رۋحاني قازىنا ورتالىعى

1932 جىلى قاراعاندى وبلى­سى قۇرىلىپ, ونىڭ قاراماعىنا قا­زىرگى سولتۇستىك قازاقستان, بۇرىن­عى كوكشەتاۋ وبلىسىنىڭ اۋماعى جانە اقمولا مەن قاراعاندى وبلىستارى ەنگىزىلگەن. قاراعاندى وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ شەشىمىمەن 1934 جىلى وبلىس ورتا­لىعى پەتروپاۆلدا 2 مادەنيەت وشاعى بوي كوتەرگەن. ونىڭ ءبىرى – وبلىستىق قازاق دراما تەاترى جانە ەكىنشىسى وسى, وبلىستىق كىتاپحانا ەدى. بىراق وڭىردەگى قازاق ونەرىنىڭ دامۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان تەاتردى 1938 جىلى وكىمەت اتىراۋ قالاسىنا كوشىرىپ جىبەرگەن, ال كىتاپحانا ورنىن­دا قالىپ, سول جىلداردان بەرى دامىپ, بۇگىنگى كۇننىڭ تالابىنا ساي جە­تىستىكتەرگە جەتىپ وتىر. 1973 جىلى كىتاپحانا ارحيتەكتۋرا­لىق تۇرعىدان قالانىڭ سانىنە اينال­عان تاماشا عيماراتقا كوشتى. ونىڭ سالىنۋىنا اتاقتى جازۋشى, جەرلەسىمىز, سول كەزدەگى قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتا­تى ءسابيت مۇقانوۆ جەكە قارجى­لىق تۇرعىسىنان دا, ۇكىمەتكە ساۋال جولداۋىنىڭ ارقاسىندا دا تىكەلەي ۇلەس قوسقان. سوندىقتان كىتاپحاناعا 1973 جىلدىڭ مامىر ايىندا ءساۋىر ايىندا قايتىس بول­عان ءسابيت مۇقانوۆتىڭ ەسىمى بە­رىل­دى. جازۋشىنىڭ 80 جىلدىعىنا وراي كىتاپحانادا ونىڭ مەمو­ريال­دىق مۋزەي بولمەسى اشىلعان.

جۋىردا كىتاپحانانىڭ 90 جىل­دىق مەرەيتويىنا ارنالعان ­«كىتاپ – ۇلتتىق رۋحاني قازىنا!» اتتى عىلىمي-پراكتيكالىق كونفە­رەنتسيا ءوتىپ, ونىڭ جۇمىسىنا استانا, الماتى قالالارىنان ءبىر توپ عالىمدار, قوعام قايرات­كەرلەرى, جازۋشىلار مەن جۋرناليستەر قاتىستى. 

قازىر كىتاپحانانىڭ 15 ءبولىمى 45 مىڭنان ارتىق تۇراقتى قول­دانۋشىلارعا قىزمەت ەتەدى. ال جال­­پى, كىتاپحانانى رەسپۋب­ليكا, وبلىس, قالا جانە كەيبىر شەتەل­دىك­تەردىڭ الىستان تۇتىنۋشىلا­رىن قوسا ەسەپتەگەندە جىلىنا 1 ميل­ليونداي ادام قولدانا­دى. بەي­بىت­گۇل ماعجانقىزى كىتاپحا­نا­عا ديرەك­تور بولىپ كەلگەن ­­1996 جىل­دان باس­تاپ اقپاراتتىق ­تەح­نو­لوگيالار­دى, يننوۆاتسيا­لىق جوبالاردى ­ەن­گى­زۋ باستال­عان. 2005 جىلدىڭ ­26-27 قازانىن­دا ءسابيت مۇقانوۆ كىتاپحاناسى­­­نىڭ بازاسىندا پەت­رو­پاۆل قالاسى «قازاقستاننىڭ كىتاپحانا استا­ناسى» دەپ بەلگىلە­نىپ, مۇندا ەلەكتروندى كىتاپحانا­نىڭ قىر-سى­­­رىن تالداۋعا ارنال­عان حالىقارا­لىق كونفەرەنتسيا وتكىزىلگەن. بۇل كونفەرەنتسيا­نىڭ كاسىبي ­ما­ڭىزى زور بولىپ, ول كورشى­لەس ەلدەرمەن كىتاپحانا­لىق ەلەكتروندى بەلدەۋدىڭ دامۋى­نا جاعداي تۋدىرعان.

2009 جىلى ء«بىر ەل-ءبىر كىتاپ» اتتى رەسپۋبليكالىق اكتسيانىڭ شەڭبەرىندە «قازاق ەلى, ءبىر اۋىز ءسوزىم ساعان...» اتتى ماعجان جۇما­باەۆ­تىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنا­عان كونفەرەنتسيا وتكىزىلگەن. سول كونفەرەنتسيانىڭ ارقاسىندا دەرەكتەر بازاسى 4 500-گە جەتكەن «ماعجان» اتتى ۆەب-پورتال, QR-كودى ء«بىزدىڭ ماعجان» اتالعان ءموبيلدى كىتاپحانا, «ماعجان ىزىمەن» اتتى ءۇش تىلدە جۇرگىزىلەتىن اۋديوگيد ىسكە قوسىلعان. 

2014 جىلى «وبلىستىق كىتاپحا­نالار ۋاقىت تالقىسىندا», 2018 جىلى قازاقستان مەن رەسەي­دىڭ اي­ماقارالىق ىنتىماقتاستى­عى­نىڭ حV فورۋمىنا وراي «تمد كىتاپحانالارى – ەلەكتروندىق ىنتىماقتاستىق» اتتى كەزدەسۋى وتكىزىلگەن. وسى, 2018 جەڭىپ الىن­عان گرانتتىڭ ارقاسىندا رو­بوتتەحنيكا رەسۋرستىق ورتالىعى اشىلعان. 2019 جىلى رەسەيدىڭ يامال-نەنەتس اۆتونومدىق وكرۋگى­نىڭ سالەحاردتاعى ۇلتتىق كىتاپحا­ناسىمەن ىنتىماقتاستىق تۋرا­لى كەلىسىمشارتقا قول قويىلعان. 2020 جىلى سابەڭ كىتاپحاناسى ەۋروپا ەلدەرىندە اشىلعان اباي ورتالىقتارىنا قاتىسقان. 2021 جىلى مينسكىدە بولعان XXVIII حالىقارالىق كىتاپ جارمەڭكە­سىنە قاتىسىپ, «ەسىل ءوڭىرىنىڭ ادەبيە­تى» كورمەسىن ۇسىنعان. س.مۇقا­نوۆ كىتاپحاناسى جىل سايىن ماس­كەۋدە وتەتىن حالىقارالىق «دوس­تاس­تىق ەلدەرى كىتاپحانالارى­نىڭ ءبى­لىم كوللابوراتسياسىنا» قاتى­سىپ ­وتىرادى. سونىمەن بىرگە رەسەي­دىڭ نيجني نوۆگورود, ومبى, قورعان, چەليابينسك, نوۆوسي­­­بيرسك, ت.ب. قالالارىندا بولعان ­ون­لاين كونفەرەنتسيالارعا قاتىسىپ ءجۇر. «وسىنشا حالىقارالىق فو­رۋم­دارعا قاتىسۋىمىزدىڭ الەم ەلدەرىندە اباي ورتالىعىنىڭ اشىلۋىنا جانە «ازيا مەن مۇحيت ەلدەرى» جيىنىندا بايانداما جا­ساعانىمىزدىڭ ارقا­سىن­دا ءبىزدىڭ كىتاپحانامىز الەمدىك كىتاپحانا قاۋىمداستىعىنا جاق­سى تانىس بولدى», دەيدى بەيبىت­گۇل ماعجان­قى­زى. سونىمەن بىرگە يۋنەسكو اياسىندا مادەنيەت­تەر­دىڭ جاقىندا­سۋى ورتالىعىنىڭ ­دي­رەكتورى ءۇمىت­حان مۇڭالباەۆا جانە قازاقستان­نىڭ نيدەرلاندياداعى ەلشى­­لىگى­نىڭ قولداۋىمەن وسى ەلدىڭ گااگا, امستەردام, روتتەردام قالا­لا­رىندا ايتۋلى اقىنىمىز ماع­­جان جۇماباەۆتىڭ 130 جىل­دىق مەرەيتويىنا ارنالعان حالىقارالىق شارالار وتكىزىلگەن ەكەن. قازاق­ستاننىڭ ءبىر تۇكپىرىندەگى وبلىس­تىق كىتاپحانانىڭ مۇنداي جەتىستىك­تەرى ايتا قالارلىق تابىس ەكەنى داۋ­سىز. «بىلتىرعى تامىز ايىندا مەن نيدەرلانديادا بولعان «بۇكىلالەمدىك كىتاپحانالىق جانە اقپاراتتىق كونگرەسسكە» شاقىر­تۋ الىپ, قاتىسىپ قايتتىم», دەدى ب.ءابىلماجىنوۆا. بۇل دا س.مۇقا­نوۆ كىتاپحاناسىنىڭ حالىقارالىق كەڭىستىككە تانىلۋىنىڭ ءبىر كو­رىنىسى. 

وسى جىلداردان كىتاپحانا قا­زاقستان بويىنشا ء«ححى عاسىردىڭ ۇزدىك كىتاپحاناسى», «وقىرمانى وزىق ولكە», «رۋحاني قازىنا – 2019» كونكۋرستارىنىڭ «ەڭ ۇزدىك وبلىستىق كىتاپحانا» اتالىمىنىڭ, ت.ب. حالىق­ارالىق, رەسپۋبليكالىق, تمد ارا­لىق كون­كۋرستاردىڭ جەڭىم­پازى بولعان. 28 رەت حالىقارالىق قورلاردىڭ گرانتتارىن ۇتىپ العان. 

87 ادام قىزمەت ەتەتىن كىتاپحا­­نا قورى قازىر 750 مىڭ دانا كى­تاپ, گازەت, جۋرنال, اۋديو-بەي­نە­­­­م­ا­­تەريالدار, ەلەكتروندى ونىم­­­دەر­مەن تولىققان. سونىڭ 415 مىڭ­نان ارتىعى مەملەكەتتىك تىل­دە. جىل سايىن 10 مىڭ دانا جاڭا قۇجاتتارمەن تولىقتىرىلىپ ­وتىرادى. بەيبىتگۇل ءابىلماجى­نو­ۆا: «بىزگە تسيفرلىق تەحنولوگيانى دامىتۋ مەن ەڭسەرۋ وڭاي بولعان جوق. ينتەرنەتتىڭ تەلە­كوم­مۋنيكاتسيالىق كەڭىستىگىنەن ورىن تاۋىپ, قاجەتتى اقپاراتتى الۋ عانا ەمەس, ونى پايدالانىپ, ءوزىڭ تۋرالى اقپارات تاراتۋعا, كىتاپ پەن وقۋدى ناسيحاتتاۋعا پايدا­لانۋ ءىت تەحنولوگيا كۇندە وزگەرىپ, جاڭالانىپ, جەتىلىپ جاتقاندا اداسپاي قالۋدىڭ ماڭىزى زور. تەك تالماي ىزدەنۋدىڭ, وزىق تاجىريبە­لەردى پايدالانۋدىڭ ارقاسىندا عانا ءبىز ءوزىمىزدىڭ اقپاراتتىق رەسۋرستارىمىزدى قالىپتاستى­رىپ, وقىرماندارىمىزعا ءوز سايت, اككاۋنت, ينتەرنەت-پلاتفورما ارنالارىمىزبەن قىزمەت كورسەتۋگە قول جەتكىزدىك. قازىر كىتاپحانانامىزدىڭ باستى باعى­تى ەلەكتروندى اقپاراتتار, ەلەك­تروندىق رەسۋرستار, ەلەكتروندى كىتاپحاناعا بۇرىلعان. بىزدە زاماناۋي ءىت ورتالىق, جوعارى جولاقتى ينتەرنەتىمىز بار. كىتاپحا­نا­مىز­دىڭ 7 سايتى جۇمىس ىستەيدى. الىستان قاتىساتىن وقىرماندارعا ەلەكتروندى كاتالوگ, قۇجاتتارعا تاپسىرىس بەرۋ, ونلاين-كەڭەسشى, چات-بوت, پودكاستار, ەلەكتروندى تاپسىرىس جۇيەسى, بارلىق قاباتتا Wi-Fi, «كىتاپحاناشىدان سۇراڭىز» اتتى ۆيرتۋالدى سۇراۋ قىزمەتى جۇمىس ىستەيدى», دەدى ول.

كىتاپحانا قورىن تسيفرلاندىرۋ جۇمىسى دا ۇزدىكسىز جۇرگىزىلىپ وتىر. بۇگىنگە دەيىن 19 مىڭ كىتاپ پەن ماقالالار تسيفرلاندىرىلىپ, 40 مىڭ مەگابايتتان استام ەلەك­تروندى رەسۋرس قالىپتاستىرىل­عان. قازىر كىتاپحانانىڭ بار­لىق جۇيەسى ۇنەمى جاڭعىرىپ وتى­رادى. سىرتقى ءتۇرى دە وزگەرتى­لىپ, ىشىندە جايلى كەڭىستىكتەر, جاڭا تۇرپاتتاعى مادەني جانە ءبىلىم بەرەتىن ورتالىقتار مەن ءىت-سەرۆيستەر ەنگىزىلگەن. ولارعا قولدانۋشىلاردى تارتۋ ءۇشىن بيز­­نەس قۇرىلىمدارى مەن جاس­تاردى قىزىقتىراتىن زاماناۋي كوۆوركينگ ورتالىعى اشىلعان. ونى قولدانۋشىلار جەكە كابي­نالاردا كوفە ءىشىپ وتىرىپ جۇ­مىس ىستەي الادى. ال جوعارىدا اتال­عان بالالارعا ارنالعان رو­بوت­­تەحنيكانىڭ رەسۋرستىق زوناسى ­7-جىل­ جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ تۇراق­تى قاتى­سۋشىلارى ءتۇرلى كونكۋرس­تارعا قاتىسىپ, جەڭىمپاز بولىپ جاتادى. ال بيىلعى قىركۇيەك­تە مۇمكىنشىلىگى شەكتەۋلى بالالار­عا ارنالعان «Makerspace» كەڭىستىگى ­دە اشىلادى ەكەن. 

كىتاپحانادا ءتىپتى كوميكستەر ورتالىعى دا جۇمىس ىستەيدى. قازاق, اعىلشىن, تۇرىك تىلدەرىن اقى-پۇلسىز ۇيرەنۋشىلەرگە ارنالعان «Book club», «Discussion club», «Game club» اتتى اڭگىمەلەسۋ, پىكىر­لەسۋ, ايتىسۋ كلۋبتارى دا بار. بيىلعى قاڭتار ايىنان باس­تاپ فرانتسيانىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگىنىڭ قولداۋىمەن وففلاين جانە ونلاين رەجىمدەرىندە فرانتسۋز تىلىندە اڭگىمەلەسۋ كلۋبى اشىلعان.  سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى