋلى تۇرادى. كليەنت سول ارقىلى ول ءدارىنىڭ ساپاسىن, شىعۋ تەگىن, ەكىنشى قولعا ءوتىپ كەتپەگەنىن بىلە الادى. اسىرەسە تاڭبالاۋ دارىلىك زاتتاردىڭ كولەڭكەلى بيزنەسىنە توقتاۋ سالۋدىڭ بىردەن-ءبىر تەتىگى بولماق. سەبەبى دەپارتامەنت باسشىسى ايتقانداي ەلىمىزدە ونداي وقيعالار تالاي بولعانعا ۇقسايدى. ماسەلەن, وسىدان 5-6 جىل بۇرىن ءينسۋليننىڭ وزبەكستانعا جاپپاي ساتىلىپ كەتۋ وقيعاسى ورىن العان. سوندا ەمحانالاردان بوساتىلعان تەگىن ينسۋليندەر كولەڭكەلى بيزنەس ارقىلى تاشكەنتكە ساتىلىپ وتىرعان ەكەن. بۇل وقيعانىڭ ءىزىن كەسكەنىمەن مۇنداي قىلمىستىڭ قايتالانباۋىنا ەشكىم كەپىل ەمەس. ال وندايدان ساقتانۋدىڭ جالعىز جولى دارىلەردى تولىق تاڭبالاۋ بولىپ تۇر.

تاڭبالاۋ تۋرالى بۇيرىق 2022 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­نيستر­لىگىنىڭ نۇسقاۋىمەن شىققان ەكەن. سول كەزدە 90 ءتۇرلى ءدارىنى تاڭبالاۋعا بۇيرىق بەرىلگەن. ەندى مينيسترلىكتىڭ جاڭا قاۋلىسى بويىن­شا بيىلعى

1 شىلدەدەن باستاپ شىعارىلعان دارى­لىك زاتتاردىڭ بار­لى­عىنا بۇدان بىلاي تاڭبا بەلگىسى قويىلادى. ماسەلەن, شىمكەنتتەگى, ءتىپتى قازاقستانداعى ەڭ ءىرى فار­ما­تسەۆتيكالىق زاۋىتتىڭ ءبىرى «حيم­فارم» كاسىپورنى 1 شىلدەدەن كەيىنگى وندىرىلگەن 200 اتاۋلى ءدارىسىنىڭ بار­لىعىن دا تاڭبالاعان. ياعني بۇدان بى­لاي ءدارى وندىرەتىن كاسىپورىندار تاڭ­با بەلگىسىن قويماي ونىمدەرىن دارى­حا­نالارعا نە ەمحانالارعا جىبەرە المايدى.

«تاڭبالاۋ ستاندارتىن ەنگىزۋ – ەۋرازيالىق وداققا مۇشە ەلدەردىڭ بىرلەسىپ قابىلداعان شەشىمى. رەسەيدە تاڭبالاۋ 2022 جىلى باس­تالسا, قازاقستاندا بۇعان ەندى تولىق كوشىپ جاتىر. كولەڭكەلى بيزنەس­پەن, ءتۇرلى كونتراباندالىق جولمەن ەۋرازيالىق وداق اۋماعىنا قانشاما ءدارى كىرەدى. مىنە, سونىڭ جولىن كەسۋ ءۇشىن, كونتراباندانى تولىق جويۋ ماقساتىندا وسى تالاپ ەنگىزىلدى. بۇدان بىلاي كەدەندىك باقىلاۋعا كەلگەن شەتەلدىك دارىلەر ىشكى نارىققا تاڭبالاۋ بەلگىسى بولماسا وتكىزىلمەيدى. بۇل جەردە شەتەلدىك كاسىپورىندار زاۋىتتان تاڭبا بەلگىسىن قويۋى مۇمكىن نەمەسە قازاقستانعا كەلەتىن تاۋار كولەمى از بولسا ءوز ەلىمىزدىڭ ديستريبيۋتورلارى كەدەندىك باقىلاۋ پۋنكتىنەن تاڭبانى سوعادى. ال 1 شىلدەگە دەيىن ەلىمىزدىڭ نارىعىنا كىرىپ قويعان نەمەسە وتاندىق زاۋىتتار ءوندىرىپ, قوردا تۇرعان دارىلەر جارامدىلىق مەرزىمى بىتكەنشە ساۋداعا شىعارىلا بەرەدى», دەدى ل.قاشقىمباەۆا.

سالا جەتەكشىسىنىڭ ايتۋىن­شا,­ ساتىلىمداعى دارىلىك پرە­پا­رات­تاردىڭ شەكتى باعاسىن بەكىتۋ دەن­ساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعىمەن ىسكە اسىرىلادى. ال ونى بەلگىلەۋ مينيسترلىك جانىنداعى ساراپشىلىق توپتىڭ ارەكەتىمەن ورىندالادى. ال مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق باقىلاۋ كومي­تەتىنىڭ وڭىرلەردەگى دەپارتامەنتى سول شەكتى باعادان اسىپ كەتپەۋىن قاداعالايدى. ەگەر تەكسەرىس بارىسىندا زاڭبۇزۋشىلىق انىقتالسا, ەسكەرتۋ تۇرىندە حات جولدانادى. ياعني دەپارتامەنت پروفيلاكتيكالىق ماقساتتا مونيتورينگ جۇرگىزۋ بارىسىندا تارتىپسىزدىكتى انىقتاسا, نۇسقاۋ, ۇسىنىس تۇرىندە حات جىبەرەدى. ناقتى اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق كودەكسى بويىنشا تارتىپتىك جازا كورۋ ءۇشىن تۇتىنۋشىلاردىڭ تاراپىنان تۇسكەن ارىز-شاعىمى بولۋ كەرەك. سول ارىز-شاعىم نەگىزىندە ءدارىحانالاردىڭ شىن مانىندە زاڭدى بەلدەن باسقانى بەلگىلى بولسا, سوندا عانا دەپارتامەنت اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق كودەكسىنىڭ 426-بابى بويىنشا شارا قاراستىرادى. ەگەر شاعىن كاسىپكەرلىك نىسان تاراپىنان نەگىزسىز باعانى قىمباتتاتقانى انىقتالسا, 130 اەك كولەمىندە, ال ءىرى بيزنەس سۋبەكتىلەرى ءۇشىن 1 000 اەك-كە دەيىن ايىپپۇل سالۋ قاراستىرىلعان. دارىلىك زاتتى يمپورتتاۋشى ءىرى كومپانيالار ۇستەمەاقىنى تاۋاردى ساتىپ اكەلگەن, قويمادا ساقتاپ تاراتقان, جۇمىسشىلاردىڭ ايلىق جالاقىسىنا كەتكەن تولەم شىعىندارىنىڭ قۇنىن ەسەپتەپ بارىپ قويادى. بىراق ول مينيسترلىك بەلگىلەگەن شەكتى باعادان اسىپ كەتپەۋ كەرەك. ماسەلەن, 200 تەڭگە تۇراتىن پاراتسەتامولدى ءدارىحانالار ەشقاشان ­­2000 تەڭگەدەن ساتا المايدى. دەگەنمەن نارىقتىق باسەكەلەستىك بولعان سوڭ ءار دارىحاناداعى تاۋار باعاسىندا 5-10 تەڭگە ايىرماشىلىق بولۋى مۇمكىن.

جالپى, قازاقستاندا دارىلىك پرەپاراتتاردىڭ ساپاسىن تەكسەرۋ, انىقتاۋ قىزمەتى وتە كۇشتى. سونىڭ ناتيجەسىندە قاۋىپتى, كۇمان تۋدىراتىن دارىلەر ەشقاشان ەلىمىزدىڭ نارىعىنا كىرگىزىلمەگەن. قايبىر جىلدارى ءۇندىستاننىڭ ءبىر فارمكومپانياسى ءوز ءونىمىن قازاقستانعا وتكىزبەك بولعان ەكەن. الايدا ول تەكسەرۋ ساراپتاماسىنان وتپەي قالىپ, ەلىمىزدە ساتىلۋعا تىيىم سالىندى. ءۇندىستانننىڭ بۇل ءدارىسى قاراپايىم پاراتسەتامول ەدى. بىزدە تىركەلمەگەن پرەپارات كورشى وزبەكستاندا ەركىن ساۋداعا تۇسكەن. الايدا ساپاسىز ءدارى ونى ساتىپ العان ازاماتتارعا قانشا قايعى الىپ كەلدى. وسى پاراتسەتامولدى ءىشۋدىڭ سالدارىنان كورشى ەلدە 50 بالا دارىدەن ۋلانىپ قايتىس بولدى. سوندىقتان دەپارتامەنت باسشىسى ايتقانداي, تاڭبالاۋدىڭ ءدارى ساپاسىن باقىلاۋعا قوساتىن ۇلەسى وتە جوعارى بولماق.

ايتا كەتۋ كەرەك, دارىلىك زاتتاردى تاڭبالاۋ مەن قاداعالاۋ شىمكەنت قالاسى اكىمدىگىنىڭ, ونىڭ ىشىندە جوعارىدا اتالعان دەپارتامەنتتىڭ, سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ باس­قارماسىنىڭ, «اتامەكەن» وڭىرلىك كاسىپكەرلىك پالاتاسىنىڭ بىرلەسكەن ءىس-قيمىلىنىڭ ناتيجەسىندە اتقا­رىلىپ جاتىر.

الگىندە عانا بايان ەتكەنىمىزدەي, مىندەتتى تاڭبالاۋ مەن قاداعالاۋدى ەنگىزۋ دارىلىك زاتتاردىڭ اينالىمىن اشىق قىلادى, تۇتىنۋشىعا ساتىپ الىنعان دارىلىك زاتتاردىڭ شىنايىلىعى بويىنشا اقپاراتتى قولجەتىمدى ەتەدى, وندىرۋشىدەن پاتسيەنتكە دەيىنگى ءار قاپتامانىڭ جەكە ەسەبىن قامتيدى, سونداي-اق كونترافاكتىلىك, جالعان ءونىم اينالىمىنان قورعاۋدىڭ نەگىزگى قۇرال­دارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى.

ءوز كەزەگىندە دەپارتامەنت تاراپىنان اتقارىلعان تۇسىندىرمە جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە فار­ماتسەۆتيكالىق قىزمەتكە مەم­لەكەتتىك ليتسەنزياسى بار, الايدا ول جۇمىستى اتقارماعان بيزنەس سۋبەكتىلەرىندە ليتسەنزيا­نىڭ قولدانىلۋى توقتاتىلدى. بۇل كۇندە ەلىمىزدە دارىلىك پرەپارات شىعاراتىن 19 وتاندىق كاسىپورىن بار ەكەن. سونىڭ ىشىندە 2 ءىرى فار­ماتسەۆتيكالىق زاۋىت «حيمفارم» اق مەن «Dentafill» اق شىمكەنتتە ورنالاسقان. ودان بولەك ەلىمىزدە 293 كومپانيا دارىلىك زاتتاردىڭ كوتەرمە ساۋداسىمەن اينالىسادى. ولاردىڭ يەلىگىندە ازىرگە 362 قويما بار. 187 قويما الماتى قالاسىندا بولسا, شىمكەنتتە 38 قويما قىزمەت اتقارادى. سونداي-اق قازاقستانداعى 152 ءىرى ديستريبيۋتورلاردىڭ اراسىندا تورتەۋى ءوز ءىسىن مەگاپوليستە جۇرگىزەدى. بۇلار – «حيمفارم» اق, «نپو زەردە», «Atamiras.S», «Ak niet group» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەرى. جالپى, ەلىمىزدە 8 375 ءدارىحانا بولسا, سونىڭ 585-ءى شىمكەنتكە تيەسىلى.

«مەگاپوليستە ءدارىحانا سانى كوپ. سوندىقتان دا ولاردىڭ اراسىندا باسەكەلەستىك وتە جوعارى. سول ءۇشىن بولار, باسقا وڭىرلەرمەن سالىستىرعاندا شىمكەنتتە دارىلىك زاتتاردىڭ باعاسى وتە تومەن», دەدى دەپارتامەنت باسشىسى.

شىمكەنت